Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Sự lựa chọn con đường đi cho tương lai

Hai vị khách mời cùng các phóng viên, biên tập viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tham gia Chương trình. Ảnh: Quang Thái

Tối 23-3, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện Chương trình thời sự đặc biệt với sự tham gia của hai khách mời là TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người Liên hợp quốc (UN-Habitat) và ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội.

Tại chương trình, các khách mời đã trao đổi, phân tích và làm rõ chủ đề “Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Từ quy hoạch đến sứ mệnh dẫn dắt”, qua đó gợi mở nhiều vấn đề quan trọng về tư duy phát triển, mô hình đô thị và những định hướng chiến lược cho tương lai Thủ đô.

Quy hoạch 100 năm - lựa chọn cho tương lai phát triển bền vững

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được xây dựng trên nhiều cơ sở chính trị quan trọng, với sự tham gia của các tổ chức tư vấn hàng đầu trong nước và quốc tế. Đây không phải là sự tích hợp cơ học của các bản quy hoạch trước đây, mà là một bản quy hoạch thể hiện khát vọng phát triển dài hạn, định vị Hà Nội trở thành thành phố toàn cầu “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, đồng thời tạo dư địa phát triển cho nhiều thế hệ mai sau.

Tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ngày 10-1-2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh thông điệp có ý nghĩa đặc biệt: Quy hoạch hôm nay sẽ quyết định Hà Nội sau 50 năm, 100 năm. Quy hoạch Thủ đô phải là công trình của trí tuệ, của trách nhiệm và khát vọng phát triển; phải đặt Hà Nội trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước; lấy con người, chất lượng sống làm trung tâm; hài hòa giữa hiện đại và truyền thống; đi trước một bước, có tầm nhìn xa và không gian phát triển mở.

Ông Trịnh Quang Dũng nêu, theo quy định thông thường, quy hoạch có thời hạn từ 10 đến 20 năm, tầm nhìn khoảng 25 năm. Tuy nhiên, quy hoạch lần này của Hà Nội tích hợp cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị thành phố theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 về "Thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô". Đây là nghị quyết riêng dành cho Hà Nội nên việc xác định tầm nhìn 100 năm là rất cần thiết.

Toàn cảnh khu vực trung tâm - khu đô thị lõi của thành phố Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Ông Trịnh Quang Dũng cho biết, tầm nhìn 100 năm không chỉ là một con số, mà thể hiện định hướng phát triển bền vững, hướng tới đô thị xanh, đô thị thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm sức sống lâu dài của đô thị. Thực tế cho thấy, các hệ thống hạ tầng lớn như metro, thoát nước, hồ điều hòa hay hệ thống sông, mương đều được đầu tư trong nhiều thập kỷ, do đó cần một tầm nhìn đủ dài để bảo đảm tính đồng bộ.

Cùng với tầm nhìn dài hạn, quy hoạch cũng xác định các mốc phát triển theo từng giai đoạn đến năm 2035, 2045 và 2065, gắn với kế hoạch, chương trình và nguồn lực thực hiện cụ thể, bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô.

Ở góc nhìn rộng hơn, TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người Liên hợp quốc (UN-Habitat), cho rằng các thành phố trên thế giới, trong đó có Hà Nội, đang đối mặt với ba thách thức dài hạn: Biến đổi khí hậu, quá trình chuyển đổi trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và những vấn đề do đô thị hóa đặt ra như giao thông, nhà ở và hạ tầng. Vì vậy, cần một khung chiến lược phát triển dài hạn, không mang tính nhiệm kỳ, đủ khả năng giải quyết các thách thức của thời đại và định hình chiến lược phát triển lâu dài.

Theo TS Nguyễn Quang, trong khung chiến lược đó, nhiều vấn đề phải được tích hợp, từ hạ tầng, môi trường, kinh tế đến xã hội và quản trị đô thị. Chính sự tích hợp này sẽ để lại dấu ấn cho 50 đến 100 năm tiếp theo và quyết định chất lượng phát triển của Thủ đô trong tương lai.

Mô hình phát triển mới: Hạ tầng, kết nối và tái cấu trúc không gian đô thị

Nhìn từ thực tiễn phát triển của Hà Nội, mô hình phát triển cũ đã bộc lộ nhiều giới hạn. Trong thời gian dài, Hà Nội phát triển theo mô hình “vết dầu loang”, tập trung vào khu vực lõi do sức hút về việc làm, dịch vụ và hạ tầng xã hội. Mô hình này đã dẫn đến hàng loạt vấn đề như ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng nội đô.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, trước đây nhiều giải pháp đã được triển khai nhưng chủ yếu mang tính cục bộ, thiếu đồng bộ tổng thể, dẫn đến tình trạng khi giải quyết được khu vực này thì áp lực lại dồn sang khu vực khác. Vì vậy, trong định hướng thời gian tới, Hà Nội sẽ chú trọng phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng, trong đó lấy giao thông công cộng khối lượng lớn làm nòng cốt, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị.

Theo định hướng quy hoạch, Hà Nội dự kiến phát triển 2 tuyến đường sắt đô thị liên vùng, 3 tuyến đường sắt tốc độ cao, 11 tuyến đường sắt đô thị và 6 tuyến đường sắt nhẹ, nhằm góp phần giải quyết căn cơ bài toán giao thông đô thị.

Công trường thi công cầu vượt Trần Hưng Đạo. Ảnh: Quang Thái

Không chỉ dừng lại ở giao thông, quy hoạch mới đặt ra yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị thông qua hệ thống hạ tầng khung, đặc biệt là các cầu vượt sông Hồng và những tuyến vành đai. Theo ông Trịnh Quang Dũng, việc xây dựng các cây cầu và hoàn thiện hệ thống vành đai không đơn thuần là phát triển giao thông, mà là bước đi chiến lược nhằm mở ra không gian phát triển mới cho đô thị.

Ông Trịnh Quang Dũng nhấn mạnh rằng câu chuyện cốt lõi của quy hoạch là kết nối. Khi hệ thống cầu qua sông Hồng và các tuyến vành đai như Vành đai 3,5, Vành đai 4 được triển khai đồng bộ, sẽ hình thành trục liên kết quan trọng giữa các khu vực, tạo điều kiện phát triển các không gian đô thị mới, góp phần giãn dân khỏi khu vực nội đô.

Ở góc nhìn quy hoạch hiện đại, TS Nguyễn Quang cho rằng yếu tố kết nối có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì tạo ra quy mô kinh tế lớn hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị. Ông ví những cây cầu bắc qua sông Hồng giống như những “mạch máu” kết nối các khu vực, thúc đẩy dòng chảy về con người, hàng hóa, dòng vốn và tri thức, qua đó hình thành các cực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, để hạ tầng thực sự phát huy hiệu quả, theo TS Nguyễn Quang, giao thông phải gắn với quy hoạch không gian và sử dụng đất. Hạ tầng giao thông tạo ra giá trị gia tăng cho đất đai, và chính giá trị đất đai lại trở thành nguồn lực để tái đầu tư cho hạ tầng. Nếu thiếu sự gắn kết này, hạ tầng dù được đầu tư lớn cũng khó phát huy hết tiềm năng.

Ông cũng nhấn mạnh cần kiểm soát chặt chẽ phát triển hai bên các tuyến giao thông, tránh tình trạng phát triển dàn trải, phân lô bán nền làm phá vỡ quy hoạch và giảm hiệu quả sử dụng đất.

Sông Hồng và các cực phát triển định hình cấu trúc đô thị tương lai

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm là định vị lại vai trò của sông Hồng. Nếu trước đây, Hà Nội có xu hướng quay lưng vào sông, thì trong quy hoạch mới, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo và là một trong những trục động lực quan trọng nhất của thành phố.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, quy hoạch định hướng thay đổi “thế” phát triển của Hà Nội từ quay lưng vào sông sang quay mặt ra sông, biến sông Hồng trở thành không gian mặt tiền, là trục cảnh quan chủ đạo của đô thị. Dọc hai bên sông sẽ hình thành hệ thống công viên cây xanh, các công trình văn hóa, các trung tâm tài chính, văn hóa, nghệ thuật, góp phần tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng hiện đại và bền vững.

Vai trò của trục cảnh quan sông Hồng được định vị lại để thay đổi "thế" phát triển của Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Ở góc nhìn chuyên gia quốc tế, TS Nguyễn Quang cho rằng, sông Hồng là một tài sản chiến lược của Hà Nội, nhưng nhiều năm qua chưa được khai thác tương xứng. Nếu được khai thác hợp lý, sông Hồng không chỉ mang lại giá trị về giao thông và cảnh quan, mà còn tạo ra không gian văn hóa, du lịch, không gian công cộng và động lực phát triển kinh tế sáng tạo.

Bên cạnh trục sông Hồng, quy hoạch tổng thể xác định Hà Nội sẽ phát triển theo cấu trúc đa cực với 9 cực phát triển. Theo ông Trịnh Quang Dũng, để phát triển các cực này cần ba điều kiện quan trọng: hạ tầng kết nối, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, và quan trọng nhất là việc làm. Khi hạ tầng, dịch vụ và việc làm được hình thành đồng bộ, người dân sẽ tự nguyện di chuyển ra các khu vực mới, qua đó giảm áp lực cho khu vực nội đô.

Trong các cực phát triển, khu vực phía Tây được xác định là khu vực có tiềm năng lớn để hình thành đô thị sáng tạo, gắn với khu công nghệ cao, các trường đại học và các khu đô thị mới. Theo TS Nguyễn Quang, để khu vực này phát triển đúng tiềm năng, cần giải quyết bài toán hạ tầng kết nối, đặc biệt là đường sắt đô thị, đồng thời phát triển hệ sinh thái dịch vụ để thu hút người dân đến sinh sống lâu dài.

Từ bản quy hoạch đến hành động và sứ mệnh dẫn dắt

Theo TS Nguyễn Quang, để Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm thực sự trở thành công trình của trí tuệ, của trách nhiệm và khát vọng phát triển, điều quan trọng không chỉ nằm ở tầm nhìn, mà ở cách hiện thực hóa quy hoạch. Trước hết là hoàn thiện hệ thống thể chế và hành lang pháp lý; tiếp đến là cụ thể hóa quy hoạch thành các giai đoạn, chương trình và dự án; đồng thời xây dựng cơ chế tài chính để bảo đảm nguồn lực thực hiện. Yếu tố quyết định cuối cùng là tổ chức thực hiện với cam kết chính trị mạnh mẽ và hệ thống giám sát hiệu quả.

Hai vị khách mời với những trao đổi chuyên sâu, đa chiều tại Chương trình. Ảnh: Quang Thái

Ông nhấn mạnh, một bản quy hoạch đúng không chỉ phân chia không gian, mà phải mở ra tương lai. Với Hà Nội, quy hoạch tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là thiết kế một đô thị lớn hơn, mà là kiến tạo một Thủ đô xứng tầm hơn – văn hiến hơn, hiện đại hơn, bền vững hơn và có vai trò dẫn dắt mạnh mẽ hơn trong sự phát triển của đất nước.

Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" đã xác lập định hướng chiến lược, các chỉ đạo của Tổng Bí thư đã làm rõ tầm nhìn và yêu cầu. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện bằng tư duy mới, quyết tâm lớn và hành động nhất quán, để quy hoạch không chỉ nằm trên giấy, mà trở thành động lực phát triển thực sự cho một Hà Nội của 50 năm, 100 năm tới; một Thủ đô không chỉ phát triển cho mình, mà còn dẫn dắt sự phát triển của cả vùng và của quốc gia.

Bảo Hân