Vận hội mới cho TP.HCM từ bước ngoặt thể chế

Trong bối cảnh TP.HCM vừa hoàn tất cột mốc lịch sử sáp nhập cùng Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu thành "siêu đô thị", tâm thế của cộng đồng doanh nghiệp đang dần chuyển dịch từ quan sát sang thích nghi. Ông Phạm Quang Anh, Tổng giám đốc Công ty CP Quốc tế Dony nói với TheLEADER rằng, dù việc sáp nhập không ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình sản xuất nhưng những rung lắc về mặt thể chế là điều có thể cảm nhận rõ rệt qua hai lăng kính.

Thứ nhất, điểm sáng lớn nhất trong giai đoạn chuyển giao này chính là sự bứt phá của hạ tầng số. Cảm nhận cùng phản hồi thực tế từ doanh nghiệp về việc chuyển đổi số trong dịch vụ công tại TP.HCM đã thoát ly khỏi khẩu hiệu để đi vào thực chất. "Nhà nước chuyển đổi số mạnh và thật, doanh nghiệp thấy thuận tiện hơn rất nhiều", ông Quang Anh nhận xét.

Thứ hai, độ trễ thủ tục nhiều năm chính là "bước lùi" tất yếu của một bộ máy khổng lồ. Theo cảm nhận của ông Quang Anh, việc hợp nhất các đơn vị hành chính quy mô lớn và thay đổi mô hình quản trị sang hai cấp đã tạo ra những "điểm nghẽn" cơ học trong giai đoạn đầu.

"Trong khoảng 2 - 3 tháng đầu sau sáp nhập, nhiều hoạt động hành chính cơ bản bị chậm lại, thậm chí có lúc đứng yên", ông Quang Anh nói và nhấn mạnh, cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có Dony chia sẻ và sẵn sàng chấp nhận sự chậm trễ này. Các doanh nghiệp coi đây là "chi phí cơ hội" cần thiết để bộ máy mới vận hành chuyên nghiệp hơn trong tương lai.

"Đến giữa hoặc cuối năm 2026, khi chu kỳ chuyển giao hoàn tất và bộ máy chính thức bước vào nhiệm kỳ mới sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, hệ thống mới sẽ vận hành trơn tru và phát huy tối đa hiệu quả của mô hình chính quyền hai cấp", Tổng giám đốc Dony kỳ vọng.

Từ những con số kỷ lục đến chất lượng tăng trưởng thực chất

TP.HCM đang ở trong một giai đoạn chuyển đổi đầy thách thức nhưng cũng nhiều kỳ vọng. Sự đồng thuận của doanh nghiệp đối với những khó khăn tạm thời và sự tin tưởng vào nền tảng số hóa chính là vận hội lớn nhất để thành phố sớm ổn định, thực sự trở thành một đô thị siêu kết nối và một nền kinh tế số dẫn đầu cả nước, khu vực. Thực tế, nhìn vào bức tranh kinh tế TP.HCM năm 2025 những điểm sáng bao phủ lên hầu hết các chỉ tiêu cốt lõi.

Theo số liệu từ cơ quan Thống kê TP.HCM, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) năm 2025 đạt mức kỷ lục 3 triệu tỷ đồng, tăng trưởng 8,03%%, GRDP bình quân đầu người chạm mốc 8.944USD, cao gấp 1,7 lần mức bình quân chung của cả nước.

Đặc biệt, thu ngân sách nhà nước đạt hơn 800.000 tỷ đồng, vượt dự toán của cả Trung ương và Hội đồng nhân dân TP.HCM. Đây là minh chứng cho năng lực nội tại và chất lượng điều hành của TP.HCM sau khi mở rộng địa giới hành chính.

Thu ngân sách nhà nước tại TP.HCM đạt hơn 800.000 tỷ đồng. Ảnh: Hoàng Anh

Sức hút đầu tư và nội lực doanh nghiệp cũng được cải thiện khi tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký đạt 8,1 tỷ USD tăng 21,8%, cùng với 59.750 doanh nghiệp thành lập mới với vốn đăng ký và bổ sung hơn 2 triệu tỷ đồng. Đặc biệt, ngành du lịch đã có bước "nhảy vọt" với doanh thu đạt 260.000 tỷ đồng, tăng trưởng tới 36,1% so với năm 2024.

Bên cạnh đó, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 8,9% cũng khẳng định sự phục hồi thực chất của khu vực sản xuất.

Tuy nhiên, điểm khác biệt của TP.HCM trong năm 2025 không chỉ nằm ở lượng mà còn ở chất. Đó là việc năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp tới 59% vào tăng trưởng. Đây là tín hiệu cho thấy sự chuyển dịch thực chất từ mô hình tăng trưởng thâm dụng lao động và tài nguyên sang nền kinh tế tri thức, dựa trên đổi mới sáng tạo và hạ tầng công nghệ.

Ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Chứng khoán KIS Việt Nam đánh giá, năm 2025 ghi dấu ấn đậm nét khi TP.HCM chính thức vận hành không gian phát triển mới theo mô hình “3 vùng, 3 hành lang, 1 đặc khu và 5 trụ cột”. Đây là thành quả trực tiếp sau quá trình sáp nhập lịch sử giữa TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo nên một siêu đô thị có quy mô và sức ảnh hưởng chưa từng có.

Theo ông Phương, trong cấu trúc mới này, TP.HCM không chỉ mở rộng về địa giới mà còn hội tụ các lợi thế vượt trội về thể chế, năng lực quản trị và đặc biệt là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong công cuộc chuyển đổi số.

"Hệ sinh thái từ dịch vụ, du lịch đến công nghiệp công nghệ cao và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang tạo ra một lực đẩy cộng hưởng, củng cố vững chắc vai trò trụ cột của quốc gia của đầu tàu kinh tế TP.HCM", ông Phương đánh giá.

Với những thành quả đã đạt được, TP.HCM đang tự tin hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2026. Không còn chỉ là một đô thị lớn nhất nước, TP.HCM đang thực sự chuyển mình để trở thành một trung tâm kinh tế - tài chính có sức cạnh tranh sòng phẳng trên bản đồ quốc tế.

"Những gì TP.HCM làm được trong năm 2025 không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà quan trọng hơn là xây nền cho bước ngoặt năm 2026", ông Phương nói thêm.

Bên cạnh những kết quả tích cực, theo ông Phương TP.HCM vẫn còn tồn tại những hạn chế mang tính kỹ thuật và thể chế.

Thứ nhất, giải ngân vốn đầu tư công dù đạt tỉ lệ cao nhưng chưa hoàn thành mục tiêu 100% Chính phủ giao.

Thứ hai, một số dự án giao thông triển khai còn chậm so với kế hoạch. Đơn cử như dự án kết nối tuyến Mai Chí Thọ với cao tốc Long Thành - Dầu Giây bị chậm khá nhiều so với kế hoạch. Dù vậy, ông Phương đánh giá về tổng thể thì các chỉ số đạt của TP.HCM vượt trội hơn những chỉ số chưa đạt.

Khi "chiếc áo cũ" được thay bằng "đường băng" mới

Ở góc độ quản trị, cái được lớn nhất với TP.HCM trong năm 2025 là sự đánh dấu việc thay đổi tư duy quản trị từ cơ chế "xin - cho" sang tinh thần "trao quyền và tự chủ". Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 260 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) được giới chuyên gia ví như một "đường băng thể chế" cho giai đoạn 2026 - 2030.

Với nghị quyết này, TP.HCM được trao quyền tự quyết mạnh mẽ trong các lĩnh vực chiến lược: Trung tâm tài chính quốc tế (IFC), khu thương mại tự do (FTZ), mô hình TOD và đặc biệt là sandbox thể chế - cho phép thử nghiệm các công nghệ và mô hình kinh doanh mới chưa có tiền lệ.

Bên cạnh đó, bộ máy quản trị mới sau sáp nhập đã vận hành theo triết lý "quản trị dựa trên thực thi". HĐND TP.HCM sau sáp nhập đã tổ chức 7 kỳ họp, ban hành 247 nghị quyết; xã, phường, đặc khu ban hành hơn 2.700 nghị quyết, bảo đảm không có khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển đổi hành chính quy mô lớn.

“Sau sáp nhập, tốc độ xử lý công việc và thái độ phục vụ được cải thiện. Có vẻ như bộ máy đang chắt lọc được những cán bộ làm việc hiệu quả”, ông Phương đánh giá.

Bức tranh kinh tế TP.HCM trong năm 2025 không chỉ được khẳng định ở trục chiến lược thể chế mới mà còn ở trục đầu tư công và hạ tầng liên vùng. Trong năm 2025, TP.HCM ghi nhận hàng loạt dự án trọng điểm được khánh thành hoặc khởi công: đường Vành đai 3, mở rộng Cộng Hòa, chỉnh trang trục đường Thùy Vân và đầu tư xây dựng khu vực Quảng trường Thùy Vân, xây bệnh viện cửa ngõ, cải tạo môi trường kênh rạch…

Các tuyến metro và liên đô thị được chuẩn bị để khởi công trong năm 2026: Bến Thành - Tham Lương, Thủ Thiêm - Long Thành, Bến Thành - Cần Giờ… cũng là những điểm nhấn nổi bật cho mục tiêu nâng tầm giao thông đô thị.

Song song với đà tăng trưởng kinh tế, TP.HCM đang ưu tiên mở rộng không gian công cộng để nâng cao chất lượng sống cho người dân. Điểm nhấn là khu phức hợp Công viên cây xanh và Đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19 tại số 1 Lý Thái Tổ.

Hạ tầng số và hạ tầng xã hội cũng ghi dấu ấn với những con số nổi bật: 2,9 triệu sổ sức khỏe điện tử; 99% bệnh viện triển khai bệnh án số; mô hình “trường học số”; Trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ chẩn đoán; trạm công dân số vận hành thử nghiệm tại các đô thị...

Việc ra mắt cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM cũng được các chuyên kinh tế xem là bước đi then chốt. Đây không đơn thuần là một dự án hạ tầng, mà là một cơ chế thể chế đặc biệt nhằm nâng cao vị thế của thành phố trong mạng lưới tài chính khu vực và toàn cầu, khơi thông và thu hút các dòng vốn trung, dài hạn từ các định chế tài chính quốc tế.

Đặc biệt, đây là cơ hội để TP.HCM phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính chất lượng cao, tạo giá trị gia tăng cực lớn cho nền kinh tế.

Những nỗ lực này không chỉ hoàn thiện bức tranh đô thị của TP.HCM năm 2025 mà còn khẳng định khát vọng trở thành siêu đô thị không ngừng đột phá, phát triển bền vững và lấy con người làm trung tâm trong kỷ nguyên mới.

Hướng tới tăng trưởng hai con số

Bước sang năm 2026, TP.HCM đặt mục tiêu đầy tham vọng với mức tăng trưởng hai con số. Để làm được điều này, thành phố cần giải bài toán đầu tư toàn xã hội khoảng 880.000 tỷ đồng và mục tiêu giải ngân đầu tư công đạt 100%. Tầm nhìn đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu GRDP bình quân đầu người đạt 14.000 - 15.000USD, kinh tế số chiếm 40% GRDP.

Đây là những con số thách thức nhưng hoàn toàn khả thi với một "cơ thể" vừa được tăng sức mạnh thể chế và không gian phát triển.

Tại hội nghị tổng kết thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, TP.HCM nhận định, bối cảnh kinh tế - chính trị toàn cầu năm 2026 tiếp tục biến động khó lường. Tuy nhiên, tín hiệu phục hồi cũng được dự báo sẽ xuất hiện ở nhiều thị trường chủ lực của Việt Nam.

Với độ mở lớn, TP.HCM được kỳ vọng duy trì tăng trưởng cao hơn mặt bằng chung cả nước, dựa trên chiến lược “đi tắt đón đầu”, “đi trước về trước”, đồng thời theo đuổi mục tiêu phát triển toàn diện kinh tế - xã hội.

Để bước vào năm 2026 với tâm thế chủ động, TP.HCM xây dựng ba kịch bản tăng trưởng. Ở kịch bản cơ sở, TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng 8,5% - 9%, vốn đầu tư toàn xã hội tương đương 24% GRDP. Trong khi đó, với kịch bản phấn đấu, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng 9,5%, vốn đầu tư toàn xã hội 25,8% GRDP.

Trong trường hợp kịch bản mở rộng (thuận lợi), tăng trường sẽ tăng 10%, vốn đầu tư toàn xã hội 30% GRDP. Tuy nhiên, kết quả này đặt trong trường hợp: môi trường quốc tế ổn định, cơ chế đặc thù theo nghị quyết 98 sửa đổi phát huy hiệu quả sớm, có sự tham gia của các nhà đầu tư chiến lược.

Để hiện thực hóa mục tiêu, TP.HCM xác định 11 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có những nhóm trụ cột được coi là then chốt.

Trụ cột đầu tiên là tăng thu ngân sách và khai thác nguồn lực tài chính đô thị. Thành phố đặt mục tiêu thu ngân sách năm 2026 vượt 805.000 tỷ đồng thông qua triển khai mô hình phát triển TOD, khai thác quỹ đất, áp dụng các loại phí đặc thù, phát hành trái phiếu chính quyền đô thị, trái phiếu công trình, mở rộng kênh tài trợ và hợp tác công tư (PPP).

TP.HCM cũng xác định đầu tư công đóng vai trò "đầu kéo", dự kiến khoảng 148.000 tỷ đồng sẽ được phân bổ cho các dự án trọng điểm, đặc biệt là hạ tầng liên kết vùng, giao thông đô thị, logistics và hạ tầng số. Song song, thành phố dự kiến huy động trên 1,05 triệu tỷ đồng vốn đầu tư xã hội và tăng cường thu hút FDI có hàm lượng công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo cao hơn so với giai đoạn trước.

Đồng thời, TP.HCM sẽ tiếp tục cắt giảm thủ tục, chuẩn hóa quy trình, đẩy mạnh số hóa và công khai dữ liệu, nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Các đầu mối quản lý được yêu cầu nâng chất lượng dịch vụ công theo hướng phục vụ thay vì quản lý.

Trụ cột thứ hai¹, TP.HCM định hướng tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình đa cực - tích hợp - kết nối, hướng mục tiêu giảm áp lực dân cư và hạ tầng lõi trung tâm; phân bổ lại dòng lao động, nhà ở, dịch vụ; ưu tiên đầu tư cho các cực mới. Đi kèm theo đó là kế hoạch xử lý ba “điểm nghẽn kinh niên”: ngập úng đô thị, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và không khí.

Trụ thứ ba của tăng trưởng được xác định là tập trung cho xã hội - văn hóa - con người. Bên cạnh kinh tế và thể chế, TP.HCM nhấn mạnh yếu tố con người và chất lượng sống.

Cuối cùng, vấn đề hội nhập - an ninh - nhà nước kiến tạo là bao gồm: mở rộng đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế, hiện đại hóa quốc phòng - an ninh đô thị, xây dựng chính quyền kiến tạo và liêm chính, siết kỷ luật công vụ, phòng chống tham nhũng và lãng phí, đặc biệt là tinh gọn bộ máy và nâng hiệu quả phục vụ.

Có thể thấy, năm 2025 không chỉ là năm khép lại một chương cũ, mà là thời khắc TP.HCM "thay da đổi thịt" và mở ra một chương mới. Sau sáp nhập, TP.HCM không chỉ lớn hơn về địa lý và kinh tế, mà quan trọng hơn là lớn lên về thể chế, phương thức quản trị và tầm nhìn quốc gia: thành phố đang chuyển từ vai trò “đầu tàu kinh tế” sang “trung tâm mở của Việt Nam” - một cấu trúc phát triển phù hợp xu thế toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và đô thị siêu kết nối.

Quốc Hải