Phía sau nỗ lực tham gia chương trình FCAS của Ấn Độ

Theo trang tin Defence Security Asia, Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã thông báo với Ủy ban Thường trực Quốc hội về quốc phòng nước này rằng các nỗ lực phối hợp đã được triển khai nhằm cùng tham gia chương trình phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu do Chính phủ Pháp dẫn đầu.

Pháp và Đức khởi động chương trình FCAS vào năm 2017, trước khi Tây Ban Nha tham gia vào năm 2019. Chương trình được thiết kế nhằm thay thế các phi đội Rafale của Pháp, Eurofighter Typhoon của Đức và Tây Ban Nha bằng một hệ thống tác chiến trên không kết nối mạng, dự kiến đưa vào biên chế khoảng năm 2040.

Tuy nhiên, ngày 8-6-2026, Pháp và Đức thừa nhận không thể tiếp tục dự án có giá trị lên tới 100 tỷ euro sau khi những bất đồng giữa Tập đoàn Dassault Aviation của Pháp và Tập đoàn Airbus vốn đại diện cho Đức và Tây Ban Nha không được giải quyết. Tranh cãi tập trung vào quyền lãnh đạo hoạt động thiết kế máy bay, cách phân chia khối lượng công việc và các yêu cầu kỹ thuật.

Mô hình máy bay chiến đấu thuộc chương trình FCAS được trưng bày tại Triển lãm Hàng không Paris 2023. Ảnh: Getty Images 

Sự đổ vỡ của quan hệ hợp tác Pháp-Đức không đồng nghĩa toàn bộ các công nghệ đang được phát triển trong khuôn khổ FCAS sẽ bị dừng lại. Diễn biến này đã mở ra cơ hội để Ấn Độ tham gia sâu hơn vào chương trình, điều khó có thể xảy ra khi FCAS vẫn vận hành theo cấu trúc hợp tác ban đầu giữa Pháp, Đức và Tây Ban Nha.

Trang tin Defence Industry Europe nhận định, Paris hiện muốn tìm kiếm một đối tác mới có khả năng chia sẻ gánh nặng chi phí phát triển, đồng thời mang lại một thị trường lớn cho dòng máy bay tương lai. Trong khi đó, với nền tảng công nghiệp hàng không vũ trụ và quốc phòng trong nước ngày càng phát triển, Ấn Độ có thể đáp ứng cả hai yêu cầu này. Tuy nhiên, mục tiêu của New Delhi không chỉ là mua thêm một dòng máy bay chiến đấu của Pháp. Ấn Độ muốn có vai trò thực chất trong thiết kế, phát triển và sản xuất các công nghệ tác chiến trên không thế hệ tương lai, qua đó nâng cao năng lực công nghiệp quốc phòng và công nghệ hàng không trong nước.

Hồi tháng 2-2026, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhất trí tăng cường hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực phát triển các hệ thống vũ khí tiên tiến. Hai bên cũng có kế hoạch thành lập một nhóm công tác chung để phối hợp phát triển một số công nghệ. Khuôn khổ hợp tác này sau đó được cụ thể hóa thông qua thỏa thuận giữa Cơ quan mua sắm quốc phòng và công nghệ Pháp (DGA) và Tổ chức Nghiên cứu và phát triển quốc phòng Ấn Độ (DRDO). Nếu tham gia FCAS, quan hệ hợp tác giữa Pháp và Ấn Độ có thể được mở rộng sang những công nghệ cốt lõi của tác chiến trên không tương lai.

Đối với Pháp, sự tham gia của Ấn Độ có thể giúp phân bổ chi phí phát triển cho một đối tác mới, đồng thời giảm gánh nặng trong quá trình phát triển mẫu máy bay kế nhiệm Rafale. Về phía Ấn Độ, tham gia FCAS có thể giúp New Delhi rút ngắn thời gian tiếp cận các công nghệ tiên tiến, thay vì phải tự phát triển trong nước với chi phí và thời gian rất lớn. Ấn Độ đặc biệt quan tâm đến công nghệ tàng hình tiên tiến, cảm biến thế hệ mới, hợp nhất dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Các lĩnh vực ưu tiên khác gồm phối hợp tác chiến giữa máy bay có người lái và không người lái, hệ thống liên lạc và công nghệ động cơ thế hệ mới. Đồng thời, chương trình có thể tạo điều kiện để Ấn Độ nâng cao năng lực thiết kế, sản xuất, bảo dưỡng và kỹ thuật đối với các hệ thống tác chiến trên không thế hệ tiếp theo. Quan hệ đối tác tiềm năng này phù hợp với định hướng tự chủ chiến lược của cả hai nước. Pháp từ lâu duy trì hợp tác quốc phòng với Ấn Độ mà không yêu cầu New Delhi phải đứng về một khối chính trị cụ thể. Trong khi đó, Ấn Độ đang tìm cách giảm sự phụ thuộc về công nghệ quốc phòng vào cả Mỹ và Nga.

Ông Atul Kumar, nghiên cứu viên thuộc Chương trình Nghiên cứu chiến lược của Quỹ nghiên cứu các nhà quan sát (Observer Research Foundation) có trụ sở tại New Delhi nhận định với tờ South China Morning Post rằng, sự quan tâm của Ấn Độ đối với FCAS không nhằm giải quyết tình trạng thiếu máy bay chiến đấu trước mắt của không quân Ấn Độ, bởi chương trình này dự kiến chỉ được đưa vào hoạt động từ năm 2040. Theo ông Kumar, việc tham gia FCAS có thể giúp New Delhi bảo đảm một lựa chọn đáng tin cậy về máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu, đồng thời tránh nguy cơ tụt hậu trong các công nghệ tác chiến trên không tương lai.

Trước khi Ấn Độ có thể chính thức tham gia chương trình, hai bên vẫn phải giải quyết nhiều vấn đề then chốt. Quyền sở hữu trí tuệ, mức độ tiếp cận công nghệ nhạy cảm và phân chia khối lượng công việc sẽ là những nội dung trọng tâm trong đàm phán. Vì vậy, việc đạt được một thỏa thuận cân bằng, bảo đảm lợi ích cho cả hai bên, sẽ là yếu tố quyết định triển vọng tham gia FCAS của Ấn Độ.

LÂM ANH