Quy hoạch thế kỷ và khát vọng đưa Hà Nội bước vào kỷ nguyên mới

Quy hoạch thế kỷ và khát vọng đưa Hà Nội bước vào kỷ nguyên mới.

Việc Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội ngày 29/6 công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được xem là một trong những quyết sách mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng đối với tương lai phát triển của Thủ đô.

Không đơn thuần là một bản quy hoạch đô thị, đây được coi là bản thiết kế tổng thể cho quá trình tái định vị Hà Nội, mở ra một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới với tầm nhìn dài hạn chưa từng có trong lịch sử quy hoạch của thành phố hơn nghìn năm tuổi.

Bước chuyển tư duy phát triển mang tính lịch sử

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị toàn cầu ngày càng gay gắt, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, tốc độ đô thị hóa gia tăng nhanh chóng cùng những sức ép lớn về hạ tầng, dân số và môi trường, việc Hà Nội chủ động xây dựng một quy hoạch dài hạn mang tính chiến lược cho nhiều thập niên tới cho thấy tư duy phát triển mới của thành phố: không còn phát triển theo cách xử lý các vấn đề trước mắt, mà chuyển sang tư duy kiến tạo tương lai với tầm nhìn nhiều thế hệ.

Nhìn lại hơn ba thập niên phát triển kể từ thời kỳ đổi mới, Hà Nội đã trải qua nhiều lần điều chỉnh quy hoạch lớn. Đặc biệt sau sự kiện mở rộng địa giới hành chính năm 2008, Thủ đô bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh cả về quy mô dân số, diện tích và tốc độ đô thị hóa.

Tuy nhiên, chính quá trình phát triển nhanh cũng khiến nhiều vấn đề tồn tại ngày càng bộc lộ rõ hơn. Tốc độ gia tăng dân số cơ học quá lớn tạo áp lực nặng nề lên hạ tầng đô thị. Tình trạng ùn tắc giao thông diễn ra thường xuyên tại khu vực nội đô. Ô nhiễm môi trường, thiếu không gian xanh, quá tải hệ thống y tế, giáo dục, ngập úng đô thị, phát triển thiếu cân bằng giữa trung tâm và vùng ven vẫn là những bài toán tồn tại nhiều năm qua.

Nhiều chuyên gia quy hoạch cho rằng mô hình phát triển truyền thống của Hà Nội đang dần chạm tới giới hạn. Thành phố không thể tiếp tục mở rộng theo hướng tập trung dân cư và nguồn lực quá mức vào khu vực lõi trung tâm như giai đoạn trước.

Chính vì vậy, việc công bố quy hoạch lần này được đánh giá là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển đổi căn bản trong tư duy phát triển của Thủ đô.

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ Hà Nội lần đầu tiên xây dựng chiến lược phát triển với tầm nhìn dài hạn mang tính thế kỷ, thay vì chỉ giới hạn trong các chu kỳ quy hoạch vài chục năm như trước đây.

Điều này phản ánh quyết tâm rất rõ của thành phố trong việc chủ động kiến tạo tương lai thay vì chỉ ứng phó với các sức ép phát triển trước mắt.

Có thể nói đây là bản quy hoạch không chỉ dành cho hiện tại, mà đang định hình diện mạo Hà Nội cho nhiều thế hệ người dân trong suốt hàng trăm năm tới.

Kiến tạo mô hình đô thị hoàn toàn mới cho Thủ đô

Điểm nổi bật nhất trong quy hoạch mới nằm ở việc Hà Nội xác lập mô hình phát triển đa trung tâm thay cho mô hình đô thị đơn cực truyền thống vốn tồn tại nhiều thập niên qua.

Theo định hướng này, khu vực nội đô lịch sử sẽ giảm dần áp lực dân số và chức năng hành chính tập trung. Trong khi đó, hàng loạt cực tăng trưởng mới sẽ được hình thành tại các khu vực vệ tinh xung quanh nhằm phân bổ lại không gian phát triển toàn thành phố.

Các hành lang phát triển lớn sẽ được mở rộng theo hướng kết nối vùng, hình thành hệ thống đô thị liên hoàn giữa trung tâm Hà Nội với các địa phương lân cận thuộc vùng Thủ đô.

Cùng với đó, thành phố đặt mục tiêu phát triển hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại với mạng lưới đường vành đai, đường xuyên tâm, hệ thống metro, giao thông công cộng khối lượng lớn nhằm từng bước giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Một điểm đặc biệt quan trọng khác là Hà Nội đang hướng tới xây dựng mô hình đô thị xanh, đô thị thông minh và đô thị số.

Khác với giai đoạn phát triển trước đây vốn đặt trọng tâm lớn vào mở rộng hạ tầng vật lý, chiến lược mới nhấn mạnh vai trò của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị thông minh trong toàn bộ quá trình vận hành đô thị.

Hà Nội đang định hướng xây dựng chính quyền số toàn diện, quản trị đô thị dựa trên dữ liệu thời gian thực, số hóa toàn bộ hệ thống dịch vụ công, quy hoạch, đất đai, giao thông và các lĩnh vực kinh tế xã hội khác.

Nếu triển khai thành công, đây sẽ là bước thay đổi căn bản trong năng lực quản trị của thành phố lớn nhất miền Bắc.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện hạ tầng, bản quy hoạch mới còn cho thấy tham vọng rất lớn trong việc tái cấu trúc mô hình kinh tế của Hà Nội.

Trong tương lai, Thủ đô không còn chỉ đóng vai trò trung tâm hành chính-chính trị của cả nước mà sẽ phát triển trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính, công nghệ cao, nghiên cứu khoa học và kinh tế tri thức hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Đây được xem là bước chuyển dịch chiến lược từ mô hình tăng trưởng dựa vào bất động sản, xây dựng và mở rộng đầu tư sang mô hình kinh tế chất lượng cao dựa trên công nghệ và tri thức.

Tầm nhìn lớn đòi hỏi quyết tâm thực thi cao

Dù mang tới kỳ vọng rất lớn, giới chuyên gia cho rằng thách thức quan trọng nhất không nằm ở bản quy hoạch mà ở khả năng hiện thực hóa quy hoạch trong thực tiễn.

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho rằng: Lịch sử phát triển đô thị Việt Nam cho thấy không ít quy hoạch lớn từng được xây dựng rất bài bản nhưng quá trình triển khai lại gặp nhiều trở ngại do thiếu nguồn lực, chậm giải phóng mặt bằng, thiếu đồng bộ chính sách và đặc biệt là tình trạng điều chỉnh quy hoạch cục bộ trong quá trình thực hiện.

Đối với Hà Nội, quy hoạch lần này có quy mô rất lớn, thời gian triển khai kéo dài nhiều thập niên, liên quan trực tiếp đến hàng chục triệu người dân trong tương lai.

Điều đó đòi hỏi thành phố phải có năng lực quản trị phát triển ở trình độ hoàn toàn khác so với trước đây.

Thách thức đầu tiên là nguồn lực đầu tư. Việc phát triển đồng bộ hệ thống metro, hạ tầng giao thông chiến lược, các đô thị vệ tinh, hạ tầng số, trung tâm tài chính, các khu công nghệ cao và mạng lưới hạ tầng xã hội sẽ cần nguồn vốn đầu tư lên tới hàng triệu tỷ đồng trong nhiều năm tới.

Thách thức thứ hai nằm ở cải cách thể chế. Muốn xây dựng một đô thị hiện đại, Hà Nội cần cơ chế quản lý linh hoạt hơn, bộ máy vận hành tinh gọn hơn, thủ tục hành chính nhanh hơn và môi trường đầu tư thông thoáng hơn rất nhiều so với hiện nay.

Thách thức thứ ba là chất lượng nguồn nhân lực. Một đô thị hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức không thể thiếu đội ngũ chuyên gia công nghệ cao, kỹ sư số, nhà khoa học, chuyên gia tài chính quốc tế và lực lượng lao động trình độ cao.

Đây sẽ là bài toán lớn của thành phố trong suốt nhiều năm tới. Quan trọng hơn, để bản quy hoạch mang tính thế kỷ này thành công, Hà Nội cần duy trì sự nhất quán trong chiến lược phát triển qua nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo khác nhau.

Quy hoạch 100 năm không phải câu chuyện của một giai đoạn ngắn mà đòi hỏi tầm nhìn liên tục, ổn định chính sách lâu dài và sự đồng thuận bền vững của toàn xã hội.

Theo ông Lê Trung Hiếu, sự kiện công bố quy hoạch ngày 29/6 không chỉ đơn thuần là một hội nghị hành chính. Đó là dấu mốc cho thấy Hà Nội đang bước vào cuộc chuyển mình lớn nhất kể từ sau mở rộng địa giới năm 2008.

Từ một đô thị trung tâm hành chính quốc gia, Hà Nội đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu, trung tâm sáng tạo, tài chính và công nghệ lớn của khu vực.

Một bản quy hoạch có thể mở ra tương lai mới, nhưng chính năng lực thực thi sẽ quyết định thành công.

Trong hành trình ấy, Hà Nội đang gửi đi thông điệp rất rõ ràng: Thủ đô nghìn năm văn hiến không chỉ tiếp tục gìn giữ những giá trị lịch sử đã tạo dựng nên bản sắc dân tộc, mà đang chủ động chuẩn bị nền móng để bước vào thế kỷ phát triển mới với khát vọng trở thành đô thị hàng đầu châu Á trong tương lai không xa./.

(Vietnam+)