Sân khấu đang thiếu điều gì để bứt phá?

NSND Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn: Biến chính sách thành những việc làm cụ thể

Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam là hội chuyên ngành đầu tiên tổ chức Đại hội nhiệm kỳ mới, vì vậy, sự kiện nhận được sự quan tâm không chỉ của hội viên mà còn của các cơ quan Đảng, Nhà nước và quản lý văn hóa nghệ thuật.

Việc lựa chọn Ban Chấp hành Hội gồm những người có uy tín, tài năng, tâm huyết và tầm nhìn tạo thêm niềm tin cho chặng đường phát triển mới của sân khấu.

NSND Nguyễn Xuân Bắc - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn

Đây là thời điểm nhiều chủ trương, chính sách quan trọng được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển văn hóa.

Có thể kể đến Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội; Nghị định số 261/2026/NĐ-CP của Chính phủ về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn; Nghị định số 287/2026/NĐ-CP của Chính phủ về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí, xuất bản.

Bộ VHTTDL cũng đang tích cực xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa.

Đáng chú ý, Nghị định số 261/2026/NĐ-CP thay thế những quy định cũ về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn, tạo thêm động lực để nghệ sĩ yên tâm gắn bó với nghề.

Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 tiếp tục mở ra nguồn lực cho đào tạo nhân lực, bảo tồn các giá trị văn hóa và đầu tư cơ sở vật chất. Đây là cơ hội để Hội và các chi hội địa phương chủ động đề xuất, triển khai những chương trình, dự án thiết thực.

Trong Nghị quyết Đại hội, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam đã xác định rõ vai trò, nhiệm vụ trong giai đoạn mới, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng các cuộc thi, liên hoan; tăng cường gắn kết đội ngũ nghệ sĩ ở cả ba miền; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ và từng bước đưa các chủ trương, chính sách vào hoạt động thực tiễn.

Tôi tin tưởng và kỳ vọng Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam sẽ tạo ra những đổi mới, đột phá, góp phần phát triển văn học nghệ thuật, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và khẳng định sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế.

NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: Cơ chế phải thực sự mở đường cho sáng tạo

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, mở ra nhiều thời cơ và vận hội đối với văn hóa, văn học nghệ thuật. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi những chủ trương lớn được chuyển hóa thành cơ chế, chính sách và chương trình hành động cụ thể.

Trong nhiệm kỳ tới, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động, thực sự trở thành mái nhà chung của nghệ sĩ sân khấu cả nước, đồng thời là cầu nối hiệu quả giữa đội ngũ sáng tạo với các cơ quan quản lý nhà nước.

NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam

Hội phải chủ động tham gia tham vấn, phản biện chính sách, lên tiếng từ thực tiễn nghề nghiệp để góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về đầu tư, cơ chế hoạt động, chế độ đãi ngộ và môi trường sáng tạo.

Điều quan trọng nhất là phải tạo được những điều kiện thiết thực để người nghệ sĩ sống được bằng nghề, được ghi nhận xứng đáng và có thể toàn tâm, toàn ý cho sáng tạo.

Khi tài năng được trân trọng, đặc thù của lao động nghệ thuật được thấu hiểu và những tác phẩm có giá trị có cơ hội đến với đông đảo công chúng, sân khấu mới có thể phát triển bền vững.

TS, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: Đừng để sân khấu đứt gãy đội ngũ sáng tạo

Thách thức của sân khấu hiện nay nằm ở cả kinh phí hoạt động, khả năng thu hút khán giả và nguy cơ thiếu hụt, đứt gãy đội ngũ sáng tạo. Tác giả, đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ sân khấu và lực lượng lý luận, phê bình đều cần có những thế hệ kế cận đủ tài năng, bản lĩnh và vốn sống.

TS, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam

Vì vậy, nhiệm kỳ mới phải coi việc phát hiện, đào tạo và tạo môi trường thực hành nghề nghiệp cho lực lượng trẻ là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn.

Đào tạo không thể chỉ dừng ở các lớp tập huấn mà cần gắn với cơ hội sáng tác, dàn dựng, biểu diễn, được thử sức trong những dự án nghệ thuật và được đánh giá công bằng bằng chính chất lượng tác phẩm.

Sân khấu cũng phải chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và các phương thức truyền thông mới để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự tạo ra sức bật khi được làm chủ bởi những con người có tài năng và tư duy nghệ thuật.

Mục tiêu cuối cùng vẫn phải là sáng tạo được những tác phẩm có chất lượng, mang hơi thở của đời sống đương đại nhưng vẫn giữ căn cốt văn hóa và bản sắc của sân khấu dân tộc.

NSƯT Thanh Hiền, Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long: Phá bỏ sự khép kín giữa các nhà hát

Tôi mong trong nhiệm kỳ mới sẽ có thêm những dự án hợp tác thực chất giữa các nhà hát và các loại hình nghệ thuật.

NSƯT Thanh Hiền, Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long

Sự kết hợp cần vượt lên việc ghép nhiều tiết mục vào một chương trình, mà phải được hình thành từ một ý tưởng nghệ thuật thống nhất, trong đó mỗi loại hình phát huy đúng ngôn ngữ và thế mạnh của mình.

Múa rối có thể tạo nên những hình tượng kỳ ảo, giàu tính ước lệ; các loại hình sân khấu khác mang đến âm nhạc, diễn xuất, vũ đạo và những lớp cảm xúc riêng.

Khi cùng kể một câu chuyện, các yếu tố ấy sẽ tạo nên một không gian sân khấu phong phú, mới mẻ hơn.

Sự giao thoa không làm mất bản sắc. Ngược lại, nếu được thực hiện bằng sự hiểu nghề và tôn trọng lẫn nhau, nó sẽ giúp giá trị truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ của thời đại, đồng thời mở rộng công chúng và sức sống cho tác phẩm.

TS. NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam: Đầu tư cho nghệ thuật truyền thống phải dài hơi

Sau Đại hội, cần xác định đào tạo và đầu tư cho nghệ thuật truyền thống phải là một quá trình dài hơi, có đề án mang tính chiến lược quốc gia, không thể thực hiện manh mún.

Đầu tư cần bao quát từ việc dựng vở đến bảo tồn tác phẩm, vai diễn mẫu mực, âm nhạc, phục trang, vũ đạo và kỹ thuật biểu diễn. Nếu thế hệ hôm nay thiếu trách nhiệm trong quá trình truyền lại những giá trị ấy, nhiều vốn quý sẽ có nguy cơ bị đứt gãy.

TS. NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam

Thực tế, vở chèo Xúy Vân vừa qua biểu diễn kín khán giả cho thấy nghệ thuật truyền thống vẫn có sức sống khi có đội ngũ kế cận và cách tổ chức phù hợp.

Tuy nhiên, đào tạo một nghệ sĩ sân khấu truyền thống đòi hỏi quá trình công phu; thiếu cơ chế đầu tư và đãi ngộ tương xứng sẽ khó giữ chân người làm nghề.

Nghị quyết số 80-NQ/TW cùng Nghị định số 261/2026/NĐ-CP là động lực quan trọng, nhưng cần tiếp tục được cụ thể hóa thành những chính sách dài hạn.

Nghệ thuật truyền thống cũng phải biết làm mới trên nền tảng bản sắc, tránh lai căng, để tác phẩm trở thành “món ăn” hấp dẫn đối với công chúng đương đại. Đồng thời, cần giáo dục thẩm mỹ từ sớm, giúp trẻ em ngay từ bậc tiểu học hiểu và yêu tiếng hát quê hương.

Nhiều năm qua, các loại hình tuồng, cải lương rất khó tuyển sinh, thậm chí không đủ thí sinh để mở lớp. Vì vậy, đầu tư cho con người, xây dựng công chúng trẻ và tạo môi trường biểu diễn thường xuyên phải được coi là nhiệm vụ cấp thiết.

THÚY HIỀN - THANH MAI (thực hiện)