Ông Trump tiếp tục siết quyền công dân theo nơi sinh

Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller phát biểu trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lắng nghe tại lễ ký các sắc lệnh hành pháp tại Nhà Trắng ngày 6-8. Ảnh: Reuters

Theo đuổi mục tiêu hạn chế quyền công dân theo nơi sinh

Ngày 6-8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký hai sắc lệnh hành pháp mới nhằm mở rộng các trường hợp không được tự động hưởng quyền công dân Mỹ theo nơi sinh và tăng cường các biện pháp ngăn chặn hoạt động được gọi là "du lịch sinh con".

Theo Nhà Trắng, các quy định mới sẽ tập trung vào những trường hợp người nước ngoài nhập cảnh với mục đích chính là sinh con tại Mỹ để đứa trẻ được hưởng quốc tịch Mỹ, từ đó tạo lợi thế về nhập cư cho gia đình trong tương lai. Chính quyền cũng giao Bộ Ngoại giao và Bộ An ninh Nội địa xây dựng các biện pháp phối hợp nhằm phát hiện và triệt phá các đường dây tổ chức hoạt động này cả trong và ngoài nước.

Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump cho rằng quyền công dân theo nơi sinh đã bị lợi dụng để hình thành cả một "mô hình kinh doanh". Ông khẳng định chính quyền sẽ không để tình trạng này tiếp diễn, đồng thời nhấn mạnh việc siết chặt chính sách là cần thiết nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống nhập cư Mỹ.

Bên cạnh việc cấm "du lịch sinh con", sắc lệnh mới còn tìm cách mở rộng nhóm đối tượng không đủ điều kiện hưởng quyền công dân theo nơi sinh. Theo các quan chức Nhà Trắng, phạm vi ngoại lệ sẽ bao gồm thêm một số trường hợp như con của những người bị cho là hoạt động thay mặt chính phủ nước ngoài hoặc các tổ chức mà Mỹ coi là khủng bố.

Nỗ lực nối tiếp sau phán quyết của Tòa án Tối cao

Động thái mới được đưa ra chỉ hơn một tháng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nỗ lực trước đó của chính quyền Trump nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh thông qua sắc lệnh hành pháp.

Trong phán quyết hồi cuối tháng 6, Tòa án Tối cao tiếp tục khẳng định nguyên tắc lâu nay rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân Mỹ theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14. Các thẩm phán cho rằng việc thay đổi cách hiểu đã được áp dụng trong nhiều thập kỷ không thể thực hiện chỉ bằng sắc lệnh hành pháp.

Sau phán quyết này, thay vì trực tiếp thay đổi nguyên tắc quyền công dân theo nơi sinh, Nhà Trắng chuyển hướng sang việc siết chặt khâu cấp thị thực và ngăn chặn các trường hợp bị cho là lợi dụng hệ thống nhập cư thông qua hình thức "du lịch sinh con". Giới quan sát nhận định đây là cách tiếp cận hẹp hơn nhưng vẫn hướng tới mục tiêu giảm số trường hợp được hưởng quyền công dân tự động.

"Du lịch sinh con" có phổ biến như nhận định của Nhà Trắng?

Một trong những lập luận quan trọng của chính quyền Trump là tình trạng "du lịch sinh con" đang bị lợi dụng trên quy mô lớn. Tuy nhiên, nhiều tổ chức nghiên cứu cho rằng quy mô thực tế nhỏ hơn đáng kể.

Theo Viện Chính sách Di cư (MPI), ước tính cao nhất dựa trên số liệu điều tra dân số cho thấy mỗi năm có khoảng 22.000-26.000 trẻ em được sinh ra tại Mỹ trong các trường hợp liên quan đến "du lịch sinh con". Trong khi đó, số liệu của Chính phủ Mỹ ghi nhận khoảng 9.600 ca sinh trong năm 2024 mà người mẹ có địa chỉ thường trú ở nước ngoài. Những con số này chiếm chưa đến 1% tổng số trẻ em chào đời tại Mỹ mỗi năm.

Trên thực tế, việc sử dụng thị thực du lịch với mục đích chính là sinh con để đứa trẻ có quốc tịch Mỹ vốn đã bị coi là hành vi gian lận thị thực theo các quy định hiện hành. Ngay từ năm 2020, chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu đã cho phép các viên chức lãnh sự từ chối cấp thị thực nếu xác định mục đích chính của người xin visa là đến Mỹ sinh con.

Đối mặt nhiều thách thức pháp lý

Mặc dù có phạm vi hẹp hơn sắc lệnh trước, hai sắc lệnh mới nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa án.

Nhiều chuyên gia luật hiến pháp cho rằng quyền công dân theo nơi sinh được quy định trực tiếp trong Tu chính án thứ 14 và đã được Tòa án Tối cao nhiều lần khẳng định thông qua các phán quyết trước đây. Vì vậy, bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng quyền này bằng sắc lệnh hành pháp đều có nguy cơ bị xem là vượt quá thẩm quyền của tổng thống.

Bên cạnh đó, các tổ chức bảo vệ quyền của người nhập cư cũng bày tỏ lo ngại việc thực thi các quy định mới có thể dẫn đến cách áp dụng thiếu thống nhất tại cửa khẩu, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai. Họ cho rằng nếu không có tiêu chí rõ ràng, quá trình kiểm tra có thể phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan của nhân viên kiểm soát xuất nhập cảnh.

Việc Tổng thống Trump tiếp tục theo đuổi mục tiêu hạn chế quyền công dân theo nơi sinh cho thấy đây vẫn là một trong những trọng tâm trong chính sách nhập cư của nhiệm kỳ thứ hai. Tuy nhiên, khả năng các sắc lệnh mới được thực thi đầy đủ vẫn còn bỏ ngỏ khi nhiều chuyên gia nhận định cuộc tranh luận về quyền công dân theo nơi sinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục được giải quyết tại các tòa án và có thể chỉ được thay đổi thông qua Quốc hội hoặc sửa đổi Hiến pháp.

AN BÌNH