Quy chế tuyển sinh đại học ở một số nước châu Á

Kỳ thi tuyển sinh đại học từ lâu không chỉ là cánh cửa vào giáo dục bậc cao mà còn phản ánh cách mỗi quốc gia tổ chức hệ thống giáo dục, phân bổ cơ hội học tập và đánh giá năng lực thanh niên. Tại châu Á, Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản đều duy trì các kỳ thi quy mô quốc gia có sức ảnh hưởng sâu rộng, song cách thức xét tuyển, vai trò của điểm thi và cơ chế đăng ký trường lại có nhiều khác biệt đáng chú ý.

Hàn Quốc: Suneung - “một ngày quyết định”

Ở Hàn Quốc, kỳ thi xét tuyển đại học College Scholastic Ability Test (CSAT), thường gọi là Suneung, là trụ cột của hệ thống tuyển sinh đại học trong nước. Đây là kỳ thi chuẩn hóa cấp quốc gia do nhà nước tổ chức hàng năm, được xem là thước đo học thuật quan trọng nhất đối với học sinh trung học phổ thông có nguyện vọng vào đại học. Điểm CSAT được phần lớn các trường đại học sử dụng làm tiêu chí chính trong xét tuyển.

Hàn Quốc không có một hệ thống nguyện vọng tập trung cấp quốc gia giống một số nước khác. Ảnh: Yonhap

Dù Hàn Quốc có nhiều hình thức tuyển sinh khác nhau, CSAT vẫn giữ vai trò then chốt trong đợt tuyển sinh chính. Thí sinh thi các nhóm môn như tiếng Hàn, Toán, Ngoại ngữ và các môn tự chọn theo định hướng. Điểm số được chuẩn hóa để so sánh trên phạm vi toàn quốc.

Về cơ chế đăng ký, Hàn Quốc không có một hệ thống nguyện vọng tập trung cấp quốc gia giống một số nước khác. Sau khi có điểm CSAT, thí sinh sử dụng kết quả này để nộp hồ sơ vào từng trường theo lịch và phương thức tuyển sinh do trường công bố. Mỗi trường quy định cách tính điểm, tổ hợp môn và tỷ trọng giữa CSAT với các yếu tố khác (như học bạ hoặc phỏng vấn) khác nhau. Điều này tạo ra sự linh hoạt nhưng cũng khiến thí sinh phải theo dõi sát thông tin tuyển sinh của từng cơ sở đào tạo.

Trung Quốc: Cao khảo và hệ thống nguyện vọng nhiều tầng

Tại Trung Quốc, kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc Cao khảo (Gaokao) là trung tâm của toàn bộ hệ thống tuyển sinh. Đây được xem là một trong những kỳ thi có quy mô lớn nhất thế giới, với hàng triệu thí sinh tham dự mỗi năm. Điểm Cao khảo là căn cứ chủ yếu, gần như mang tính quyết định, trong việc xét tuyển vào các trường đại học trong nước.

Sau khi có điểm Cao khảo, thí sinh bắt đầu điền danh sách các trường và ngành theo thứ tự ưu tiên trong từng “bậc” hoặc nhóm trường. Ảnh: VCG

Cấu trúc Cao khảo truyền thống gồm các môn bắt buộc như Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ, cùng các tổ hợp môn lựa chọn theo định hướng khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội. Một số địa phương đã cải cách cấu trúc môn thi, song nguyên tắc chung vẫn là đánh giá tập trung qua một kỳ thi quốc gia thống nhất.

Khác với Hàn Quốc và Nhật Bản, Trung Quốc vận hành hệ thống đăng ký nguyện vọng tương đối tập trung và phân tầng. Sau khi có điểm, thí sinh điền danh sách các trường và ngành theo thứ tự ưu tiên trong từng “bậc” hoặc nhóm trường.

Số lượng lựa chọn trong mỗi nhóm thường bị giới hạn, phổ biến ở mức vài nguyện vọng cho mỗi bậc. Các trường sau đó xét tuyển theo điểm từ cao xuống thấp, kết hợp thứ tự nguyện vọng mà thí sinh đăng ký. Cơ chế này nhằm cân bằng giữa lựa chọn cá nhân và quản lý tập trung trên quy mô lớn.

Nhật Bản: Kỳ thi chung và quyền tự chủ của từng trường

Hệ thống tuyển sinh đại học tại Nhật Bản kết hợp giữa một kỳ thi chuẩn hóa toàn quốc và quyền tự chủ cao của từng trường. Kỳ thi chung hiện nay là Common Test for University Admissions, được tổ chức hàng năm và đóng vai trò nền tảng để đánh giá năng lực học thuật chung của thí sinh. Tuy nhiên, kết quả kỳ thi này không tự động quyết định trúng tuyển.

Nhật Bản cũng không có hệ thống nguyện vọng tập trung cấp quốc gia. Thí sinh nộp hồ sơ trực tiếp tới từng trường và từng khoa theo lịch tuyển sinh cụ thể.

Phần lớn các trường đại học, đặc biệt là trường công lập và quốc lập, sử dụng điểm Common Test như một bước sơ tuyển, sau đó tổ chức thêm kỳ thi riêng (second-stage exam), có thể bao gồm bài thi chuyên sâu, bài luận hoặc phỏng vấn. Như vậy, quá trình tuyển sinh thường diễn ra theo hai bước: thi chung toàn quốc và thi riêng do trường tổ chức.

Về đăng ký, Nhật Bản cũng không có hệ thống nguyện vọng tập trung cấp quốc gia. Thí sinh nộp hồ sơ trực tiếp tới từng trường và từng khoa theo lịch tuyển sinh cụ thể. Số lượng trường có thể đăng ký về nguyên tắc không bị khống chế bởi một hệ thống chung, nhưng trên thực tế phụ thuộc vào lịch thi (nhiều kỳ thi diễn ra cùng thời điểm) và chi phí nộp hồ sơ. Cách làm này nhấn mạnh quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học trong lựa chọn thí sinh.

Ba cách tiếp cận, một điểm chung

So sánh ba quốc gia cho thấy một số khác biệt nổi bật:

Trung Quốc có mô hình tập trung cao, với Cao khảo gần như là yếu tố quyết định và hệ thống nguyện vọng nhiều tầng được quản lý chặt.

Hàn Quốc cũng dựa mạnh vào một kỳ thi quốc gia, nhưng quy trình nộp hồ sơ phân tán hơn, do từng trường tổ chức.

Nhật Bản kết hợp thi chung với thi riêng, trao quyền đáng kể cho các trường trong khâu đánh giá cuối cùng.

Dù cách thức khác nhau, cả ba hệ thống đều cho thấy đặc điểm chung: kỳ thi chuẩn hóa quốc gia vẫn là trục chính để phân luồng cơ hội vào đại học, đồng thời tạo ra áp lực lớn đối với học sinh trung học. Câu chuyện tuyển sinh vì thế không chỉ là quy cách xét tuyển, mà còn liên quan tới triết lý giáo dục, bình đẳng cơ hội và cách xã hội đánh giá thành tích học tập của thế hệ trẻ.

Hồng Nhung