OCOP Thái Nguyên và bài toán nâng tầm giá trị nông sản địa phương

Người dân đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ và bán hàng nông sản OCOP.

Chuẩn hóa chuỗi giá trị - nền tảng xây dựng thương hiệu nông sản

Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 620 lượt sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, trong đó có 10 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia. Giá trị kinh tế của các sản phẩm OCOP tăng từ 20% trở lên.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô triển khai chương trình mà còn cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp dựa trên tiêu chuẩn, thương hiệu và định hướng thị trường. OCOP đang từng bước thay đổi tư duy của các chủ thể sản xuất, từ nhỏ lẻ, manh mún sang tổ chức sản xuất có kiểm soát, gắn với nhu cầu thị trường và khả năng mở rộng quy mô.

Trọng tâm của Chương trình OCOP là chuẩn hóa đồng bộ toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm. Không chỉ chú trọng nguồn nguyên liệu, sản phẩm OCOP còn phải đáp ứng các yêu cầu về quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và khả năng thương mại hóa.

Những tiêu chí này tạo ra động lực để các chủ thể đổi mới phương thức sản xuất, chuyển từ tư duy truyền thống sang phát triển sản phẩm theo hướng bài bản, dài hạn, gắn với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường bền vững.

Đại diện các HTX tham quan, học tập kinh nghiệm tại Công ty Cổ phần Công nghệ Dược liệu Bắc Hà.

Trong nhóm doanh nghiệp tiêu biểu, Công ty Cổ phần Công nghệ Dược liệu Bắc Hà là minh chứng cho hướng phát triển dựa trên công nghệ và tiêu chuẩn hóa. Khai thác nguồn nguyên liệu nghệ nếp vàng vùng trung du, doanh nghiệp không dừng lại ở chế biến thô mà ứng dụng công nghệ nano nhằm nâng cao giá trị hoạt chất và khả năng hấp thụ của sản phẩm.

Toàn bộ quy trình sản xuất được tổ chức theo hướng khép kín, áp dụng các tiêu chuẩn GACP-WHO, GMP và ISO 22000, bảo đảm chất lượng đồng nhất và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Lê, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Dược liệu Bắc Hà, cho biết: OCOP không chỉ là chứng nhận xếp hạng sao mà là quá trình chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị, buộc doanh nghiệp phải nâng cấp từ nguyên liệu, công nghệ đến quản trị nếu muốn phát triển bền vững.

Hiện, Công ty đạt công suất từ 900 nghìn đến 1,2 triệu sản phẩm mỗi năm; sản lượng tiêu thụ trong nước khoảng 500 nghìn đến 600 nghìn sản phẩm. Doanh nghiệp có 11 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, trong đó 3 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Trong hệ sinh thái OCOP, các hợp tác xã giữ vai trò cầu nối giữa nông dân với thị trường, đồng thời là lực lượng nòng cốt trong tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Hiện, tỉnh có 7 liên hiệp hợp tác xã với 45 hợp tác xã thành viên, tổng vốn điều lệ khoảng 49 tỷ đồng, hình thành mạng lưới liên kết ngày càng chặt chẽ trong sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Các liên hiệp hợp tác xã đóng vai trò điều phối, kết nối đầu ra cho nhiều sản phẩm chủ lực như chè, bí, miến, gạo, bún, nấm, dược liệu và thịt; đồng thời hỗ trợ các hợp tác xã thành viên chuẩn hóa sản xuất theo hướng OCOP, hữu cơ và đặc sản vùng miền. Nhờ đó, giá trị nông sản được nâng lên, thị trường tiêu thụ ổn định hơn và giảm sự phụ thuộc vào thương lái.

Đẩy mạnh chuẩn hóa vùng nguyên liệu chè phục vụ sản xuất sản phẩm OCOP tại nhiều vùng chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Ở cấp cơ sở, nhiều hợp tác xã đang từng bước chuyển sang mô hình sản xuất theo chuỗi khép kín nhằm nâng cao hiệu quả và kiểm soát chất lượng. Hợp tác xã Toàn Liễu là một trong những đơn vị tiêu biểu. Toàn bộ hoạt động từ trồng trọt, chăn nuôi đến tiêu thụ sản phẩm được tổ chức theo hướng liên kết đồng bộ, giúp giảm rủi ro thị trường và ổn định đầu ra.

Đơn vị đã định hướng tham gia Chương trình OCOP, tập trung phát triển mô hình chăn nuôi lợn an toàn sử dụng phụ phẩm chè xanh Thái Nguyên để nâng cao chất lượng sản phẩm. Từ quy mô ban đầu khoảng 200 con, đến nay tổng đàn đã tăng lên gần 1.000 con thông qua hệ thống liên kết với các hộ chăn nuôi, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị có kiểm soát.

Thực tế cho thấy, OCOP không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn thúc đẩy quá trình tái cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại. Từ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái, nhiều chủ thể đã chuyển sang tư duy sản xuất có kế hoạch, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu thị trường, qua đó hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp ngày càng bền vững.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng hạng sản phẩm, OCOP còn góp phần tái định vị nông sản địa phương theo hướng hàng hóa có thương hiệu, đạt tiêu chuẩn và đủ sức cạnh tranh trên thị trường rộng lớn hơn.

"OCOP đang trở thành đại diện cho nhóm nông sản và dược liệu chất lượng cao của tỉnh. Thời gian tới, Thái Nguyên tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh chuyển đổi số và thương mại điện tử nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ, trong đó nhiều sản phẩm đã từng bước tiếp cận các thị trường xuất khẩu như Nhật Bản, Hoa Kỳ và một số nước châu Âu" - ông Nguyễn Thành Nam, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên.

Chuyển đổi số mở rộng thị trường, tạo động lực phát triển

Song song với nâng cao chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng giúp các sản phẩm OCOP của Thái Nguyên mở rộng thị trường tiêu thụ. Thương mại điện tử và livestream không còn là kênh bán hàng bổ trợ mà đã trở thành một trong những phương thức tiếp cận khách hàng hiệu quả, đặc biệt đối với nhóm nông sản, dược liệu và sản phẩm chế biến sâu.

Hiện, toàn tỉnh có trên 200.000 hộ sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ tạo tài khoản giao dịch điện tử; hơn 2.000 sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso và nhiều nền tảng số khác, trong đó có hàng nghìn sản phẩm OCOP tham gia giao dịch trực tuyến. Cùng với đó, các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và tuần hàng OCOP được duy trì thường xuyên, góp phần mở rộng kết nối thị trường.

Đồi chè Cầu Đá, xã La Bằng.

Đáng chú ý, livestream đang mở ra hướng đi mới trong tiêu thụ nông sản và dược liệu khi nhiều hợp tác xã không chỉ bán sản phẩm mà còn xây dựng “câu chuyện sản phẩm” gắn với vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và các tiêu chuẩn chất lượng.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dược liệu Thiên Phúc, các sản phẩm như sâm Bố Chính, sâm Ba Kích cùng nhiều loại dược liệu và sản phẩm chăn nuôi đặc thù như gà đen, gà xương đen được đưa lên nền tảng số, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Bà Nguyễn Thị Bình, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Dược liệu Thiên Phúc, chia sẻ: “Khi kinh doanh sản phẩm dược liệu, niềm tin của khách hàng là yếu tố quan trọng nhất. Thông qua livestream, khách hàng có thể trực tiếp quan sát vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, từ đó tăng mức độ tin tưởng đối với sản phẩm”.

Hiện, mỗi phiên livestream của hợp tác xã đạt từ 20 đến 70 đơn hàng; doanh thu từ kênh trực tuyến chiếm trên 40% tổng doanh thu. Đồng thời, mô hình này còn giúp đơn vị chủ động liên kết vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng sản phẩm và giảm phụ thuộc vào khâu trung gian.

Phát huy vai trò “tấm hộ chiếu” cho nông sản địa phương, tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu trong năm 2026 có thêm ít nhất 20 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Giai đoạn 2025-2030, tỉnh phấn đấu phát triển thêm 150 sản phẩm OCOP mới, nâng cấp trên 50% số sản phẩm hiện có và mở rộng mạnh mẽ các kênh phân phối hiện đại, thương mại điện tử.

Có thể khẳng định, OCOP không chỉ là chương trình phát triển sản phẩm mà đang trở thành động lực quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh. Thông qua chuẩn hóa sản xuất, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, OCOP đang góp phần nâng cao giá trị nông sản, dược liệu Thái Nguyên, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.

Chinh Lan