Phía sau con số kỷ lục 11,43 triệu tỉ đồng tiền gửi

Hiện tượng dòng tiền tìm nơi trú ẩn an toàn tại hệ thống ngân hàng diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng bắt đầu vượt tốc độ huy động vốn, đặt ra bài toán hóc búa về việc ghìm cương chi phí và hạ lãi suất cho vay nhằm trợ lực cho nền kinh tế.

Hơn 11,4 triệu tỉ đồng dân cư gửi vào ngân hàng

Số liệu mới nhất do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố cho thấy tính đến cuối tháng 8-2026, tổng phương tiện thanh toán và tiền gửi của tổ chức kinh tế cùng dân cư tại các tổ chức tín dụng đạt khoảng 17,77 triệu tỉ đồng, tăng 310.000 tỉ đồng chỉ trong một tháng. Tính chung 8 tháng đầu năm, tổng vốn huy động của toàn hệ thống đã tăng gần 1,26 triệu tỉ đồng, tương đương mức tăng 7,6% so với thời điểm kết thúc năm 2025.

Tiền gửi dân cư lập kỷ lục 11,4 triệu tỉ đồng, tăng không ngừng kể từ đầu năm. 

Điểm nhấn đáng chú ý nhất nằm ở khu vực dân cư khi lượng tiền gửi đạt đỉnh lịch sử 11,43 triệu tỉ đồng. Con số này tăng gần 214.000 tỉ đồng, tương đương 1,91% so với tháng liền kề trước đó. Nếu tính từ đầu năm, dòng tiền nhàn rỗi của người dân đã dồn vào các nhà băng thêm gần 1,1 triệu tỉ đồng, tương đương mức tăng trưởng liên tục 10,63%. Xu hướng này đẩy tỷ trọng đóng góp của tiền gửi dân cư trong tổng nguồn vốn huy động toàn hệ thống từ mức 62,58% hồi cuối năm 2025 lên 64,34% vào cuối tháng 8-2026. 

Lượng tiền gửi của khối doanh nghiệp dù cũng có dấu hiệu hồi phục khi đạt 6,34 triệu tỉ đồng vào cuối tháng 8, tăng hơn 96.000 tỉ đồng so với tháng 7, song vẫn bộc lộ sự trồi sụt và thiếu tính ổn định. Riêng tại đầu tàu kinh tế TP.HCM, tổng huy động vốn tính đến cuối tháng 9-2026 ghi nhận mức 5.879,3 nghìn tỉ đồng, tăng 11,72% so với cuối năm trước.

Lý giải về nguyên nhân dòng tiền khổng lồ liên tục dồn dập chảy vào ngân hàng thay vì mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh hay rót vào các kênh đầu tư tài sản, giới chuyên môn và các nhà đầu tư nhận định tâm lý phòng thủ đang chiếm vị trí áp đảo trước sự biến động khó đoán của các thị trường tài sản. 

Kênh vàng dù ghi nhận nhiều đợt sóng tăng giá nhưng biên độ rung lắc dữ dội kèm theo khoảng cách chênh lệch giá mua bán quá lớn đã tạo ra rủi ro đu đỉnh rất cao đối với nhà đầu tư cá nhân. Trong khi đó, thị trường chứng khoán liên tục trồi sụt thất thường dưới tác động của bất ổn địa chính trị toàn cầu và sự thận trọng từ dòng tiền lớn, khiến việc tìm kiếm lợi nhuận trở nên gập ghềnh. Kênh bất động sản tuy rục rịch ấm lại ở một số phân khúc đáp ứng nhu cầu ở thực nhưng thanh khoản chung vẫn chưa đồng đều, chi phí tài chính còn cao và đòi hỏi lượng vốn ban đầu quá lớn. 

Đứng trước rủi ro phân bổ tài sản, người giữ tiền và các doanh nghiệp ưu tiên tuyệt đối cho nguyên tắc bảo toàn vốn. Tiền gửi tiết kiệm ngân hàng nhờ thế trở thành kênh trú ẩn an toàn nhất, vừa mang lại nguồn thu nhập từ lãi suất chắc chắn, vừa không phải chịu áp lực biến động giá hàng ngày và luôn duy trì được tính thanh khoản linh hoạt.

Bài toán “cân não” hạ nhiệt lãi suất

Dòng tiền gửi tăng mạnh nhưng tốc độ giải ngân vốn vào nền kinh tế thậm chí còn diễn ra nhanh hơn. NHNNcho biết đến ngày 14/10, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đã cán mốc 20.721.583 tỉ đồng, tăng 11,44% so với cuối năm 2025 và tăng 16,73% so với cùng kỳ năm trước. Trong 9 tháng đầu năm, cơ quan quản lý tiền tệ kiên định giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, bơm thanh khoản linh hoạt và giữ định hướng tăng trưởng tín dụng ở mức 15% kèm các điều chỉnh thực tế.

Thông tin chi tiết hơn tại cuộc họp giữa NHNN và các tổ chức tín dụng ngày 19/10, Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh, tính đến cuối tuần qua (16/10), tốc độ mở rộng tín dụng đạt 11,44% đã vượt qua mức tăng trưởng huy động vốn là 11,22%. Hiện tượng tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động đảo ngược diễn biến so với giai đoạn trước, phản ánh nỗ lực cung ứng vốn mạnh mẽ của ngành ngân hàng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đồng thời làm bộc lộ sức ép thanh khoản mới.

Bài toán đặt ra hiện nay đòi hỏi hệ thống phải vừa cung ứng đủ nguồn vốn, vừa giảm thiểu chi phí đầu vào, duy trì ổn định thị trường tiền tệ và bảo đảm an toàn hệ thống lên hàng đầu.

Khó khăn điều hành còn chịu áp lực lớn từ môi trường quốc tế diễn biến phức tạp. Xung đột leo thang tại Trung Đông khiến giá dầu tăng cao và chuỗi cung ứng bị đe dọa, buộc các ngân hàng trung ương trên thế giới giảm lãi suất. Làn sóng thắt chặt tiền tệ toàn cầu cùng nhu cầu trú ẩn đã đẩy giá trị đồng USD tăng vọt, tác động mạnh lên công tác điều hành tỷ giá và chính sách tiền tệ của các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Phân tích về điểm nghẽn của mặt bằng lãi suất, TS Nguyễn Đức Độ, Phó viện trưởng Viện Kinh tế tài chính,Học viện Tài chính, nhận định việc hạ lãi suất cho vay đang gặp trở ngại lớn khi chi phí huy động vốn đầu vào neo ở mức cao. Các tổ chức tín dụng vận hành theo cơ chế thị trường, buộc phải bảo toàn biên lợi nhuận và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn. Nếu cố ép giảm lãi suất đầu ra trong khi giá vốn đầu vào đắt đỏ, biên sinh lời teo tóp sẽ khiến các ngân hàng thận trọng hơn khi giải ngân. 

Chuyên gia này cũng chỉ rõ việc tăng trưởng tín dụng kéo dài ở mức cao hơn tăng trưởng GDP danh nghĩa sẽ tạo áp lực ngược lên nguồn vốn, bởi tiền gửi dân cư trong dài hạn phụ thuộc chặt chẽ vào tốc độ tăng thu nhập.

Để giải bài toán chênh lệch chi phí nhằm thực chất hạ lãi suất cho vay từ nay đến cuối năm, TS Nguyễn Đức Độ khuyến nghị có thể tính tới giải pháp hỗ trợ lãi suất từ nguồn ngân sách nhà nước nhằm san sẻ gánh nặng với cả ngân hàng lẫn người vay. Đi kèm với đó, cơ chế triển khai phải bảo đảm tính minh bạch, chuẩn mực kiểm toán và khả năng tiếp cận vốn khả thi của doanh nghiệp.

Trước yêu cầu cấp bách của nền kinh tế, các ngân hàng thương mại tại cuộc họp đã đi đến thống nhất chung về các cam kết hành động. Hệ thống ngân hàng sẽ đồng loạt điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết ở các kỳ hạn, kiên quyết chấm dứt tình trạng chạy đua lãi suất huy động và cạnh tranh không lành mạnh.

Song song đó, các tổ chức tín dụng tập trung ưu tiên hạ lãi suất cho vay đối với khu vực sản xuất, kinh doanh, triệt để cắt giảm chi phí vận hành và chấp nhận chia sẻ một phần lợi nhuận để hạ giá thành vốn, cùng người dân và doanh nghiệp vượt qua giai đoạn thách thức.

Thanh Hoa