Phát triển Thủ đô theo mô hình đô thị sáng tạo, xanh, thông minh, kết nối toàn cầu

Từ động lực đổi mới sáng tạo đến tăng trưởng bền vững

Hà Nội định hướng phát triển kinh tế đô thị thông qua các nghị quyết chiến lược như Nghị quyết đại hội đại biểu đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII nhiệm kỳ 2025-2030 và Nghị quyết 15-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Hà Nội phát triển theo hướng đô thị xanh, đồng bộ hạ tầng, tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế bền vững cho năm 2026 và giai đoạn tới. Ảnh minh họa

Nhiệm kỳ 2025-2030, Thủ đô Hà Nội xác định tăng trưởng 11% trở lên; GRDP bình quân đầu người trên 12.000 USD; kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 5 triệu tỷ đồng.

Mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Hà Nội là Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xanh, thông minh, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao, có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực; là trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng, là cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt kinh tế của cả nước.

Thành phố xác lập mô hình phát triển mới, tiến tới nền kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và có giá trị gia tăng cao. Trong đó, chuyển đổi số toàn diện, đẩy mạnh phát triển kinh tế số, chính quyền số và xã hội số, tạo động lực tăng trưởng bền vững bằng cách thu hút các ngành công nghiệp lõi (AI, bán dẫn); Kinh tế xanh, đô thị xanh, tăng trưởng hướng tới mục tiêu bảo đảm tỷ lệ đô thị hóa cao kết hợp cải thiện chất lượng môi trường sống.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, Hà Nội đang đứng trước những vận hội lớn trong kỷ nguyên mới. Cuộc CMCN 4.0 chuyển đổi số sâu rộng và hội nhập quốc tế mang lại cơ hội để Thủ đô tận dụng công nghệ tiên tiến, thu hút chất xám và nguồn vốn trí tuệ từ khắp nơi. Đồng thời, những thách thức của phát triển đô thị hiện đại như áp lực tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, gia tăng dân số và đòi hỏi về chất lượng sống, đòi hỏi Hà Nội phải tìm ra mô hình phát triển bền vững hơn. Chuyên gia cho rằng, mô hình tăng trưởng với trọng tâm là kinh tế xanh - số sẽ là "tấm hộ chiếu" giúp Hà Nội bứt tốc trong giai đoạn mới.

Đến cuối năm 2025, quy mô kinh tế của Hà Nội ước đạt khoảng 63 tỷ USD, gấp 1,42 lần so với năm 2020. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 8,5% dân số và 1% diện tích cả nước, Thủ đô đóng góp tới 16% GDP và gần 20% thu ngân sách quốc gia. Những con số này cho thấy Hà Nội tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế.

Quan trọng hơn, chất lượng tăng trưởng được cải thiện đáng kể nhờ hàm lượng tri thức gia tăng trong nền kinh tế: Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP Hà Nội ngày càng cao, đạt khoảng 50 - 60% trong những năm gần đây, phản ánh sự chuyển dịch từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang dựa vào năng suất và công nghệ.

Thực tiễn cho thấy, cơ cấu lại kinh tế, Thủ đô hướng mạnh sang phát triển theo chiều sâu, hiện đại hóa, nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh; tập trung vào phát triển các ngành ứng dụng công nghệ cao, công nghệ xanh, tuần hoàn, phát thải các - bon thấp, giữ vai trò dẫn dắt trong các chuỗi liên kết phát triển trên các hành lang công nghiệp nội vùng và liên vùng. Các ngành như công nghiệp sáng tạo, kinh tế số và công nghiệp ICT, tài chính công nghệ, logistics thông minh, y tế, giáo dục chất lượng cao và du lịch trải nghiệm phải trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu… Du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn; hỗ trợ phát triển nông nghiệp đô thị - sinh thái, nông nghiệp hữu cơ, trải nghiệm.

Hà Nội đang xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo tầm cỡ khu vực. Khai thác hiệu quả các khu công nghệ cao (như Khu công nghệ cao Hòa Lạc), các mạng lưới không gian sáng tạo và trung tâm khởi nghiệp. Tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, sạch; ưu tiên các dự án có công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, công nghiệp hỗ trợ sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường và có tác động lan tỏa, kết nối chuỗi sản xuất gắn với đào tạo nhân lực… đưa Hà Nội từng bước trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Những công nghệ mới trong năng lượng tái tạo, giao thông thông minh, quản lý rác thải… được nghiên cứu và áp dụng sẽ giúp giảm cường độ phát thải và ô nhiễm trong quá trình phát triển. Hà Nội đã và đang thúc đẩy các sáng kiến về kinh tế tuần hoàn (tái sử dụng và tái chế tài nguyên) và kinh tế xanh, lồng ghép vào chiến lược phát triển đô thị.

Hà Nội cũng đẩy mạnh khai thác các không gian phát triển mới, lấy không gian đô thị và kinh tế đô thị là động lực chủ yếu, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với khai thác các không gian trên cao, không gian văn hóa - sáng tạo, không gian ngầm, không gian số, không gian công cộng. Phát triển các mô hình kinh tế đêm đặc thù đối với từng khu vực, tạo nên nét đặc sắc của Hà Nội; mô hình vui chơi giải trí mang tính thời đại ở khu vực phát triển đô thị mới; thực hiện Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây; khai thác lợi thế hệ thống sông, hồ, đặc biệt là sông Hồng, sông Đuống, sông Tô Lịch...

Hoàn thiện thể chế, cơ chế đăc thù, đòn bẩy đưa Thủ đô bước vào kỷ nguyên mới

Để hiện thực hóa mục tiêu, thành phố xác định hoàn thiện thể chế, triển khai hiệu quả Luật Thủ đô, phát triển hạ tầng đồng bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng chính quyền số, thu hút nguồn lực xã hội và nhân tài chất lượng cao.

Luật Thủ đô 2026 mở ra hàng lang chính sách đột phá để Hà Nội hỗ trợ cho hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Ảnh: Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia

Chính quyền thành phố tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đổi mới thể chế theo hướng linh hoạt, tạo không gian cho những mô hình kinh doanh mới. Trong mô hình này, chính quyền kiến tạo chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ và kiến tạo sự phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống của nhân dân và năng lực cạnh tranh của Thành phố.

Theo chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong các chính sách, cơ chế vượt trội từ Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 để phân cấp, phân quyền và tạo môi trường thử nghiệm thể chế, thu hút đầu tư, qua đó tạo dư địa mới cho phát triển kinh tế - ngân sách.

Các chính sách thuế, tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo sẽ được thiết kế hiệu quả hơn, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho R&D và chuyển đổi số.

Vừa qua, triển khai theo quy định của Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội thống nhất hỗ trợ phát triển cho doanh nghiệp tư nhân trong 5 ngành trọng điểm gồm: Công nghiệp văn hóa, thể thao và du lịch; giáo dục - đào tạo; y tế; logistics; và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, được hỗ trợ chi phí, khả năng tiếp cận nguồn vốn từ các quỹ đầu tư...

Thành phố sẽ hỗ trợ về mặt bằng sản xuất kinh doanh thông qua việc giảm tiền thuê hoặc thuê lại đất đã được đầu tư hạ tầng tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và vườn ươm công nghệ. Chính sách này được áp dụng tương tự như đối với doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang được hưởng các cơ chế hỗ trợ hiện hành.

Việc triển khai các chính sách hỗ trợ này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh, đẩy nhanh quá trình đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Trong tầm nhìn phát triển Thủ đô Hà Nội đến giữa thế kỷ XXI, kinh tế tri thức chính là trụ cột để thành phố hiện thực hóa khát vọng vươn lên mạnh mẽ, sánh vai với các thủ đô hàng đầu trong khu vực. Từ động lực đổi mới sáng tạo, Hà Nội có thể tạo bứt phá trong phát triển kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Quan trọng hơn, kinh tế tri thức mở ra triển vọng về một xã hội Hà Nội văn minh, nhân văn, nơi mỗi người dân đều có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo và được thụ hưởng thành quả phát triển. Đó chính là nền tảng vững chắc để Thủ đô phát triển bền vững và bao trùm trong kỷ nguyên mới, đóng góp xứng đáng vào sự phồn vinh chung của đất nước.

Trâm Anh