Phân cấp mạnh mẽ để tối ưu hóa nguồn lực

Đáp ứng yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Theo ông Bùi Tuấn Minh - Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước, nhìn lại chặng đường hơn 10 năm thực hiện Luật Dự trữ quốc gia năm 2012 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành (như Nghị định số 94/2013/NĐ-CP, Nghị định số 128/2015/NĐ-CP và Nghị định số 56/2021/NĐ-CP), hệ thống pháp luật về dự trữ quốc gia đã phát huy vai trò nòng cốt. Lực lượng dự trữ quốc gia đã trở thành “lá chắn” kinh tế - xã hội vững chắc, hỗ trợ kịp thời cho nhân dân và các địa phương vượt qua vô vàn khó khăn từ thiên tai, bão lũ, dịch bệnh nguy hiểm, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ quốc phòng, an ninh cũng như các hoạt động đối ngoại quan trọng của Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới, trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu toàn cầu, công tác dự trữ quốc gia đã lộ rõ nhiều điểm nghẽn. Bối cảnh năm 2025 ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy lập pháp và quản trị nhà nước.

Thủ kho Kho dự trữ Nghi Lộc thuộc Điểm kho dự trữ ĐK3.KV8, Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực VIII kiểm tra chất lượng, số lượng gạo dự trữ quốc gia. Ảnh: Đức Thanh

Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương và phân định thẩm quyền gắn với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 126/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025. Nghị định này thực hiện phân quyền, phân cấp thẩm quyền nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia của Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính và thủ trưởng các bộ, cơ quan ngang bộ quản lý hàng dự trữ quốc gia. Dù giải pháp này đã bước đầu tháo gỡ vướng mắc, song hiệu lực của Nghị định 126/2025/NĐ-CP chỉ kéo dài đến ngày 28/2/2027.

Đặc biệt, ngày 11/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Dự trữ quốc gia (sửa đổi), có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Luật mới đã giao Chính phủ quy định chi tiết 11 điều, khoản then chốt. Đứng trước thời điểm bản lề này, việc ban hành một nghị định hướng dẫn toàn diện, thay thế cho hệ thống văn bản cũ là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo tính đồng bộ, liên tục và hiệu lực của hệ thống pháp luật.

Quy định chi tiết 11 nhóm nội dung trọng tâm

Dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo được xây dựng trên một nền tảng chính trị và pháp lý đặc biệt vững chắc, bám sát các chỉ đạo chiến lược của Đảng và Nhà nước về đổi mới công tác lập pháp trong kỷ nguyên phát triển mới. Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/1/2025 và Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị nêu rõ: “Về cơ bản các luật khác chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn”.

Định hướng chiến lược trên chính là “kim chỉ nam” xuyên suốt quá trình xây dựng dự thảo. Thay vì quy định quá chi tiết, cứng nhắc trong Luật, Quốc hội giao Chính phủ chủ động điều chỉnh các vấn đề thực tiễn vận động liên tục. Điều này hoàn toàn phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ ngày 18/2/2025, trong đó quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ trong việc ban hành kịp thời, đầy đủ các văn bản pháp luật để thi hành Hiến pháp và Luật.

Cùng với đó, căn cứ Khoản 1 Điều 14 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 78/2025/NĐ-CP và Nghị định số 187/2025/NĐ-CP) cùng Quyết định số 2835/QĐ-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính (Cục Dự trữ Nhà nước) đã triển khai xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết 11 nhóm nội dung trọng tâm được giao trong Luật Dự trữ quốc gia 2025, bao gồm:

Nguồn hình thành dự trữ quốc gia (Khoản 2 Điều 6); Danh mục hàng dự trữ quốc gia (Khoản 3 Điều 7); Chế độ, chính sách đối với người làm công tác dự trữ quốc gia (Khoản 3 Điều 12); Kế hoạch hàng dự trữ quốc gia (Khoản 4 Điều 22); Thẩm quyền nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia của Bộ trưởng Bộ Tài chính (Khoản 3 Điều 23); Thẩm quyền nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ (Khoản 5 Điều 24); Quy định về mua, bán hàng dự trữ quốc gia (Khoản 5 Điều 25); Định mức hao hụt trong quá trình bảo quản (Khoản 2 Điều 26); Quản lý hàng dự trữ chiến lược (Điều 31); Mua, bán hàng dự trữ chiến lược (Điều 32); Bảo quản hàng dự trữ chiến lược (Điều 33).

Tháo gỡ tận gốc “vấn đề nguồn lực” cho dự trữ quốc gia

Một trong những điểm đột phá mang tính lịch sử của Dự thảo Nghị định lần này chính là việc tháo gỡ tận gốc “vấn đề nguồn lực” cho dự trữ quốc gia. Qua đánh giá thực tiễn thi hành Luật năm 2012, một thực trạng được chỉ ra đó là mặc dù pháp luật cũ đã có chính sách huy động nguồn lực, khuyến khích xã hội hóa, đầu tư cơ sở hạ tầng, nghiên cứu khoa học công nghệ bảo quản... nhưng chỉ dừng lại ở mức nguyên tắc chung.

Do thiếu các quy định chi tiết về thẩm quyền, trình tự, thủ tục tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn lực ngoài ngân sách, cùng với việc ghi nhận đóng góp mang tính hình thức (như trao giấy chứng nhận đơn thuần), suốt hơn 10 năm qua, chưa ghi nhận được bất kỳ trường hợp nào tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp, đầu tư cơ sở vật chất, cung cấp kết quả nghiên cứu, cung cấp công nghệ bảo quản, ứng dụng công nghệ thông tin cho dự trữ quốc gia. Điều này khiến dự trữ quốc gia phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, chưa tạo ra sức mạnh tổng hợp từ toàn xã hội.

Khắc phục triệt để bất cập này, Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 đã mở rộng khái niệm “Nguồn hình thành dự trữ quốc gia” - không chỉ giới hạn từ ngân sách nhà nước mà bao gồm tất cả các nguồn lực hợp pháp khác ngoài ngân sách. Dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính soạn thảo đã cụ thể hóa chủ trương này bằng hệ thống quy định minh bạch, khả thi:

Thứ nhất, quy định rõ ràng thẩm quyền, trình tự, thủ tục tiếp nhận các khoản đóng góp, tài trợ, hỗ trợ tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Thứ hai, thiết lập cơ chế quản lý, sử dụng công khai, minh bạch các nguồn lực ngoài ngân sách, bảo đảm đúng mục đích, chặt chẽ, chống thất thoát, lãng phí và tiêu cực.

Thứ ba, tạo động lực kinh tế và tinh thần thực chất để thu hút các doanh nghiệp tham gia đầu tư hệ thống kho bãi hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển giao công nghệ bảo quản tiên tiến.

Việc Bộ Tài chính hoàn thiện Dự thảo Nghị định trình Chính phủ là bước đi quyết định để đưa Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 nhanh chóng đi vào cuộc sống. Sự ra đời của Nghị định không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, đáp ứng yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mà còn đánh dấu bước tiến lớn trong cải cách hành chính, đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho các Bộ, ngành và địa phương.

Khi các cơ chế mới đi vào vận hành, công tác dự trữ quốc gia sẽ chuyển mình mạnh mẽ: từ thụ động sang chủ động, từ đơn nguồn sang đa nguồn lực, từ quản lý thủ công sang ứng dụng công nghệ hiện đại.

Đức Minh