Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Thị Minh Sinh: Xây dựng Quỳ Hợp thành trung tâm dược liệu của Nghệ An

Dự buổi làm việc có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành cấp tỉnh; đại diện Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, các hợp tác xã, doanh nghiệp cùng lãnh đạo Thường trực Đảng ủy 7 xã thuộc khu vực Quỳ Hợp.

Mối liên kết giữa "4 nhà" chưa bền vững

Khu vực 7 xã vùng Quỳ Hợp được thành lập trên cơ sở sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Toàn vùng hiện có tổng diện tích tự nhiên gần 94 nghìn ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm hơn 62.500 ha (tỷ lệ 66,51%) và độ che phủ rừng đạt 51%.

Đoàn công tác Ban chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh kiểm tra tình hình phát triển dược liệu tại vùng Quỳ Hợp. Ảnh: Thành Cường

Với địa hình đồi núi thấp xen kẽ các thung lũng, điều kiện thổ nhưỡng và vi khí hậu đặc trưng, Quỳ Hợp có tiềm năng đặc biệt thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu ngắn ngày, cây chiết xuất tinh dầu và cây thuốc nam bản địa dưới tán rừng.

Khảo sát bước đầu ghi nhận toàn vùng lưu giữ nhiều loài dược liệu tự nhiên có giá trị như: chè dây, cà gai leo, xạ đen, sâm đất, ngũ gia bì, thiên niên kiện, hà thủ ô đỏ, khôi nhung tía, sâm cau, dây thìa canh... Đến nay, 7 xã đã hình thành khoảng 100,65 ha cây dược liệu trồng tập trung.

Đáng chú ý, xã Tam Hợp dẫn đầu vùng với 48 ha trồng đa dạng các loại cây như húng quế, sả, cà gai leo, khôi nhung tía, xạ đen. Xã Quỳ Hợp phát triển 27 ha với các cây chủ lực như cát sâm, đinh lăng và các cây làm tinh dầu. Đặc biệt, xã Mường Ham đã bước đầu xây dựng thành công chuỗi liên kết sản xuất 17 ha nguyên liệu (húng quế, sả Java, tràm năm gân) gắn với cơ sở chế biến tại chỗ.

Trưởng Ban chỉ đạo phát triển dược liệu nghe giới thiệu về loại dược liệu đang được phát triển tại xã Mường Ham. Ảnh: Thành Cường

Thông qua hoạt động của các hợp tác xã, địa phương đã chắt lọc, sản xuất được gần 30 loại sản phẩm; trong đó có 8 sản phẩm tinh dầu và mỹ phẩm thiên nhiên đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Tại xã Châu Lộc, doanh nghiệp cũng đã đầu tư 8 ha chè hoa vàng tại vùng cao Pù Khạng.

Bên cạnh những điểm sáng, tại buổi làm việc lãnh đạo tỉnh và các địa phương đã chỉ ra nhiều rào cản khiến cây dược liệu Quỳ Hợp chưa thể bứt phá thành ngành hàng kinh tế mũi nhọn.

Thực tế cho thấy, diện tích trồng dược liệu toàn vùng nhìn chung còn nhỏ lẻ, phân tán; chưa có quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn. Đa phần người dân vẫn trồng tự phát trong vườn hộ hoặc thu hái tự nhiên theo kinh nghiệm truyền thống. Việc tự nhân giống khiến chất lượng cây trồng không đồng đều, thiếu các vườn giống đạt chuẩn và chưa áp dụng rộng rãi quy trình kỹ thuật tiên tiến GACP-WHO.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Thị Minh Sinh trao đổi cùng đơn vị phát triển dược liệu. Ảnh: Thành Cường

Mặt khác, công nghệ sơ chế và chế biến tại địa phương còn ở quy mô nhỏ, máy móc đơn sơ nên giá trị gia tăng thu về thấp. Mối liên kết giữa "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) chưa bền vững, thiếu các hợp đồng bao tiêu dài hạn. Sản phẩm đầu ra phần lớn phụ thuộc vào thương lái thu mua nguyên liệu thô với giá cả bấp bênh. Hạ tầng giao thông nội vùng dẫn vào các khu sản xuất lâm nghiệp còn yếu kém, gây khó khăn cho việc vận chuyển.

Tránh phát triển tự phát, chạy theo phong trào không gắn với đầu ra của sản phẩm

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Thị Minh Sinh phân tích rõ sự khác biệt mang tính chiến lược giữa các vùng miền Tây Nghệ An: Nếu như vùng Quế Phong có thế mạnh nổi trội về bảo tồn và phát triển dược liệu dưới tán rừng tự nhiên thì Quỳ Hợp lại sở hữu điều kiện lý tưởng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ công nghiệp chế biến tinh dầu, dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Thị Minh Sinh phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Thành Cường

Đồng thời, Trưởng Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh cũng nhấn mạnh quan điểm, phát triển dược liệu phải theo hướng tập trung, chuyên nghiệp, có quy hoạch, có liên kết và có thị trường; tuyệt đối tránh phát triển tự phát, chạy theo phong trào hoặc chạy theo diện tích mà không gắn với đầu ra của sản phẩm.

Để đưa Quỳ Hợp trở thành trung tâm nguyên liệu dược liệu hàng hóa của tỉnh, đồng chí Võ Thị Minh Sinh yêu cầu các địa phương phải khẩn trương thành lập và phát huy vai trò của Ban chỉ đạo cấp xã; chủ động rà soát đánh giá hiện trạng, tham mưu, đề xuất các mục tiêu, giải pháp trên địa bàn... tránh phụ thuộc hoàn toàn vào Ban chỉ đạo cấp tỉnh.

Cùng với đó phải có những đề xuất cụ thể về cơ chế, chính sách theo chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến thành phẩm, qua đó tạo được động lực đặc biệt với các doanh nghiệp tái đầu tư vào hoạt động trồng, chế biến dược liệu.

Phó Bí thư Tỉnh ủy giao các cấp, các ngành khẩn trương rà soát quỹ đất lâm nghiệp và điều kiện sinh thái để quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung. Mỗi xã căn cứ vào lợi thế riêng để lựa chọn loài cây chủ lực, tránh phát triển dàn trải. Quản lý chặt chẽ việc khai thác tự nhiên, đẩy mạnh vận động nhân dân tham gia các hợp tác xã và chuỗi liên kết với doanh nghiệp.

Các đồng chí lãnh đạo doanh nghiệp và thường trực Đảng ủy các xã vùng Quỳ Hợp tham dự buổi làm việc. Ảnh: Thành Cường

Rà soát, đánh giá lại Quy hoạch dược liệu, tham mưu tích hợp vùng trọng điểm Quỳ Hợp vào Đề án phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045.

Đồng thời, các ngành liên quan cần phối hợp với các địa phương để xác định danh mục loài dược liệu ưu tiên, các loài thường được sử dụng trong điều trị; hướng dẫn tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Trong đó, ưu tiên các đề tài khoa học về tuyển chọn giống, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu dược liệu Nghệ An.

Các đồng chí lãnh đạo sở, ngành tham dự buổi làm việc. Ảnh: Thành Cường

Đồng chí Võ Thị Minh Sinh khẳng định, Tỉnh ủy và UBND tỉnh sẽ tiếp tục nghiên cứu, ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến sâu, tạo hành lang pháp lý và nguồn lực vững chắc để phát triển kinh tế dược liệu bền vững tại miền Tây Nghệ An.

Thành Cường