Phát huy vai trò 'đa cực – siêu kết nối' của TPHCM trong kỷ nguyên mới

Tầm vóc “siêu đô thị” TPHCM

2026 là năm đầu tiên Đảng bộ và chính quyền TPHCM triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 của thành phố. Để đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2026, chính quyền thành phố đặt trọng tâm vào đổi mới mô hình quản trị đô thị, khơi thông các nguồn lực phát triển, triển khai quyết liệt các cơ chế đặc thù, nhằm tạo môi trường đủ hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đồng thời, tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng phát triển khoa học - công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và kinh tế số.

“Thành phố sẽ phát triển theo tư duy ‘đa cực, siêu kết nối’ - tức vừa phát triển tại trung tâm TPHCM, vừa có đô thị khoa học công nghệ tại Bình Dương (cũ), khu thương mại tự do tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ)”, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TPHCM nói tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của Ban chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số TPHCM ngày 14-1.

TPHCM - trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, một tác nhân đang tham gia ngày càng sâu vào các vấn đề quốc tế. Ảnh: NGUYỄN VŨ

Còn tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của ngành tài chính vào chiều 6-1, ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TPHCM, cho biết ba đột phá chiến lược của thành phố, gồm: Trung tâm tài chính quốc tế; đường sắt đô thị; Khu thương mại tự do.

Trong đó, Khu thương mại tự do là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện hạ tầng trung tâm logistics vùng Đông Nam Bộ, góp phần phát huy tiềm năng, thu hút nguồn vốn FDI và các dự án công nghệ cao, với quy mô tối thiểu 100 triệu đô la Mỹ/dự án.

"Khi Trung tâm tài chính quốc tế và Khu thương mại tự do được triển khai, sẽ tạo hành lang kết nối chặt chẽ giữa dòng hàng - tiền - vốn đầu tư, góp phần nâng cao vị thể Việt Nam trong mạng lưới thương mại toàn cầu", ông Vinh nhận định.

Thực tế, bước đi đầu tiên trên hành trình hiện thực hóa mục tiêu này đã bắt đầu vào ngày 15-1, khi chính quyền TPHCM đồng loạt khởi công, động thổ 4 dự án hạ tầng chiến lược trên các hướng Tây Bắc - Đông – Nam, gồm: Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương), cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc.

Việc đầu tư cho cấu phần cầu (Phú Mỹ 2, Cần Giờ) và đường (Metro) không chỉ giải quyết “điểm nghẽn” hạ tầng giao thông, mà còn góp phần hoàn thiện mạng lưới logistics. Theo đó, các trục kết nối từ khu Nam, qua Đồng Nai, đến sân bay Long Thành được hình thành, sẽ hoàn tất cung đường - logistics hàng không.

Cùng ngày 15-1, mô hình Đô thị KHCN Bắc TPHCM được công bố. Với việc đặt “bộ não” KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST) xung quanh hệ thống các khu công nghiệp KHCN thế hệ mới như Riverside, Lai Hưng, Cây Trường, VSIP III, chu trình từ nghiên cứu - phát triển (R&D), thử nghiệm, chuyển giao đến sản xuất và thương mại hóa sẽ được rút ngắn tối đa. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các mô hình phát triển KHCN trước đây, vốn tách rời không gian sản xuất, khó tạo ra giá trị gia tăng và lan tỏa công nghệ.

Dự án Khu Liên hợp Thể dục thể thao Quốc gia Rạch Chiếc được xem là một trong những dự án trọng điểm được thành phố tập trung xây dựng nhằm hoàn thiện hệ thống hạ tầng hiện đại, đồng bộ, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Hướng đến mục tiêu đưa TPHCM trở thành siêu đô thị quốc tế theo đúng Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TPHCM lần thứ I đã đề ra.

Từ góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng TPHCM (được hợp nhất bởi TPHCM, Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương) có vị trí địa lý và không gian phát triển thuận lợi hiếm có, với sân bay Tân Sân Nhất và Long Thành, cùng hệ thống cảng biển quốc tế, gồm các cảng thuộc TPHCM (cũ) và cảng Cái Mép – Thị Vải, đều thuộc nhóm hàng đầu khu vực và thế giới.

Bên cạnh đó, thành phố cũng sở hữu hệ sinh thái tài chính - ngân hàng phát triển khá đầy đủ, có mức độ kết nối cao với thị trường khu vực và toàn cầu.

Do đó, TPHCM sẽ là trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm công nghệ cao, trung tâm logistics quốc tế và và là siêu đô thị hiện đại, xanh, thông minh, theo ông Cung.

Trước viễn cảnh trên, TS Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế, dự báo TPHCM không chỉ cần vốn đầu tư cho những dự án có quy mô lớn, mà cần đối tác có năng lực về công nghệ, quản trị và kết nối với thị trường toàn cầu, nhằm hướng tới việc chuyển giao tri thức và công nghệ, giúp hình thành hệ sinh thái sản xuất - dịch vụ có năng suất cao, phù hợp với xu hướng chuyển đổi xanh trong không gian số.

Để TPHCM thực sự “vươn mình”

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, TPHCM nhận được sự quan tâm nhiều và thường xuyên của Đảng, Chính phủ và Quốc hội.

Tại Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM, nhiều cơ chế quan trọng đã được bổ sung, tạo không gian phát triển mới cho thành phố, đặc biệt trong mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD), xây dựng Khu thương mại tự do và thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Khi hoàn thành, tuyến Vành đai 3 TPHCM sẽ cùng với hai tuyến cao tốc Bến Lức – Long Thành và TPHCM – Trung Lương hình thành trục giao thông bao quanh khu vực TPHCM. Hệ thống này giúp hạn chế lượng xe chạy xuyên tâm qua nội đô, rút ngắn thời gian di chuyển cho người dân và doanh nghiệp, giảm chi phí logistics, đồng thời tăng cường liên kết vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực trọng điểm phía Nam.

Trước cơ hội này, TS Nguyễn Đình Cung cho rằng chính quyền thành phố cần thay đổi tư duy, từ “thu hút đầu tư” sang “tạo thị trường đầu tư đô thị”. Đồng thời, chuyển đổi tài sản đô thị hiện hữu thành động lực tăng trưởng mới, qua việc thúc đẩy tư nhân tham gia cải tạo – tái phát triển – khai thác lại các khu vực có giá trị thấp, biến chúng thành các tài sản tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

“Ngoài các bộ phận cấu thành cần thời gian và nguồn lực để cải thiện như hệ thống các loại hạ tầng, nguồn nhân lực... thì khung thể chế pháp luật, chính sách minh bạch, ổn định, tính dự đoán và năng lực thực thi cao, bảo vệ tốt quyền, lợi ích và tài sản hợp pháp của nhà đầu tư, khuyến khích và bảo đảm quyền tự do, đổi mới sáng tạo là những yêu cầu mà chính quyền TPHCM phải đáp ứng”, ông Cung khuyến nghị và cho rằng chính quyền thành phố có thể yêu cầu được thí điểm thực thi chính sách theo tinh thần “nhà nước kiến tạo”.

Với yếu tố thu hút nhà đầu tư chiến lược, chuyên gia này cho rằng có thể lựa chọn nhà đầu tư dựa trên tiêu chí “có khả năng tạo chuyển dịch cơ cấu, lan tỏa công nghệ, vốn và quản trị cho cả hệ sinh thái kinh tế của TPHCM”. Theo đó, họ cần mang tới một nền tảng mới sản xuất, logistics, R&D, đô thị thông minh... chứ không chỉ một nhà máy, hoặc thiết kéo theo chuỗi doanh nghiệp vệ tinh, làm tăng năng lực cạnh tranh của kinh tế địa phương.

Để làm được việc này, TPHCM cũng cần xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí định lượng được để lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, gồm: quy mô đầu tư, năng lực công nghệ, cam kết R&D, tỷ lệ nội địa hóa; số doanh nghiệp nhỏ và vừa liên kết trong chuỗi giá trị, tác động việc làm, đóng góp ngân sách, chỉ số ESG.

“UBND thành phố có thể giao Sở Tài chính hoặc Ban quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp xây dựng cơ sở dữ liệu nhà đầu tư chiến lược (Strategic Investors Catalogue) để chủ động mời gọi họ tham gia các dự án trọng điểm phát triển kinh tế thành phố”, ông Cung lưu ý.

Còn ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng TP.HCM nên thí điểm mô hình “quản lý một đầu mối” cho các nhà đầu tư chiến lược trong một số lĩnh vực mới, như: AI, bán dẫn, R&D, logistics, công nghệ cao.

Thực tế, các nhà đầu tư trong các lĩnh vực này thường gặp khó khăn khi phải làm việc cùng lúc với nhiều cơ quan quản lý khác nhau, dẫn tới tình trạng chồng chéo, kéo dài thời gian, làm giảm tính cạnh tranh của môi trường đầu tư.

“Mô hình một đầu mối, với cơ quan chủ trì có thẩm quyền điều phối, sẽ giúp giải quyết hiệu quả tình trạng ‘nhiều cửa, nhiều luật’, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ của chính quyền trong đồng hành cùng nhà đầu tư”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Bên cạnh mô hình trên, việc xây dựng một cổng thông tin điện tử chuyên biệt về nhà đầu tư chiến lược là hoàn toàn cần thiết trong kỷ nguyên công nghệ và dữ liệu. Theo ông Tuấn, cổng thông tin này không chỉ là nơi công bố công khai danh mục dự án, tiến độ xử lý, cơ chế ưu đãi, mà còn là nền tảng tương tác với doanh nghiệp – một hình thức “chính quyền số” trong xúc tiến đầu tư.

Vân Phong