Sách và chuyển đổi số - Lan tỏa tri thức thời đại mới

Học sinh Trường Tiểu học Hưng Lộc, xã Dầu Giây đọc sách lưu động do Thư viện Đồng Nai phục vụ năm 2026. Ảnh: NVCC

Sự kết hợp giữa những chuyến xe thư viện lưu động, tổ chức các cuộc thi đọc sách, luân chuyển sách và ứng dụng công nghệ đang góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, nuôi dưỡng thói quen đọc, xây dựng xã hội học tập trong thời đại số.

Đưa sách đến gần hơn với bạn đọc

Những ngày đầu tháng 4, chương trình xe thư viện lưu động của Thư viện Đồng Nai với chủ đề Ánh sáng tri thức đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của học sinh nhiều trường tiểu học, THCS trên địa bàn tỉnh. Mỗi chuyến xe mang theo gần 3 ngàn cuốn sách đa dạng thể loại, từ truyện tranh, lịch sử, khoa học đến văn học, kỹ năng sống… Không gian đọc được mở ngay tại sân trường giúp các em tự do lựa chọn, khám phá và hình thành thói quen đọc sách từ sớm.

Không chỉ dừng lại ở việc đọc, các hoạt động trải nghiệm như: giới thiệu sách, chia sẻ cảm nhận, trò chơi nhìn hình đoán câu chuyện… đã tạo nên bầu không khí học tập sôi nổi, kích thích tư duy và khả năng sáng tạo cho học sinh.

Ngày 16-4, tại Thư viện Đồng Nai, phường Tân Triều sẽ diễn ra lễ khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tỉnh Đồng Nai lần thứ V-2026 với chủ đề: Sách và chuyển đổi số - Lan tỏa tri thức thời đại mới. Chương trình kéo dài đến hết ngày 17-4 với nhiều hoạt động hấp dẫn như: triển lãm sách nghệ thuật, giao lưu tác giả - tác phẩm, đổi sách cũ lấy sách mới và cấp thẻ thư viện miễn phí cho bạn đọc…

Em Nguyễn Minh Khang (học sinh lớp 6, Trường THCS Phước Tân 1, phường Phước Tân) hào hứng chia sẻ: “Em rất thích chuyến xe thư viện lưu động về trường như thế này. Em ấn tượng nhất là phần giao lưu, chia sẻ niềm đam mê đọc sách thông qua các trò chơi, giúp em nhớ nội dung sách lâu hơn. Em hy vọng xe thư viện lưu động sẽ quay lại trường nhiều lần nữa để chúng em có thêm cơ hội khám phá kho tàng kiến thức mới”.

Phó Trưởng phòng Xử lý, thông tin và tin học Thư viện Đồng Nai Nguyễn Thị Sen cho biết: “Một trong những điểm nhấn của hành trình xe thư viện lưu động năm nay là Thư viện Đồng Nai phục vụ bạn đọc tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh (phường Biên Hòa) vào ngày 9-4. Tại đây, ánh sáng tri thức đã chạm đến những học sinh đặc biệt. Trẻ khiếm thị được tiếp cận sách chữ nổi, tham gia vào các hoạt động kể chuyện bằng ngôn ngữ ký hiệu, tìm hiểu kiến thức và đố vui có thưởng”.

Tại các xã, phường trên địa bàn tỉnh, hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 cũng diễn ra sôi nổi. Nếu như phường Trấn Biên tạo điểm nhấn với không gian sách tại công viên Biên Hùng và Hội thi Giới thiệu, cảm nhận sách với chủ đề Quyển sách em yêu (vào ngày 24-4), thì phường Bình Long lại đẩy mạnh phục vụ lưu động tại các trường học; đồng thời vận động quyên góp sách, trang thiết bị đọc sách cho trẻ em khó khăn và người cao tuổi. Những hoạt động phong phú này góp phần tạo nên bức tranh đa sắc về văn hóa đọc, khẳng định vai trò của sách trong việc bồi đắp tâm hồn và trí tuệ cho cộng đồng.

Số hóa để mở rộng không gian đọc

Song song với việc đưa sách đến cộng đồng, Thư viện Đồng Nai đang đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước xây dựng hệ sinh thái đọc hiện đại. Đã có hàng ngàn đầu sách địa chí của tỉnh nhà được số hóa, tích hợp mã QR giúp bạn đọc dễ dàng tra cứu từ xa. Đặc biệt, thư viện đã triển khai mô hình trải nghiệm văn hóa, lịch sử Đồng Nai thông qua hệ thống màn hình tương tác và mô phỏng thực tế ảo cùng với đọc sách, báo trực tuyến. Nhờ vậy, bạn đọc, nhất là những người trẻ ở trong và ngoài tỉnh có cơ hội tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi.

Phó Giám đốc Thư viện Đồng Nai Vũ Ngọc Bích (phụ trách cơ sở 2, phường Bình Phước) cho hay: Hiện cơ sở 2 có hơn 140 ngàn bản sách, tài liệu, báo được trưng bày và phục vụ các đối tượng bạn đọc, trong đó có hơn 1 ngàn đầu sách điện tử. Cơ sở 2 đã số hóa toàn bộ tài liệu địa chí sang bản PDF để bạn đọc có thể truy cập từ xa.

“Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp lưu trữ tốt hơn mà còn phục vụ hiệu quả nhu cầu học tập suốt đời. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục số hóa các tài liệu địa chí mới do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các nhà xuất bản gửi tặng hàng năm để những người ở xa có nhu cầu vẫn có thể tìm hiểu, nghiên cứu nguồn tư liệu quý giá về vùng đất Đồng Nai” - ông Bích nói.

Không dừng lại ở đó, các sản phẩm sách nói, video giới thiệu sách trên nền tảng YouTube, Facebook cũng được Thư viện Đồng Nai, Nhà Văn hóa thanh thiếu nhi tỉnh Đồng Nai duy trì, phát triển. Hiện kênh YouTube của Thư viện Đồng Nai đã thực hiện 3 chuyên mục: Kể chuyện bé nghe; đọc sách cùng bạn và các bài thi Đại sứ văn hóa đọc. Phần lớn các sách được giới thiệu gồm sách về Bác Hồ, biển đảo Việt Nam, sách truyện dành cho thiếu nhi, các nhân vật lịch sử và danh nhân văn hóa như: Trần Thượng Xuyên, Nguyễn Hữu Cảnh, Trịnh Hoài Đức, Chu Văn An, Võ Thị Sáu, Nguyễn Thị Suốt…

Khi sách không còn bị giới hạn bởi không gian, thời gian hay điều kiện tiếp cận, văn hóa đọc cũng có thêm cơ hội “bén rễ” sâu rộng trong cộng đồng. Đó không chỉ là hành trình lan tỏa tri thức mà còn là nền tảng bền vững để xây dựng một xã hội học tập, nơi mỗi người dân ở Đồng Nai đều có thể học tập suốt đời từ những trang sách, dù là sách giấy hay trên không gian số.

Cẩm Thanh