VCCI đề xuất siết 'tẩy xanh', tạo đầu ra cho sản phẩm được chứng nhận nhãn sinh thái

Mới đây, VCCI phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo lấy ý kiến về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Từ tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội, VCCI đưa ra một số đề xuất nhằm hoàn thiện các quy định liên quan đến sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái, trong đó tập trung vào chống “tẩy xanh”, mở rộng chính sách ưu đãi và tạo đầu ra thông qua mua sắm công.

Ngăn sản phẩm tự gắn mác “xanh”

Theo VCCI, nhận thức của xã hội về bảo vệ môi trường ngày càng nâng cao, kéo theo sự phát triển của thị trường sản phẩm, dịch vụ xanh. Đây đang trở thành một phân khúc có giá trị cao và tiềm năng tăng trưởng lớn.

Để tiếp cận thị trường này, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư nguồn vốn đáng kể, đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất và chấp nhận chi phí tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt để đạt tiêu chí Nhãn sinh thái Việt Nam.

Tuy nhiên, VCCI cho biết trên thị trường vẫn xuất hiện tình trạng tổ chức, cá nhân tự ý sử dụng những cụm từ như “xanh”, “thân thiện với môi trường”, “eco”, “sinh thái” trên bao bì và phương tiện quảng cáo đối với sản phẩm, dịch vụ chưa được kiểm định hoặc cấp chứng nhận Nhãn sinh thái theo quy định. Đây là hiện tượng “tẩy xanh” (greenwashing).

VCCI đề xuất có cơ chế ngăn chặn “tẩy xanh”.

Theo VCCI, việc tự gắn các nhãn mác này tạo ra sự mập mờ đối với người tiêu dùng, làm xói mòn niềm tin vào những sản phẩm xanh thực sự và gây cạnh tranh bất bình đẳng với doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho chuyển đổi xanh.

Đầu tư để đạt chứng nhận Nhãn sinh thái đòi hỏi doanh nghiệp phải dành thời gian, chi phí, thay đổi nguyên liệu đầu vào, đầu tư công nghệ và kiểm soát phát thải chặt chẽ. Do đó, giá thành sản phẩm xanh trong giai đoạn đầu thường khó cạnh tranh với sản phẩm thông thường.

Nếu không có cơ chế ngăn chặn “tẩy xanh”, theo VCCI, các sản phẩm tự phong nhãn xanh có thể chiếm lĩnh thị trường mà không phải chịu chi phí tuân thủ tương ứng. Điều này không chỉ gây bất lợi cho doanh nghiệp làm thật mà còn có nguy cơ làm giảm động lực đầu tư xanh và đi chệch mục tiêu chính sách bảo vệ môi trường.

Vì vậy, VCCI đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định tại Điều 6 Dự thảo theo hướng nghiêm cấm sử dụng các cụm từ, thuật ngữ ám chỉ tính chất sinh thái, thân thiện với môi trường trên nhãn mác, quảng cáo đối với sản phẩm, dịch vụ chưa được cấp chứng nhận Nhãn sinh thái theo quy định.

Mở rộng ưu đãi cho sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát “tẩy xanh”, VCCI cho rằng cần bảo đảm các chính sách ưu đãi dành cho sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái có thể tiếp cận được trên thực tế.

Khoản 2 Điều 141 Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã thiết lập khung chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với các hoạt động bảo vệ môi trường và nhóm sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam, trong đó có ưu đãi về đất đai, hỗ trợ lãi suất vay vốn và ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo phản ánh từ doanh nghiệp, vẫn tồn tại khoảng cách giữa quy định pháp lý và khả năng tiếp cận các chính sách này.

Đối với ưu đãi về đất đai, quy định hiện hành chủ yếu áp dụng với các đối tượng được Nhà nước giao đất, cho thuê đất trực tiếp, phù hợp với một số dự án đầu tư quy mô lớn. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp sản xuất sản phẩm xanh lại thuê mặt bằng, nhà xưởng từ các chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Do vậy, nhóm doanh nghiệp này khó có khả năng thụ hưởng chính sách ưu đãi đất đai hiện hành.

Tương tự, với chính sách hỗ trợ lãi suất vay vốn, doanh nghiệp muốn tạo ra sản phẩm đạt chứng nhận Nhãn sinh thái thường phải đầu tư máy móc, công nghệ, nhà xưởng từ trước thời điểm được cấp chứng nhận. Nguồn vốn ngân hàng vì thế cũng được giải ngân từ giai đoạn đầu tư ban đầu.

Việc chưa có cơ chế hỗ trợ đối với các khoản vay đã phát sinh trước thời điểm sản phẩm được cấp chứng nhận khiến doanh nghiệp khó tiếp cận chính sách ưu đãi lãi suất trên thực tế.

Để các chính sách ưu đãi thực sự tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi xanh, VCCI đề nghị bổ sung cụm từ “các chính sách ưu đãi khác có tính chất hỗ trợ tương tự” vào Điều 141.2.b của Dự thảo.

Theo VCCI, quy định mở này sẽ tạo cơ sở pháp lý linh hoạt để Chính phủ ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp với thực tiễn. Chẳng hạn, có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tiền thuê đất, mặt bằng đối với dự án sản xuất xanh trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tương tự chính sách hỗ trợ đất đai trực tiếp của Nhà nước.

Đồng thời, có thể cân nhắc cơ chế đồng hỗ trợ trực tiếp phần lãi suất tại các tổ chức tín dụng đối với các khoản vay doanh nghiệp đã giải ngân để đầu tư công nghệ, máy móc, tính từ thời điểm sản phẩm chính thức được cấp chứng nhận Nhãn sinh thái.

VCCI cho rằng những cơ chế này sẽ góp phần nâng cao tính khả thi, công bằng và hiệu quả của chính sách ưu đãi bảo vệ môi trường.

Một đề xuất khác được VCCI đưa ra là bổ sung ưu đãi đối với sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái trong mua sắm công.

Theo VCCI, Điều 146 Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã quy định về ưu đãi đối với sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận Nhãn sinh thái nhưng chưa có cơ chế ưu đãi cụ thể trong mua sắm công.

Trong khi đó, mua sắm công là một thị trường lớn, có khả năng điều tiết và định hướng thị trường. Các sản phẩm thân thiện với môi trường, sản phẩm ứng dụng công nghệ tuần hoàn hoặc đạt chứng nhận Nhãn sinh thái dù mang lại lợi ích lâu dài cho xã hội nhưng vẫn là những nhóm sản phẩm mới.

Chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ xanh và chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường khiến giá thành sản phẩm xanh thường cao hơn sản phẩm truyền thống. Quy mô sản xuất trong giai đoạn đầu cũng chưa lớn. Vì vậy, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc tìm đầu ra ổn định, dù sản phẩm có chất lượng và giá trị môi trường cao.

Theo VCCI, Nhà nước cần phát huy vai trò tiên phong trong việc tạo lập thị trường cho sản phẩm xanh thông qua mua sắm công, bên cạnh các chính sách hỗ trợ tài chính.

Do đó, VCCI đề nghị bổ sung quy định cụ thể tại Điều 146 Dự thảo theo hướng giao Chính phủ ban hành và định kỳ cập nhật Danh mục sản phẩm, dịch vụ xanh được ưu tiên trong mua sắm công.

Minh Thu