Phòng, chống thiên tai: Xây dựng 'lá chắn' an toàn từ cơ sở

Chuẩn bị sớm phương án

Những ngày đầu tháng 7, khi mùa mưa bão bước vào giai đoạn cao điểm, cán bộ các xã: Sơn Động, Đại Sơn, Sa Lý, Hoàng Vân, Hợp Thịnh… liên tục xuống cơ sở rà soát các điểm có nguy cơ sạt lở, ngập úng và kiểm tra phương án ứng phó. Thay vì chờ mưa lớn mới triển khai lực lượng, mọi kịch bản đều được chuẩn bị ngay từ đầu mùa mưa.

Cán bộ xã Sa Lý nắm bắt tình hình đời sống người dân trước mùa mưa bão năm 2026.

Tại các xã miền núi, những hộ sinh sống dưới chân núi, ven suối, sát taluy dương được lập danh sách theo dõi; gia đình có người già, trẻ nhỏ, người khuyết tật, hộ neo đơn được ưu tiên xây dựng phương án sơ tán. Cầm trên tay bản đồ địa bàn đã đánh dấu các điểm có nguy cơ sạt lở, cán bộ xã Sa Lý cùng trưởng thôn đến từng hộ kiểm tra điều kiện nhà ở, thống nhất phương án di dời, đồng thời để lại số điện thoại liên lạc và đường dây nóng để người dân kịp thời thông tin khi có tình huống bất thường.

Đồng chí Vi Văn Tính, Trưởng thôn Rãng (xã Sa Lý) cho biết: "Nếu chờ thiên tai xảy ra mới triển khai thì sẽ không còn thời gian. Vì vậy, từng hộ dân phải được rà soát, từng phương án phải được chuẩn bị trước để sẵn sàng ứng phó với tình huống xấu nhất".

Theo chân cán bộ thôn và xã Sa Lý đến gia đình bà Lâm Thị Chiếp (72 tuổi), hộ đặc biệt khó khăn ở thôn Rãng, chúng tôi càng thấy rõ ý nghĩa của phương châm "cán bộ bám hộ". Bà Chiếp hiện sống cùng người con mắc bệnh tâm thần trong căn nhà nhỏ chênh vênh bên sườn đồi. Trước mỗi mùa mưa bão, trưởng thôn đều trực tiếp đến gia đình động viên và thống nhất phương án sơ tán, phân công lực lượng hỗ trợ khi cần thiết. Với những hộ dân yếu thế như bà Chiếp, sự có mặt thường xuyên của cán bộ cơ sở không chỉ giúp chủ động phòng ngừa rủi ro mà còn trở thành điểm tựa để người dân yên tâm trước mùa mưa bão.

Tại xã Sơn Động, sau khi hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp thôn và kiện toàn đội ngũ cán bộ cơ sở, địa phương đã chủ động rà soát, lập danh sách đối với gần 100 phương tiện gồm xe ô tô tải (loại từ 1,5-6 tấn), máy xúc, thuyền, bộ đàm, máy phát điện... của cơ quan, doanh nghiệp và người dân để sẵn sàng huy động khi có tình huống khẩn cấp.

Đồng chí Ngọc Đức Văn, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Động cho biết: "Năm trước, xã thiệt hại gần 500 tỷ đồng do thiên tai. Năm nay, địa phương chuẩn bị từ sớm các điều kiện cần thiết về vật tư, phương tiện, lực lượng ứng phó. Cùng đó, hệ thống loa truyền thanh và các nhóm Zalo cộng đồng được rà soát, bảo đảm hoạt động thông suốt, liên tục cập nhật kịp thời thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết đến người dân. Không chỉ chuẩn bị về lực lượng và phương tiện, xã Sơn Động còn tập trung xử lý các điểm xung yếu trước mùa mưa bão".

Trở lại xã Hoàng Vân, sau gần một năm xảy ra trận lũ lịch sử, dấu vết của thiên tai vẫn còn hiện hữu. Sau trận lũ năm trước khiến hơn 1,3 nghìn hộ bị cô lập; nhiều hộ phải sơ tán, xã Hoàng Vân đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm. Một trong những giải pháp đó là phân công cán bộ bám sát từng địa bàn, rà soát các hộ sinh sống ở ven sông có nguy cơ ngập lụt, sạt lở để kịp thời có biện pháp hỗ trợ, ứng phó. Ngoài ra, xã cũng lập danh sách số điện thoại của thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã, lực lượng xung kích gửi về các thôn để người dân liên lạc; chuẩn bị địa điểm sơ tán và vật tư cứu hộ. Đêm ngày 10/7, khi lũ từ thượng nguồn tỉnh Thái Nguyên đổ về khiến nước sông Cầu dâng cao, cán bộ xã cùng lực lượng công an không quản ngại đêm tối, trực tiếp đến các hộ dân ven sông hỗ trợ bà con di dời đến nơi an toàn.

Nâng cao năng lực cho tuyến đầu

Trong hai năm liên tiếp, tỉnh chịu tác động của thiên tai với cường độ lớn, để lại nhiều bài học trong công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh. Năm 2024, bão Yagi và hoàn lưu sau bão gây thiệt hại hơn 5 nghìn tỷ đồng; năm 2025, 4 cơn bão và hoàn lưu tiếp tục gây mưa lớn trên diện rộng, xuất hiện nhiều trận lũ vượt mức lịch sử, gây thiệt hại hơn 3 nghìn tỷ đồng.

"Khi mỗi địa phương chuẩn bị tốt phương án, mỗi cán bộ nắm chắc địa bàn và mỗi người dân chủ động kỹ năng phòng tránh sẽ tạo thành "lá chắn" bảo vệ xóm làng vững chắc, góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân trước thiên tai" - Đồng chí Khổng Văn Nguyên, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi.

Thực tế đó cho thấy, thiên tai đang diễn biến ngày càng cực đoan, khó dự báo, đòi hỏi công tác phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa. Rút kinh nghiệm từ thực tiễn, UBND tỉnh chỉ đạo trong phòng, chống thiên tai cần lấy phòng ngừa là chính, phải chuẩn bị từ sớm, từ xa, coi cơ sở là tuyến đầu trong ứng phó thiên tai.

Theo đó, các địa phương tiếp tục củng cố, nâng cao năng lực triển khai các biện pháp xử lý trước mọi tình huống, tuyệt đối không để bị động, bất ngờ. Thường xuyên rà soát từng khu dân cư, từng hộ có nguy cơ, nắm chắc từng hộ dân, nhất là người già, trẻ em, người khuyết tật, hộ nghèo và hộ neo đơn để xây dựng phương án sơ tán cụ thể. Các phương án ứng phó phải sát thực tế; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm "4 tại chỗ". Tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm phát hiện sớm nguy cơ và xử lý hiệu quả ngay từ cơ sở. Quan tâm tuyên truyền giúp người dân trang bị kiến thức, kỹ năng chủ động phòng tránh, thích ứng với tình hình thời tiết cực đoan.

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của cấp trên, từ đầu năm đến nay, các xã Sơn Động, Yên Định phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức diễn tập phương án cứu hộ đối với người dân ở các thôn thường xuyên xảy ra ngập lụt. Các xã ven sông Cầu như: Xuân Cẩm, Hiệp Hòa, Hợp Thịnh cũng huy động lực lượng, phương tiện tổ chức phát quang bụi rậm, cỏ dại trên hành lang đê. Năm nay, nhiều địa phương cũng trích kinh phí từ ngân sách mua sắm bổ sung áo phao, bao tải, đèn pin, áo mưa, ủng và một số vật tư khác phục vụ công tác phòng, chống thiên tai.

Đồng chí Khổng Văn Nguyên, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho hay: “Tỉnh Bắc Ninh có địa hình đa dạng, từ vùng núi, trung du đến ven sông. Mỗi địa phương cần xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế. Khu vực miền núi phải ưu tiên phòng ngừa lũ quét, sạt lở; vùng ven sông tập trung bảo vệ đê điều, khu dân cư; vùng trũng thấp chủ động tiêu úng, bảo vệ sản xuất và hạ tầng thiết yếu. Khi mỗi địa phương chuẩn bị tốt phương án, mỗi cán bộ nắm chắc địa bàn và mỗi người dân chủ động kỹ năng phòng tránh sẽ tạo thành "lá chắn" bảo vệ xóm làng vững chắc, góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân trước thiên tai”.

Bài, ảnh: Thu - Vân