Quy hoạch Thủ đô: Mở rộng không gian phát triển, dẫn dắt liên kết vùng

Không chỉ mở rộng đô thị, quy hoạch còn thúc đẩy kết nối hạ tầng, lan tỏa nguồn lực và hình thành các cực tăng trưởng, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng Đồng bằng sông Hồng và các địa phương lân cận.

Mở rộng không gian, tăng cường liên kết vùng

Trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, Hà Nội được xác định là cực tăng trưởng quan trọng, giữ vai trò lan tỏa và điều phối phát triển. Không chỉ là trung tâm chính trị, hành chính, Thủ đô còn là nơi hội tụ nguồn lực về con người, tri thức và công nghệ. Việc xây dựng Hà Nội trở thành một đô thị hiện đại, thông minh, có sức cạnh tranh ở khu vực không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn là nhiệm vụ chiến lược của cả đất nước.

Quang cảnh đô thị Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hà Nội hiện nay là tăng cường liên kết vùng - giữa Thủ đô với vùng Đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc. Liên kết không chỉ dừng ở hạ tầng giao thông, mà còn mở rộng sang chuỗi cung ứng, logistics, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thị trường lao động.

Ông Ngô Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng: "Hà Nội đã quyết tâm đầu tư hệ thống đường sắt, đặc biệt là đường sắt tuyến số 5 kết nối Văn Cao - Hòa Lạc. Trục đại lộ Thăng Long đã có, giờ có thêm tuyến đường sắt đô thị, sẽ giúp khai phá các nguồn lực khác, thu hút các nhà đầu tư vào trong đô thị mới này. Đó là yếu tố quan trọng bậc nhất".

Tiến sĩ Nguyễn Quang trao đổi tại trường quay. Ảnh: Quang Thái

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị định hướng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tri thức và công nghệ của cả nước. Đây không chỉ là mục tiêu phát triển, mà còn là lợi thế cạnh tranh chiến lược của Thủ đô trong kỷ nguyên kinh tế số. Sự hội tụ của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ…đang tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng rõ nét.

Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông quân đội Viettel Vũ Tuấn Anh chia sẻ: “Khu công nghệ cao Hòa Lạc là khu công nghệ cao trọng điểm của quốc gia, có đầy đủ cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ và bài bản về điện, nước, hạ tầng, viễn thông cũng như là xử lý môi trường. Các điều kiện này rất phù hợp với các doanh nghiệp về nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo”.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu này, yếu tố then chốt nằm ở quy hoạch. Quy hoạch Thủ đô cần bảo đảm bảo tính khoa học, dài hạn và phải minh bạch, đồng thời mở đường cho sự phát triển bền vững, trong đó lấy con người làm trung tâm.

Thể chế, nguồn lực và tổ chức thực thi quyết định thành công của quy hoạch

Trong Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Từ quy hoạch đến sứ mệnh dẫn dắt”, do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện tối 23-3, Tiến sĩ Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người Liên Hợp quốc (UN-Habitat) cho rằng, Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế của cả nước. Chính vì vậy, Thủ đô giữ vai trò đặc biệt trong dẫn dắt và kết nối phát triển vùng.

Tiến sĩ Nguyễn Quang. Ảnh: Quang Thái

Trong quá trình liên kết nhằm tạo ra các dòng chảy hàng hóa và khai thác lợi thế cạnh tranh của từng địa phương, Hà Nội đóng vai trò cung cấp nguồn lực tri thức, đóng góp hàm lượng chất xám, đồng thời là một thị trường lớn.

Nhờ đó, các dòng chảy hàng hóa, tri thức và văn hóa có điều kiện lan tỏa, kết nối hiệu quả giữa các địa phương. Bên cạnh đó, bản thân Hà Nội cũng là một trung tâm sáng tạo, có khả năng dẫn dắt mô hình phát triển cho các tỉnh, thành phố trong khu vực.

Theo chuyên gia, điều quan trọng là phải khai thác hiệu quả lợi thế cạnh tranh của từng vùng, đồng thời, thông qua liên kết để giải quyết các thách thức mang tính liên vùng, như biến đổi khí hậu, xử lý chất thải, phát triển không gian và quản lý lưu vực sông. Đây là những vấn đề không thể do một địa phương đơn lẻ tự giải quyết, mà đòi hỏi vai trò dẫn dắt chiến lược của Hà Nội.

Tiến sĩ Nguyễn Quang cho rằng, để Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm thật sự trở thành công trình của trí tuệ, của trách nhiệm và khát vọng phát triển, điều quan trọng không chỉ nằm ở tầm nhìn, hay khung chiến lược, mà ở cách hiện thực hóa những định hướng đó.

Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống thể chế, tức là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ và hiệu quả. Trên cơ sở Luật Thủ đô, phải thiết lập các cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư, đồng thời, tạo điều kiện cho việc thu hồi, khai thác và phát huy giá trị gia tăng của đất đai. Bên cạnh đó, thành phố cần có các cơ chế hợp tác, liên kết kinh tế nhằm triển khai quy hoạch một cách thống nhất, đặc biệt đối với các khu vực phát triển mới.

Thứ hai, quy hoạch cần được cụ thể hóa thành các giai đoạn phát triển với những ưu tiên rõ ràng và kế hoạch hành động chi tiết. Từ đó, từng bước chuyển hóa thành các chương trình, dự án cụ thể. Quá trình này đòi hỏi phải tạo ra các không gian đối thoại cởi mở giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và các chủ thể tham gia phát triển.

Xã Tam Hưng. Ảnh: Quang Thái

Thứ ba, cần xác định rõ các cơ chế tài chính phù hợp để đảm bảo nguồn lực thực hiện quy hoạch. Bởi lẽ, nếu thiếu nguồn lực, quy hoạch dù tốt đến đâu cũng khó có thể đi vào thực tiễn.

Cuối cùng, yếu tố quyết định chính là tổ chức thực hiện, với yêu cầu về cam kết chính trị mạnh mẽ từ lãnh đạo và hệ thống giám sát thông qua các chỉ số đánh giá cụ thể. Quá trình triển khai cần có sự điều chỉnh linh hoạt, nhưng vẫn phải bảo đảm tính nhất quán với chiến lược phát triển chung của Hà Nội.

“Chỉ khi hội tụ đầy đủ các yếu tố này, quy hoạch Thủ đô mới có thể thực sự đi vào cuộc sống, trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn”, Tiến sĩ Nguyễn Quang nhấn mạnh.

Từ trung tâm chính trị - hành chính, Hà Nội đang chuyển mình trở thành hạt nhân liên kết, dẫn dắt phát triển.

Quy hoạch Thủ đô vì thế không còn là câu chuyện riêng của Hà Nội, mà là bài toán chung của Đồng bằng sông Hồng, phía Bắc, và xa hơn là của cả quốc gia. Khi quy hoạch được nhìn nhận với tầm nhìn mở và dài hạn, Hà Nội không chỉ phát triển cho chính mình, mà còn mở đường cho sự thịnh vượng chung đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hương Thủy