Phòng ngừa phải đi trước ứng phó

Theo thống kê, mưa lũ đã làm 2 người chết, 662 nhà hư hỏng, 4.889 nhà bị ngập, hơn 7.100 hộ dân bị chia cắt; 17.212ha lúa bị ngập, 609 điểm sạt lở, ngập úng gây ách tắc giao thông...

Những con số thiệt hại trên là lời cảnh báo cho các cấp chính quyền và mọi người dân. Bởi, trong thiên tai, chậm một bước có thể phải trả giá bằng tính mạng, tài sản và thành quả sản xuất của người dân.

Do đó, phòng ngừa phải đi trước ứng phó; chủ động phải đi trước khắc phục. Toàn dân không được phép chủ quan, lơ là trong phòng, chống thiên tai.

Với thành phố Hà Nội, yêu cầu ấy càng cấp thiết. Mưa lớn kéo dài không chỉ gây úng ngập trong đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ lũ trên các sông, sự cố đê điều, sạt lở và chia cắt giao thông.

Để ứng phó, UBND thành phố ban hành Công điện số 04/CĐ-UBND, yêu cầu các sở, ngành, xã, phường tiếp tục chủ động ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ theo phương châm “bốn tại chỗ”.

Đặc biệt, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị Hà Nội khẩn trương triển khai phương án hộ đê, bảo vệ các trọng điểm xung yếu, những vị trí từng xảy ra sự cố và các công trình đê điều đang thi công dở dang.

Những chỉ đạo này cho thấy thiên tai không chờ chúng ta chuẩn bị xong mới xảy ra. Vì thế, điều quan trọng không phải có bao nhiêu phương án trên giấy, mà khi tình huống xuất hiện, từng địa bàn có đủ lực lượng, vật tư, phương tiện và con người để xử lý ngay hay không. “Bốn tại chỗ” chỉ có ý nghĩa khi thực sự tại chỗ, thực sự sẵn sàng và thực sự hành động.

Trước hết, phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động. Các địa phương cần coi rà soát nguy cơ thiên tai là công việc thường xuyên, nhất là trong những ngày mưa lớn.

Phải xác định được khu dân cư nào có nguy cơ ngập sâu; tuyến đê nào xung yếu; vị trí nào từng xảy ra sạt lở; tuyến đường nào có khả năng bị chia cắt; hộ dân nào cần ưu tiên sơ tán. Không thể chỉ nhìn vào bản đồ, mà phải kiểm tra thực địa, cập nhật tình hình từng khu vực.

Khi xuất hiện nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, chính quyền cơ sở phải chủ động di dời dân, không chờ đến khi tình huống trở nên nguy hiểm mới tổ chức sơ tán. Bài học từ hàng nghìn hộ dân phải sơ tán và hơn 7.000 hộ bị chia cắt tại nhiều địa phương do mưa lũ cho thấy quyết định sớm có thể tạo ra ranh giới giữa an toàn và mất mát.

Đối với Hà Nội, trọng tâm trước mắt là bảo đảm an toàn hệ thống đê điều. Các lực lượng cần tăng cường tuần tra, canh gác tại những trọng điểm xung yếu, vị trí đã xảy ra sự cố nhưng chưa được xử lý dứt điểm và các công trình đang thi công.

Khi mực nước các sông Đáy, Cà Lồ, Tích và Bùi đang lên, mọi dấu hiệu bất thường phải được phát hiện, báo cáo và xử lý kịp thời. Cùng với đó, vật tư, phương tiện, máy móc phục vụ hộ đê cần được chuẩn bị thực chất. Không để xảy ra tình trạng khi có sự cố mới lo huy động nhân lực, tìm phương tiện, tập kết vật tư.

Mỗi địa bàn cần có phương án, người chịu trách nhiệm và thời gian phản ứng cụ thể - đó mới là “bốn tại chỗ” có khả năng biến thành sức mạnh khi thiên tai xảy ra.

Trong khu vực đô thị, cần đặc biệt chú trọng tiêu thoát nước. Các điểm thường xuyên úng ngập cần được kiểm tra, khơi thông dòng chảy; hệ thống bơm tiêu sẵn sàng vận hành. Điện lực cần bảo đảm nguồn điện an toàn, ưu tiên cho các trạm bơm tiêu.

Những điểm có nguy cơ ngập sâu cần được cảnh báo, phân luồng giao thông kịp thời, tuyệt đối không để người và phương tiện tiếp cận khu vực nguy hiểm.

Sau mỗi đợt thiên tai, không chỉ khắc phục hậu quả mà phải nhìn thẳng vào những điểm yếu đã bộc lộ. Điểm ngập nào chưa được xử lý căn cơ? Tuyến đê nào còn tiềm ẩn rủi ro? Phương án nào chưa sát thực tế? Lực lượng nào còn thiếu? Vật tư nào chưa đủ? Phải trả lời được những câu hỏi đó để biến thiệt hại thành kinh nghiệm, biến kinh nghiệm thành giải pháp phòng ngừa.

Thiên tai có thể bất ngờ nhưng sự chủ động cần hiện hữu. Không chủ quan, không lơ là trước thiên tai phải trở thành kỷ luật hành động của cả hệ thống chính trị. Chuẩn bị từ sớm, cảnh báo từ xa, xử lý từ cơ sở và đặt an toàn của nhân dân lên trên hết chính là cách thiết thực để giảm thiệt hại, giữ vững an toàn trong mọi tình huống.

Hoàng Văn