Phụ huynh cần lưu ý gì khi đưa trẻ đi tiêm vaccine não mô cầu?

Theo thông tin từ Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, chùm bốn ca bệnh não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước được đánh giá đã kiểm soát tốt, phụ huynh có thể yên tâm cho con đến trường. Toàn bộ 177 người tiếp xúc gần đã uống kháng sinh dự phòng và đang được theo dõi hằng ngày.

Những lưu ý khi tiêm vaccine não mô cầu

Trước thông tin chùm ca bệnh não mô cầu nhóm B tại trường học ở TP Hồ Chí Minh, nhiều phụ huynh quan tâm tiêm phòng cho con. Theo bác sĩ, mỗi loại vaccine có phạm vi bảo vệ riêng, cần được lựa chọn phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng.

Phụ huynh không nên lựa chọn loại vaccine, tiêm theo chỉ định tư vấn của bác sĩ. Ảnh: Long Châu.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, cho biết khi lựa chọn vaccine não mô cầu, người dân cần lưu ý độ tuổi được chỉ định tiêm và nhóm huyết thanh vi khuẩn mà vaccine có khả năng phòng ngừa.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó 6 nhóm A, B, C, W, X và Y gây ra phần lớn các trường hợp bệnh não mô cầu xâm lấn trên toàn thế giới. Tại Việt Nam hiện có vaccine phòng 4 nhóm A, C, W, Y (ACWY); vaccine phòng nhóm B và vaccine phòng hai nhóm B, C (BC).

Vaccine phòng nhóm B không bảo vệ trước các nhóm A, C, W, Y. Ngược lại, người đã tiêm vaccine ACWY vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu nhóm B. Vì vậy, đã tiêm một loại vaccine không đồng nghĩa với được bảo vệ trước tất cả các nhóm vi khuẩn não mô cầu gây bệnh.

Theo bác sĩ Lê Thị Giao Thi, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn phối hợp các loại vaccine để mở rộng phạm vi bảo vệ. Việc lựa chọn cần dựa trên độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm của từng người.

Một số vaccine có thể tiêm cho trẻ từ 6 tuần hoặc 2 tháng tuổi, trong khi những loại khác được chỉ định từ 6 tháng, 9 tháng tuổi hoặc lớn hơn. Số mũi và lịch tiêm nhắc cũng khác nhau tùy loại vaccine và tuổi bắt đầu tiêm. Phụ huynh cần kiểm tra lịch sử tiêm chủng của con, trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Bác sĩ Lê Thị Giao Thi lưu ý, không chỉ nhóm B mà các nhóm A, C, W, Y cũng có thể gây bệnh nghiêm trọng và diễn tiến nhanh. Người dân không nên chỉ tập trung phòng nhóm đang được ghi nhận trong các ca bệnh gần đây.

"Tiêm vaccine đúng chỉ định, đầy đủ theo lịch giúp giảm nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn, đặc biệt là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết do các nhóm huyết thanh được vaccine bao phủ. Tuy nhiên, không có vaccine nào bảo đảm phòng bệnh tuyệt đối", bác sĩ Lê Thị Giao Thi chia sẻ thêm.

Về tính an toàn, bác sĩ chuyên khoa 1 Đinh Văn Thới, Phó Trưởng Phòng Khám Đa khoa, Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, cho biết các phản ứng sau tiêm chủ yếu ở mức độ nhẹ, tự hết sau vài ngày; phản ứng nặng rất hiếm gặp.

Những biểu hiện có thể gặp gồm đỏ, đau tại vị trí tiêm, sốt, quấy khóc, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau khớp, ăn kém hoặc rối loạn tiêu hóa; phát ban có thể gặp, chủ yếu ở trẻ em. Đỏ hoặc đau tại vị trí tiêm thường kéo dài một đến hai ngày rồi tự hết. Sốt thường gặp ở trẻ nhũ nhi, đa phần tự hết sau một đến hai ngày.

Người đã tiêm vaccine có cần sử dụng kháng sinh dự phòng?

Trước những thắc mắc của phụ huynh, trẻ đã tiêm vaccine có cần sử dụng kháng sinh dự phòng hay không, bác sĩ Lê Thị Giao Thi cho biết, người đã tiêm vaccine não mô cầu không cần sử dụng kháng sinh dự phòng thường quy nếu không có yếu tố phơi nhiễm cần dự phòng. Tuy nhiên, nếu được xác định là người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu xâm lấn, vẫn cần được đánh giá và sử dụng kháng sinh dự phòng theo chỉ định, ngay cả khi đã tiêm vaccine đầy đủ.

Vaccine giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động nhưng không thay thế vai trò của kháng sinh dự phòng sau phơi nhiễm. Người tiếp xúc gần có thể bao gồm người sống cùng nhà; người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp hoặc nước bọt của bệnh nhân; nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường thở mà không được bảo vệ phù hợp.

Những trường hợp này cần nhanh chóng liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ. Kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt sau khi xác định có phơi nhiễm nguy cơ cao, theo chỉ định của bác sĩ. Người dân không tự mua hoặc sử dụng kháng sinh chỉ vì lo lắng khi nghe thông tin có ca bệnh trong cộng đồng.

Bác sĩ Đinh Văn Thới lưu ý, nếu nghi ngờ vừa tiếp xúc với bệnh nhân não mô cầu cần sớm liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ, hướng dẫn dự phòng và đeo khẩu trang khi đến khám. Những người tiếp xúc gần, như sống cùng nhà, trẻ nhỏ cùng lớp hoặc dùng chung vật dụng ăn uống với bệnh nhân, cần được cơ quan y tế xác định mức độ phơi nhiễm để chỉ định kháng sinh dự phòng phù hợp. Khi có chỉ định, thuốc cần được sử dụng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ kể từ khi ca bệnh được chẩn đoán. Người dân không tự ý mua và sử dụng kháng sinh.

Bác sĩ Lê Thị Giao Thi nhấn mạnh, bệnh não mô cầu có thể khởi phát với sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, dễ nhầm với cảm cúm thông thường nhưng ở một số trường hợp có thể diễn tiến nặng chỉ trong vài giờ. Vì vậy, phụ huynh cần nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm.

Khi trẻ sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, li bì, kích thích bất thường, tay chân lạnh, da tái hoặc xuất hiện ban xuất huyết không mất màu khi ấn, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay. Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể không điển hình, như bú kém, quấy khóc bất thường hoặc khó đánh thức.

Đặc biệt, nếu có sốt hoặc triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh não mô cầu, cần đi khám ngay, không tự điều trị tại nhà hay chờ xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu điển hình.

Sở Y tế khuyến cáo phụ huynh và người dân bình tĩnh, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang; thực hiện các hướng dẫn của cơ quan y tế, không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng và theo dõi thông tin từ các kênh chính thức của ngành y tế, nhà trường và chính quyền địa phương.

Bên cạnh tiêm chủng, bác sĩ khuyến cáo giữ vệ sinh cá nhân, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt, giữ môi trường sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh.

Đan Phương/Báo Tin tức và Dân tộc