Phổ điểm thi phản ánh đúng năng lực, thí sinh cần tính toán kỹ nguyện vọng

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Quang Vinh

Theo thống kê của Bộ GDĐT, môn Ngữ văn có hơn 1,19 triệu thí sinh dự thi, điểm trung bình đạt 6,5, trung vị 6,75 và không có bài thi đạt điểm 10. Môn Toán có hơn 1,19 triệu thí sinh dự thi, điểm trung bình 5,65, trung vị 5,5, với 4.208 bài thi đạt điểm 10. Trong khi đó, môn Tiếng Anh có hơn 334.000 thí sinh dự thi, điểm trung bình 5,07, khoảng một nửa số bài thi dưới điểm trung bình. Những con số này cho thấy phổ điểm năm nay có sự phân hóa rõ nét hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyển sinh đại học (ĐH).

Không còn “mưa” điểm giỏi, đề thi phân hóa rõ hơn

Phân tích phổ điểm các môn thi, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, điểm nổi bật nhất của kỳ thi năm nay là đề thi đã thực hiện tốt yêu cầu phân hóa, khắc phục tình trạng “mưa điểm giỏi” từng xuất hiện ở một số môn trong các năm trước.

Theo ông Đức, môn Ngữ văn là ví dụ điển hình. Nếu như những năm trước khoảng 64 - 65% thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên thì năm nay tỷ lệ này chỉ còn khoảng 35%, cho thấy đề thi đã phân loại năng lực tốt hơn. Môn Địa lý cũng có sự thay đổi rõ rệt khi tỷ lệ điểm giỏi chỉ còn trên 2%, thay vì xuất hiện rất nhiều điểm 10 như trước.

Trong khi đó, các môn khoa học tự nhiên vẫn duy trì được tỷ lệ điểm khá, giỏi ở mức hợp lý. Môn Toán có khoảng 11% thí sinh đạt từ 8 điểm trở lên, tương đương giai đoạn trước khi đổi mới kỳ thi. Đặc biệt, số điểm 10 môn Toán tăng mạnh lên 4.208 bài, trong khi tỷ lệ bài thi dưới điểm trung bình giảm từ khoảng 56% của năm 2025 xuống còn khoảng 38%.

Theo GS.TSKH Đỗ Đức Thái (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), đây không phải là dấu hiệu đề thi dễ hơn mà phản ánh quá trình thích ứng của giáo viên và học sinh với cách dạy học, kiểm tra, đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Ông Thái cho rằng phổ điểm môn Toán đã đáp ứng đồng thời ba mục tiêu: phục vụ xét tốt nghiệp THPT, tạo độ phân hóa đủ lớn cho tuyển sinh ĐH và phản ánh thực chất chất lượng giáo dục phổ thông. Điều quan trọng hơn, kết quả này gửi thông điệp rằng học sinh chỉ cần học chắc kiến thức nền tảng theo chương trình, học tốt trên lớp và tự học hiệu quả là có thể đạt kết quả tốt, thay vì chạy đua học thêm.

Ở góc độ tuyển sinh ĐH, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn - Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, nhận định phổ điểm năm nay có hình dạng tương đối đẹp, phân bố đồng đều và phân hóa rõ. Đây là điều các trường ĐH mong đợi bởi kết quả thi đủ khả năng phân loại thí sinh để sử dụng trong tuyển sinh.

Một tín hiệu đáng chú ý khác là số lượng học sinh đăng ký các môn lựa chọn như Tin học, Công nghệ công nghiệp, Công nghệ nông nghiệp hay Kinh tế và Pháp luật tăng mạnh. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, điều đó cho thấy nhiều học sinh lựa chọn môn học theo sở thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu xét tuyển ĐH.

Đổi mới đánh giá đang đi đúng hướng

Ở môn Ngữ văn, PGS.TS Bùi Thanh Hoa - Giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học (Trường ĐH Tây Bắc), đánh giá đề thi năm nay đã hoàn thành tốt cả hai mục tiêu là xét tốt nghiệp và phục vụ tuyển sinh ĐH.

Theo bà Hoa, việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và thiết kế đề theo hướng đánh giá năng lực đã chấm dứt tình trạng học thuộc, học tủ. Đề thi không còn kiểm tra học sinh nhớ bao nhiêu kiến thức mà tập trung đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy, diễn đạt và cảm thụ văn học.

Thực tế phổ điểm cũng cho thấy những lo ngại trước kỳ thi về việc sử dụng ngữ liệu mới là không có cơ sở. Kết quả thi phản ánh năng lực học sinh khá đồng đều giữa các vùng miền, thậm chí nhiều địa phương miền núi có thứ hạng cao hơn trước. Theo PGS.TS Bùi Thanh Hoa, đây là minh chứng cho thấy đề thi bảo đảm tính công bằng đối với mọi thí sinh.

Đáng chú ý, việc áp dụng rubric trong hướng dẫn chấm thi đã giúp giảm đáng kể sự chênh lệch điểm số giữa các giám khảo và các hội đồng chấm thi. Những tiêu chí đánh giá rõ ràng không chỉ nâng cao tính khách quan mà còn tạo điều kiện ghi nhận sự sáng tạo trong bài làm của học sinh.

Ở môn Tiếng Anh, phổ điểm tiếp tục ghi nhận khoảng 50% số bài thi dưới điểm trung bình. Tuy nhiên, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho rằng, không nên nhìn nhận kết quả này như một dấu hiệu chất lượng dạy học đi xuống.

Theo ông Vinh, Tiếng Anh hiện là môn thi tự chọn. Nhiều học sinh có năng lực ngoại ngữ tốt đã được miễn thi hoặc sử dụng các phương thức quy đổi khác, trong khi nhóm dự thi chủ yếu là những thí sinh chưa thực sự có lợi thế về ngoại ngữ. Vì vậy, điểm trung bình thấp không phản ánh đầy đủ chất lượng dạy học tiếng Anh trong nhà trường.

Bình tĩnh lựa chọn nguyện vọng

Sau khi biết điểm thi, việc quan trọng nhất với thí sinh là đăng ký và sắp xếp nguyện vọng xét tuyển. Theo các chuyên gia, năm nay phổ điểm thay đổi đồng nghĩa mặt bằng điểm chuẩn cũng sẽ có biến động.

Từ kết quả phân tích phổ điểm các môn và các tổ hợp xét tuyển, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức dự báo điểm chuẩn của nhiều trường tốp trên và các ngành có sức hút có thể giảm khoảng 1 - 3 điểm. Riêng tổ hợp C00 nhiều khả năng sẽ giảm mạnh hơn, trong khi các tổ hợp khác dự kiến dao động khoảng 1 điểm và mặt bằng điểm chuẩn sẽ tập trung ở khoảng 15 - 20 điểm.

Theo ông Đức, đây là cơ sở để thí sinh mạnh dạn cân nhắc các nguyện vọng phù hợp thay vì quá lo lắng nếu điểm thi thấp hơn kỳ vọng hoặc chỉ so sánh với điểm chuẩn của năm trước. Điểm chuẩn hàng năm phụ thuộc đồng thời vào phổ điểm, chỉ tiêu tuyển sinh và số lượng thí sinh đăng ký, do đó sẽ thay đổi khi mặt bằng điểm thi thay đổi.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị thí sinh nên sắp xếp nguyện vọng theo đúng thứ tự yêu thích, bởi hệ thống tuyển sinh chỉ xét nguyện vọng cao nhất mà thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển. Bên cạnh đó, cần kết hợp điểm thi của bản thân với phổ điểm, dự báo điểm chuẩn và đề án tuyển sinh của từng trường để xây dựng danh sách nguyện vọng theo các nhóm “mơ ước”, “phù hợp” và “an toàn”, qua đó vừa bảo đảm cơ hội trúng tuyển, vừa không bỏ lỡ ngành học mong muốn.

Thu Hương