Phẩm giá thơ ca giữa thời đại số

Câu hỏi ấy không chỉ là một suy tư mang tính lý luận, mà trở thành nội dung trung tâm của Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 diễn ra ngày 3/3 trong khuôn khổ sự kiện do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức tại Quảng Ninh, đặc biệt tại tọa đàm “Phẩm giá của thơ ca”.

Theo nhà thơ Nguyễn Bình Phương - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, thơ ca trước hết là sự biểu đạt của nhân cách. Theo ông Phương, phẩm giá của thơ không nằm ở kỹ xảo ngôn từ hay sự hào nhoáng của hình thức, mà ở chiều sâu nhân văn, ở khả năng chạm tới những tầng cảm xúc tinh tế và bền bỉ của con người. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo có thể tạo sinh văn bản, ông đặt vấn đề: nếu máy móc có thể làm ra những câu thơ trôi chảy, vậy điều gì phân biệt thơ của con người? Câu trả lời nằm ở trải nghiệm sống, ở nỗi đau, niềm vui, khát vọng và trách nhiệm công dân kết tinh trong từng câu chữ. Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế phần hồn ấy.

Chia sẻ tại tọa đàm, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm nhìn nhận phẩm giá thơ ca từ cội nguồn văn hóa. Ông cho rằng thơ luôn bắt rễ trong lịch sử và tâm hồn dân tộc; vì thế, giữa dòng chảy ào ạt của thời đại số, thơ càng cần giữ được mạch nguồn sâu thẳm ấy. Những biến động của công nghệ có thể làm thay đổi cách phổ biến và tiếp nhận thơ, nhưng không thể làm phai nhạt giá trị nhân văn nếu người viết còn ý thức gìn giữ căn cốt văn hóa trong sáng tác của mình.

Ở một góc nhìn khác, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến nhấn mạnh trách nhiệm xã hội của người cầm bút. Phẩm giá thi ca, theo ông, không tách rời phẩm giá của thi sĩ. Trong môi trường mạng xã hội nhiều ồn ào, khi mọi giá trị dễ bị đo đếm bằng lượt thích và chia sẻ, thơ ca càng cần sự nghiêm cẩn, trung thực và dấn thân. Chính thái độ lao động nghệ thuật nghiêm túc và ý thức công dân mới bảo đảm cho thơ giữ được vị thế của một tiếng nói tinh thần đáng tin cậy.

Nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh lại gợi mở về sự hòa điệu giữa truyền thống và hiện đại. Thời đại số không chỉ đặt ra thách thức mà còn mở ra cơ hội để thơ tiếp cận công chúng rộng rãi hơn. Tuy vậy, trong mọi đổi thay, thơ vẫn cần giữ không gian tĩnh lặng cho suy tư, bởi đó là nơi con người đối diện với chính mình. Nếu đánh mất chiều sâu nội tâm ấy, thơ sẽ chỉ còn là những con chữ đẹp mà thiếu linh hồn.

Không dừng ở những trao đổi học thuật, Ngày Thơ Việt Nam tại Quảng Ninh còn lan tỏa tinh thần thi ca qua các hoạt động ngâm thơ, giao lưu, để công chúng trực tiếp cảm nhận nhịp đập của lời thơ giữa không gian “Trước biển lớn”. Hình ảnh biển cả vừa gợi khát vọng vươn ra những chân trời mới, vừa nhắc nhở về độ sâu cần có của tâm hồn. Giữa biển lớn của công nghệ và hội nhập, thơ ca có thể đứng vững hay không phụ thuộc vào việc người sáng tác có giữ được phẩm giá - tức là giữ được nhân tính, sự trung thực và khát vọng hướng thiện - trong từng câu chữ.

Tọa đàm “Phẩm giá của thơ ca” vì thế không chỉ là một cuộc trò chuyện nghề nghiệp, mà là lời tự vấn chung của giới sáng tác và công chúng yêu thơ. Trong thời đại số, khi trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện sâu vào đời sống, phẩm giá thơ ca vẫn được khẳng định như một giá trị không thể thay thế: đó là tiếng nói của con người, vì con người và hướng tới những gì tốt đẹp nhất của con người.

Hà Thư