Nông nghiệp trải nghiệm - hướng đi mới thúc đẩy kinh tế nông thôn

Nằm trong quần thể kết nối của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, cánh đồng lúa Buôn Chóa tại xã Nam Đà rộng gần 700 ha uốn lượn dưới chân núi tạo nên một thị giác choáng ngợp, cũng như một thảm lụa ngọc bích mướt mát trải dài tít tắp, thu hút nhiều du khách đến thăm quan

Sau khi hợp nhất ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông từ ngày 1/7/2025, tỉnh Lâm Đồng mới có diện tích hơn 24.233 km², dân số gần 3,9 triệu người và 124 đơn vị hành chính cấp xã. Không gian phát triển được mở rộng tạo điều kiện thuận lợi để tái cấu trúc kinh tế theo hướng liên kết vùng, phát huy thế mạnh của từng khu vực.

Điểm nổi bật của Lâm Đồng là hội tụ ba vùng sinh thái gồm cao nguyên, trung du và duyên hải trong cùng một địa phương. Sự đa dạng về khí hậu, cảnh quan, sản phẩm nông nghiệp và bản sắc văn hóa tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các mô hình nông nghiệp trải nghiệm theo chuỗi giá trị. Từ vùng rau, hoa, chè và cà phê chất lượng cao ở cao nguyên đến vùng cây công nghiệp, cây ăn quả ở trung du và các sản phẩm đặc trưng vùng biển, tất cả đều có thể trở thành tài nguyên phục vụ du lịch nông nghiệp, góp phần gia tăng giá trị nông sản và nâng cao sức cạnh tranh của kinh tế nông thôn.

Trong những năm qua, tỉnh đã quan tâm phát triển du lịch nông nghiệp gắn với Chương trình OCOP và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đến nay, toàn tỉnh có 33 mô hình du lịch nông thôn, trong đó có 6 mô hình thí điểm được triển khai theo chương trình xây dựng nông thôn mới. Tổng vốn đầu tư khoảng 377 tỷ đồng, diện tích triển khai hơn 302 ha, tạo việc làm cho gần 1.000 lao động, trong đó có 198 hướng dẫn viên được đào tạo và cấp thẻ.

Từ năm 2018 đến nay, các mô hình này đã thu hút gần 6 triệu lượt khách, đạt doanh thu gần 250 tỷ đồng và đóng góp khoảng 25 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Những con số trên cho thấy du lịch nông nghiệp đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và gia tăng giá trị sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, Chương trình OCOP tiếp tục tạo nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch trải nghiệm. Đến ngày 31/7/2026, toàn tỉnh có 899 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, gồm 88 sản phẩm đạt 4 sao và 811 sản phẩm đạt 3 sao với 508 chủ thể tham gia chương trình. Đây là nguồn tài nguyên phong phú giúp quảng bá hình ảnh địa phương, mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản và phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc.

Nhiều mô hình đã tạo được dấu ấn như tour trải nghiệm văn hóa cà phê "From Farm to Cup", các farmstay, trang trại nông nghiệp công nghệ cao, các điểm du lịch gắn với sản phẩm OCOP và làng nghề truyền thống. Đặc biệt, một số mô hình sản xuất chè hữu cơ dù quy mô không lớn nhưng nhờ kết hợp sản xuất với trải nghiệm, chế biến và xây dựng thương hiệu đã mang lại doanh thu cao. Thực tế này cho thấy việc chuyển từ "bán nông sản" sang "bán giá trị trải nghiệm, bán văn hóa và bán câu chuyện của sản phẩm" đã mở ra hướng phát triển hiệu quả cho nông nghiệp địa phương.

Song song với hiệu quả kinh tế, nhiều mô hình đã áp dụng các giải pháp kinh tế tuần hoàn như tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, xử lý chất thải chăn nuôi bằng biogas, sản xuất phân bón hữu cơ và tái sử dụng nước sau xử lý trong sản xuất. Những giải pháp này góp phần giảm chi phí, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và hướng tới nền nông nghiệp xanh, phát triển bền vững.

Tuy nhiên, việc phát triển nông nghiệp trải nghiệm vẫn còn nhiều khó khăn. Tiềm năng giữa các vùng sinh thái chưa được khai thác đồng đều; cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển du lịch nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn còn thiếu đồng bộ; hạ tầng, quy hoạch, tiêu chuẩn chuyên ngành và liên kết chuỗi giá trị giữa sản xuất, chế biến, thương mại và du lịch chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nhiều mô hình đã tạo được dấu ấn như tour trải nghiệm văn hóa cà phê "From Farm to Cup", các farmstay, trang trại nông nghiệp công nghệ cao, các điểm du lịch gắn với sản phẩm OCOP và làng nghề truyền thống

Để phát huy hiệu quả mô hình này, tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển du lịch nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới và tăng trưởng xanh; sớm ban hành bộ tiêu chí, hướng dẫn kỹ thuật đối với mô hình nông nghiệp trải nghiệm và kinh tế tuần hoàn; đồng thời quan tâm đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại. Cùng với đó là cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp - du lịch - dịch vụ theo hướng bền vững.

Với lợi thế hội tụ ba vùng sinh thái cùng nền nông nghiệp phát triển, tài nguyên thiên nhiên phong phú và bản sắc văn hóa đa dạng, Lâm Đồng có nhiều điều kiện để trở thành trung tâm phát triển nông nghiệp trải nghiệm gắn với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn của cả nước. Đây được kỳ vọng sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao giá trị nông sản và cải thiện đời sống người dân./.

Trần Quỳnh - Trương Hậu