Bệnh não mô cầu gây tử vong trong vài giờ: 5 dấu hiệu không thể chủ quan

Đến chiều 17/10/2026, TP HCM ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước). Trường hợp thứ 4 là học sinh có tiếp xúc gần với ca bệnh trước đó, có kết quả PCR máu dương tính.

Có thể khởi phát ở người đang khỏe mạnh

Trả lời phóng viên về căn bệnh này, BS Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu.

Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Khi vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây bệnh não mô cầu xâm lấn, biểu hiện dưới dạng viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai.

Công tác tổng vệ sinh khử khuẩn tại trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước ngày 17/10/2026 - Ảnh Sở Y tế TP HCM

Theo BS Huyền, vi khuẩn lây truyền từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hay người mắc bệnh. Sống chung nhà, sinh hoạt tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng đều có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Đáng lưu ý, người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền bệnh.

Thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm cần được chú ý trong phòng bệnh. Ở lứa tuổi này, tỷ lệ mang vi khuẩn vùng mũi họng có xu hướng tăng. Hoạt động học tập, giao tiếp và sinh hoạt tập thể tại trường nội trú, ký túc xá hoặc doanh trại có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.

Hút thuốc lá, tiếp xúc với khói thuốc và nhiễm virus đường hô hấp trước đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Những người thiếu hụt bổ thể, không có lách hoặc suy giảm chức năng lách, nhiễm HIV hay sử dụng thuốc ức chế bổ thể cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người khỏe mạnh, không có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ rõ ràng.

BS Nguyễn Nguyên Huyền tư vấn cho bệnh nhân - Ảnh BVCC

5 dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

BS Nguyễn Nguyên Huyền nhấn mạnh, Bệnh não mô cầu xâm lấn có thể khởi phát bằng những triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường, khiến người bệnh chậm được phát hiện.

Khi tiến triển, bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian ngắn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10–15% người mắc bệnh não mô cầu tử vong ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh. Khoảng 1/5 người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo: sốt kèm đau đầu dữ dội; cứng gáy; lơ mơ hoặc co giật; thở nhanh, tay chân lạnh; xuất hiện các chấm hoặc mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn.

Đặc biệt, ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn hoặc chưa rõ ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chờ có ban mới đi khám. Khi người bệnh diễn biến xấu nhanh, cần cấp cứu ngay cả khi chưa xuất hiện đầy đủ triệu chứng điển hình.

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu - Ảnh BVCC

Tiêm vắc xin, dự phòng đúng chỉ định

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Vắc xin MenACWY phòng các nhóm huyết thanh A, C, W, Y; trong khi vắc xin MenB phòng nhóm B. Hai loại có phạm vi bảo vệ khác nhau, do đó tiêm một loại không đồng nghĩa đã được bảo vệ trước tất cả các nhóm huyết thanh gây bệnh.

Gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để rà soát tiền sử tiêm, đánh giá nguy cơ và được tư vấn loại vắc xin phù hợp. Lịch tiêm, số mũi, khoảng cách giữa các mũi và chỉ định tiêm nhắc cần tuân theo hướng dẫn chuyên môn, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và loại vắc xin được cấp phép tại Việt Nam. Việc tư vấn nên được thực hiện sớm, nhất là trước khi trẻ vào môi trường nội trú, ký túc xá hoặc nhập ngũ.

Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp; không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Giữ nơi ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, tránh hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc cũng góp phần giảm nguy cơ phơi nhiễm.

Khi có ca bệnh, người sống cùng nhà, người tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ ngay cơ sở y tế để đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng. Nếu thuộc diện được chỉ định, kháng sinh cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Tiêm vắc xin trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng khi có chỉ định.

Người dân không tự mua kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng và xử trí tại trường học, nơi ở tập thể phải theo hướng dẫn của cơ quan y tế.

Bệnh não mô cầu xâm lấn nguy hiểm bởi khả năng diễn biến nhanh và hậu quả nặng nề. Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, tiêm vắc xin phù hợp và thực hiện dự phòng đúng chỉ định là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nghiêm trọng.

Khi nào cần đi cấp cứu?

- Sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy.

- Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc co giật.

- Thở nhanh, tay chân lạnh, tình trạng toàn thân xấu đi nhanh.

- Xuất hiện các chấm hoặc mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn.

Lưu ý: Không chờ xuất hiện ban xuất huyết hoặc đầy đủ triệu chứng điển hình mới đi cấp cứu. Người tiếp xúc gần với ca bệnh cần liên hệ cơ sở y tế sớm để được đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng.

Mời quý độc giả theo dõi video: Người trẻ từ bỏ giấc mơ mua nhà vì lãi suất cao hay đang chờ thời cơ

Thúy Nga