'Tam nông' khơi thông nguồn lực thúc đẩy nông thôn phát triển bền vững

Hạ tầng nông thôn được đầu tư đồng bộ tạo diện mạo nông thôn Cao Bằng ngày càng khởi sắc. Ảnh: Quốc Sơn

Động lực tăng trưởng, nông thôn khởi sắc

Nhận rõ vai trò quan trọng của “tam nông”, Cao Bằng trong giai đoạn 2020 – 2025 đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương. Nông nghiệp được xác định là trụ đỡ của nền kinh tế, với định hướng tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển nông nghiệp thông minh, tập trung vào sản xuất hàng hóa đặc hữu gắn với chế biến giai đoạn 2022 – 2025; đồng thời triển khai hiệu quả Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển.

Cụ thể, giai đoạn 2021 – 2025, tốc độ tăng trưởng bình quân nông nghiệp đạt 2,97%/năm; giá trị sản phẩm nông, lâm, thủy sản đạt 50 triệu đồng/ha. Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 293,53 nghìn tấn. Diện tích các cây trồng có giá trị kinh tế cao được mở rộng, như: lê đạt 484,3 ha; dẻ 789,21 ha; thạch đen duy trì 570 ha; thuốc lá 6.549 ha; hồi 6.863,75 ha; quế gần 5.876 ha; mác ca 313 ha; trúc sào hơn 4.513 ha. Tỉnh từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa gắn với lợi thế địa phương và liên kết “4 nhà”, như vùng nguyên liệu thuốc lá, mía, sắn, trúc sào, quế, hồi, phục vụ nhu cầu tiêu thụ trong, ngoài tỉnh và thị trường Trung Quốc.

Mô hình thâm canh, cải tạo chè theo hướng hữu của Hợp tác xã chè Đoỏng Pán, xã Độc Lập cho năng suất cao, thân thiện với môi trường. Ảnh: Quốc Sơn

Việc ứng dụng khoa học – công nghệ trong nông nghiệp được tăng cường, đặc biệt trong phát triển các cây trồng đặc sản: quýt, lê, dược liệu, chè… Đồng thời, nông nghiệp hữu cơ được định hướng phát triển rõ nét. Đến hết năm 2024, toàn tỉnh có khoảng 1.113 ha cây trồng sản xuất theo quy trình hữu cơ hoặc theo phương thức hữu cơ; 92,6 ha cây trồng và 85 đơn vị vật nuôi được chứng nhận VietGAP… Nhiều đề tài, dự án khoa học triển khai hiệu quả; các giống cây trồng, vật nuôi bản địa được phục tráng, nhân rộng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Trên nền tảng đó, chăn nuôi và thủy sản tiếp tục phát triển ổn định nhờ khai thác hiệu quả lợi thế địa phương và các chính sách hỗ trợ phù hợp, qua đó nâng cao giá trị sản xuất và kinh tế hộ gia đình. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng được chú trọng, tỷ lệ che phủ rừng giai đoạn 2021 – 2025 đạt 55,06%, góp phần vào phát triển bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái.

Cùng với phát triển sản xuất, tỉnh đặc biệt quan tâm thúc đẩy kinh tế nông thôn theo hướng đa dạng hóa sinh kế. Các hợp tác xã, tổ hợp tác được củng cố, mở rộng, tạo liên kết chuỗi giá trị. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) triển khai hiệu quả, với 174 sản phẩm vào năm 2025, trong đó có 10 sản phẩm 4 sao, 164 sản phẩm 3 sao, nhiều sản phẩm đặc trưng có vị thế trên thị trường. Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ nông sản được đẩy mạnh, góp phần tháo gỡ khó khăn đầu ra sản phẩm.

Tỉnh chú trọng nâng cao vai trò và năng lực của nông dân qua đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn. Các chính sách an sinh xã hội, giảm nghéo bền vững được triển khai hiệu quả, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 4,24%/năm, trên 19.000 hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ nhà ở từ Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Nông dân xã Phục Hòa thu hoạch mía nguyên liệu. Ảnh: Quốc Sơn

Phát huy nội lực người dân, Chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM được triển khai mạnh mẽ với sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Hạ tầng nông thôn từ giao thông, điện, nước sạch đến trường học, cơ sở y tế được đầu tư đồng bộ, tạo diện mạo nông thôn ngày càng khởi sắc. Đến năm 2025 có 99,4% số xã có đường ô tô được nhựa hóa đến trung tâm; trên 96% dân cư nông thôn được dùng nước hợp vệ sinh; 94,4% số xã đạt chuẩn quốc gia về y tế; toàn tỉnh có 4/56 xã, phường đạt từ 17 – 18 tiêu chí NTM. Tổng nguồn lực huy động cho phát triển hạ tầng nông thôn đạt gần 18.529 tỷ đồng.

Các phong trào thi đua và cuộc vận động XDNTM được triển khai sâu rộng, vai trò chủ thể của người dân được phát huy, đóng góp tích cực vào quá trình phát triển nông nghiệp và XDNTM qua việc hiến đất, đóng góp ngày công và xây dựng các mô hình tự quản… Các mô hình kinh tế nông nghiệp sinh thái, làng nghề gắn với du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm được mở rộng, mở ra hướng đi mới giàu tiềm năng cho phát triển kinh tế nông nghiệp, XDNTM bền vững và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương.

Tuy nhiên, quá trình phát triển “tam nông” ở Cao Bằng vẫn gặp không ít thách thức. Sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, chưa hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ hạn chế, dẫn đến năng suất và sức cạnh tranh sản phẩm chưa cao. Hạ tầng chế biến và bảo quản nông sản chậm phát triển, khiến giá trị gia tăng sản phẩm thấp. Hạ tầng nông thôn chưa đồng bộ, trong khi nguồn lực đầu tư hạn chế. Đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo giảm, nhưng nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu.

Trình độ lao động nông thôn còn thấp; liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp thiếu bền vững. Việc triển khai một số chính sách chưa thực sự phát huy hiệu quả. Điều kiện địa hình phức tạp cùng với tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh cũng là những trở ngại cho sản xuất nông nghiệp…

Nhà máy Đường Phục Hòa, Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng giữ vai trò quan trọng trong phát triển vùng nguyên liệu mía của tỉnh. Ảnh: Quốc Sơn

Đồng bộ giải pháp thúc đẩy “tam nông” phát triển bền vững

Giai đoạn 2025 – 2030, Cao Bằng tiếp tục xác định nông nghiệp vẫn là trụ đỡ quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững. Trọng tâm là tạo bứt phá trong tái cơ cấu ngành theo hướng hiện đại, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng khoa học, kỹ thuật – công nghệ và chuyển đổi số.

Trên cơ sở đó, tỉnh đặt ra mục tiêu đến năm 2030: khu vực nông, lâm nghiệp chiếm tỷ trọng dưới 15% trong cơ cấu kinh tế; trên 35,84% số xã đạt chuẩn NTM; tỷ lệ che phủ rừng đạt 60%; giá trị sản xuất trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản đạt 60 triệu đồng/ha; thu nhập bình quân đầu người đạt 75 – 80 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm bình quân trên 3%/năm; trên 90% số xã đạt mức chỉ số hạnh phúc người dân từ 90 điểm trở lên…

Để hiện thực hóa mục tiêu, Cao Bằng tập trung tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với thị trường; đẩy mạnh phát triển “tam nông”, lấy người dân làm trung tâm, nông thôn làm nền tảng và nông nghiệp làm động lực. Ưu tiên phát triển các vùng nông nghiệp lợi thế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như quế, hồi, cây dược liệu, cây ăn quả… Việc triển khai hiệu quả Chương trình phát triển kinh tế rừng là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với liên kết chuỗi giá trị và tham gia thị trường carbon rừng nhằm tạo nguồn thu bền vững cho người dân vùng cao.

Cùng với trồng trọt, chăn nuôi được định hướng phát triển theo quy mô trang trại, phát triển các cơ sở chăn nuôi hàng hóa công nghệ cao, hình thành các chuỗi liên kết giá trị. Tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ, đặc biệt chú trọng phục tráng và nhân rộng các giống cây trồng, vật nuôi đặc hữu có giá trị kinh tế cao. Tỉnh tiếp tục đẩy mạnh Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản phẩm nông nghiệp đặc sản gắn với chỉ dẫn địa lý và thương hiệu “Cao Bằng xanh”. Nhờ đó, việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ, chế biến, bảo quản và đào tạo nghề góp phần hình thành thế hệ nông dân mới có kỹ năng sản xuất hiện đại và tư duy thị trường.

Mô hình trồng dưa lê lai trong nhà màng kính của anh Ngụy Văn Công, xóm Bản Hoàng, xã Trường Hà cho thu lợi hơn 400 triệu đồng mỗi năm. Ảnh: Quốc Sơn

Trên nền tảng đó, Cao Bằng tiếp tục phát huy tối đa lợi thế đặc thù, huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư, gắn phát triển nông nghiệp với các ngành kinh tế mũi nhọn như kinh tế cửa khẩu, du lịch và các mô hình kinh tế tổng hợp. Việc kết hợp sản xuất nông nghiệp với các lễ hội truyền thống, quảng bá sản phẩm tạo giá trị gia tăng nông sản, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc gắn với nhu cầu thị trường.

Đồng thời XDNTM được triển khai theo hướng toàn diện, ưu tiên xây dựng hạ tầng cho các xã khó khăn, xã biên giới. Trọng tâm là phát triển hệ thống giao thông, thủy lợi, điện và hạ tầng chế biến, bảo quản nông sản, phòng chống thiên tai. Tỉnh cũng chú trọng xây dựng các cơ chế đặc thù nhằm khuyến khích nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển sản phẩm đặc sản bản địa và xây dựng thương hiệu nông sản vùng cao. Bên cạnh đó, tăng cường liên kết vùng, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, góp phần ổn định đầu ra, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là lao động ở vùng dân tộc thiểu số là yếu tố then chốt. Nâng cao khả năng tiếp cận khoa học, kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số trong sản xuất tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư vào nông nghiệp thông qua các cơ chế khuyến khích phù hợp, qua đó mở rộng liên kết sản xuất và tiêu thụ, phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu và thị trường là động lực quan trọng thúc đẩy nông nghiệp phát triển bền vững.

Giai đoạn 2020 – 2025, Cao Bằng đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển “tam nông”, tạo nền tảng quan trọng cho chặng đường tiếp theo. Các giải pháp đồng bộ được triển khai không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn định hướng xây dựng hiệu quả nền nông nghiệp xanh, hiện đại, thân thiện với môi trường. Nhờ đó, thu nhập và chất lượng sống của người dân từng bước được nâng cao. Đồng thời là cơ sở để xây dựng nông thôn trở thành không gian phát triển năng động, bền vững, văn minh, giàu bản sắc văn hóa, hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện của tỉnh.

Quốc Sơn