Ông Trump tiếp tục ký sắc lệnh mới, thách thức phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/8 tiếp tục ký hai sắc lệnh hành pháp mới nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh (birthright citizenship), đánh dấu nỗ lực mới nhất của Nhà Trắng trong chiến dịch siết chặt chính sách nhập cư. Động thái này được đưa ra chỉ hơn một tháng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nỗ lực trước đó của ông với lý do vi hiến.

Quyền công dân theo nơi sinh từ lâu được xem là một trong những nguyên tắc nền tảng của Hiến pháp Mỹ, được quy định trong Tu chính án thứ 14. Tuy nhiên, Tổng thống Trump và các cộng sự cho rằng quy định này đang bị lợi dụng, đặc biệt thông qua hiện tượng được gọi là "du lịch sinh con" khi phụ nữ mang thai từ nước ngoài đến Mỹ để sinh con nhằm giúp con mình tự động có quốc tịch Mỹ.

Phát biểu tại lễ ký sắc lệnh ở Phòng Bầu dục, trợ lý Nhà Trắng Stephen Miller tuyên bố hoạt động "du lịch sinh con" sẽ bị cấm kể từ thời điểm các sắc lệnh được ký ban hành. Theo Nhà Trắng, các sắc lệnh mới không lặp lại nội dung từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ mà tập trung diễn giải các ngoại lệ vốn đã tồn tại trong lịch sử đối với quyền công dân theo nơi sinh, đồng thời mở rộng phạm vi những trường hợp không đủ điều kiện được hưởng quyền này.

Ngoài việc nhắm vào các trường hợp "du lịch sinh con", sắc lệnh còn hạn chế quyền công dân tự động đối với trẻ em sinh ra tại Mỹ có cha mẹ là nhân viên chính phủ nước ngoài hoặc những người thuộc diện "kẻ thù nước ngoài". Một nội dung khác cũng được đề cập là khả năng áp dụng quy định tương tự đối với các vùng lãnh thổ của Mỹ nếu Quốc hội thông qua dự luật liên quan.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Nhập cư - tổ chức ủng hộ chính sách giảm nhập cư có khoảng 20.000-25.000 phụ nữ nước ngoài đến Mỹ sinh con trong giai đoạn 2016-2017. Trong khi đó, Mỹ ghi nhận khoảng 3,6 triệu ca sinh trong năm 2025.

Trước đó, ngày 30/6, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký ngay sau khi nhậm chức năm 2025. Sắc lệnh này yêu cầu các cơ quan liên bang không công nhận quốc tịch Mỹ đối với trẻ em sinh trên lãnh thổ Mỹ nếu cả cha lẫn mẹ đều không phải công dân hoặc thường trú nhân hợp pháp.

Sau thất bại pháp lý, ông Trump từng kêu gọi Quốc hội sửa đổi luật. Tuy nhiên, thay vì chờ tiến trình lập pháp, ông tiếp tục lựa chọn ban hành các sắc lệnh hành pháp mới.

Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump gọi phán quyết của Tòa án Tối cao là "một quyết định vô cùng đáng tiếc" và cho rằng nhiều người đang xây dựng cả một "ngành kinh doanh" xoay quanh việc đưa phụ nữ mang thai đến Mỹ sinh con. "Đó không phải là cách mọi việc nên diễn ra. Thật đáng xấu hổ. Họ đang dùng tiền để mua chuộc hệ thống và chúng ta sẽ không để điều đó tiếp diễn", ông Trump nói.

Tổng thống Mỹ cũng lập luận rằng Tu chính án thứ 14 ban đầu được thông qua sau Nội chiến nhằm bảo đảm quyền công dân cho con cháu của những người nô lệ được giải phóng, chứ không nhằm phục vụ các trường hợp nhập cư hiện nay.

Các chuyên gia pháp lý nhận định những sắc lệnh mới nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa án.

Bà Deborah Fleischaker, cựu quan chức chính quyền Tổng thống Joe Biden, hiện làm việc tại tổ chức UnidosUS, cho rằng Tòa án Tối cao vừa mới khẳng định cách đây vài tuần rằng quyền công dân theo nơi sinh là sự bảo đảm của Hiến pháp đã tồn tại hơn 150 năm và không phụ thuộc vào ý chí của tổng thống.

Theo bà, các sắc lệnh mới chỉ là nỗ lực nhằm lách phán quyết của tòa.

Trong khi đó, bà Zain Lakhani thuộc Ủy ban Người tị nạn Phụ nữ cảnh báo chính sách mới có thể ảnh hưởng tiêu cực tới những phụ nữ mang thai nhập cảnh hợp pháp vào Mỹ, đồng thời kêu gọi chính phủ ban hành hướng dẫn phù hợp với phán quyết của Tòa án Tối cao. Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) cũng tuyên bố sẽ tiếp tục phản đối các sắc lệnh mới và dự đoán chúng khó có thể vượt qua được sự xem xét của tòa án.

Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ quy định mọi người sinh ra hoặc nhập quốc tịch tại Mỹ và chịu sự tài phán của nước này đều là công dân Mỹ và của bang nơi họ cư trú.

Trong phán quyết hồi cuối tháng 6, Chánh án Tòa án Tối cao John Roberts nhấn mạnh rằng những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa về quyền công dân cho mọi người được sinh ra tự do trên lãnh thổ Mỹ. Ông viết rằng quyền công dân khi đó cũng như hiện nay chính là "quyền được có các quyền" và được tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của nước Mỹ.

Với việc tiếp tục ban hành các sắc lệnh mới, chính quyền Tổng thống Donald Trump một lần nữa đưa cuộc tranh luận về quyền công dân theo nơi sinh trở thành tâm điểm chính trị và pháp lý tại Mỹ. Trong bối cảnh nhiều tổ chức bảo vệ quyền nhập cư đã chuẩn bị các động thái kiện tụng, số phận của các sắc lệnh này nhiều khả năng sẽ tiếp tục được quyết định tại các tòa án liên bang trong thời gian tới.

Hoài Thương