Nỗ lực giải ngân đầu tư công giữa vòng xoáy 'bão giá'

Tranh thủ thời tiết thuận lợi, nhiều nhà thầu thi công công trình giao thông tại Cà Mau đẩy nhanh nhằm bù đắp tiến độ trong điều kiện khó khăn.

Để doanh nghiệp không rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” khi “càng làm càng lỗ”, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải có những quyết sách đột phá nhằm hạ giá vật liệu xây dựng.

“Tiến thoái lưỡng nan” trước “bão giá”

Năm 2026 được xác định là năm bứt phá, tạo đòn bẩy và khí thế mới để hoàn thành các mục tiêu kinh tế-xã hội của cả nhiệm kỳ. Trong đó, giải ngân đầu tư công được xem là động lực tăng trưởng.

Một bãi tập kết vật liệu xây dựng của doanh nghiệp tại Cà Mau trong tình trạng khan hiếm nguồn cung đá phục vụ làm đường.

Khảo sát thực tế trên địa bàn tỉnh Cà Mau gần đây cho thấy, mặt bằng chung của chi phí các loại vật liệu xây dựng thiết yếu đã đội lên khoảng 30% so cùng kỳ năm 2025. Sự chênh lệch này đang tạo ra một độ vênh khổng lồ giữa dự toán ban đầu và chi phí thực tế mà các nhà thầu phải gánh chịu.

Chi phí vật liệu đá xây dựng chuyên chở về tận chân công trình vùng nông thôn Cà Mau hiện đội lên khoảng 40% so cùng kỳ năm 2025.

Điển hình tại công trường dự án tuyến lộ Đồng Trên (xã Tân Thuận, tỉnh Cà Mau), dù chỉ là công trình quy mô nhỏ nhưng sức ép từ thị trường cũng đang làm lung lay năng lực tài chính của đơn vị thi công.

Ông Trịnh Quốc Thảo, đại diện đơn vị giám sát dự án cho biết, đá xây dựng là mặt hàng ghi nhận mức tăng nhiều nhất. Hiện tại, chi phí đá 1x2 vận chuyển đến tận chân công trình đã chạm ngưỡng hơn 1 triệu đồng/m3, đội giá khoảng 40% so trước. Không chỉ tăng giá, chuỗi cung ứng vật tư cũng đang khan hiếm. Đã có những thời điểm, dự án buộc phải tạm dừng thi công từ 1 đến 2 tuần chỉ vì thiếu hụt nguồn đá trầm trọng.

Công nhân thi công tuyến lộ Đồng Trên (xã Tân Thuận, tỉnh Cà Mau) chuyển vật liệu từ ghe lên công trường.

Theo ông Trần Hoàn Bách, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Thuận, nghịch lý đang diễn ra là hầu hết các công trình triển khai trong năm nay đều được lập dự toán từ cuối năm 2025 (thời điểm tháng 10/2025). Lúc bấy giờ, giá đá 1x2 chỉ dao động quanh mức 650.000 đồng/khối. Nhưng chỉ sau vài tháng, mức chênh lệch vật liệu lên tới 20-30%.

Máy móc, thiết bị tại công trường thi công tuyến lộ Đồng Trên (xã Tân Thuận, tỉnh Cà Mau) sẵn sàng huy động tối đa công suất ngay khi chuỗi cung ứng vật liệu được khơi thông.

“Giá vật liệu tăng cộng hưởng với đà leo thang liên tục của giá nhiên liệu đã đẩy nhiều doanh nghiệp xây dựng vào thế tiến thoái lưỡng nan vì thi công thì nắm chắc phần lỗ, mà dừng lại thì vi phạm hợp đồng và làm chậm nhịp độ phát triển chung của địa phương”, ông Bách nhận định.

Ông cũng cho biết, chính quyền cơ sở và các đơn vị giám sát, dù rất nỗ lực sát cánh cùng nhà thầu để tìm kiếm nguồn vật liệu thay thế hoặc linh hoạt nhịp độ thi công, nhưng đây cũng chỉ là giải pháp tình thế.

Áp lực tăng giá đã tác động không nhỏ đến bức tranh giải ngân chung của tỉnh Cà Mau.

Trong 3 tháng đầu năm nay, Cà Mau mới giải ngân được khoảng 1.392 tỷ đồng, bằng khoảng 20% kế hoạch vốn đầu tư công của năm. Và bước qua đầu tháng 4 này, mới có 1876 đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân từ mức trung bình trở lên. Sự chậm trễ này là tín hiệu báo động, đòi hỏi phải có sự can thiệp từ cấp vĩ mô cao hơn.

Chờ quyết sách đột phá từ nghị trường

Những vướng mắc tại Cà Mau không phải là câu chuyện cá biệt, mà là rào cản mang tính hệ thống đối với công tác giải ngân đầu tư công trên toàn quốc. Nút thắt lớn nhất kìm hãm tiến độ không nằm ở năng lực tài chính hay thiết bị của nhà thầu, mà nằm ở các quy định pháp luật và độ trễ của cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Theo đại diện của nhiều nhà thầu tại Cà Mau, phần lớn các gói thầu xây lắp hiện nay tại địa phương đều được ký kết dưới hình thức hợp đồng trọn gói, hoặc hợp đồng theo đơn giá cố định.

Khi thị trường vật liệu xây dựng thế giới và trong nước biến động với biên độ dị biệt, hệ thống định mức và bảng giá liên sở do cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương ban hành sẽ không bắt kịp tốc độ tăng giá thực tế.

“Việc cập nhật giá theo quý, thậm chí theo tháng bằng các thủ tục hành chính cồng kềnh đã khiến nhà thầu kiệt quệ trước khi nhận được sự bù đắp từ các điều khoản trượt giá”, ông Giáp Văn Nhất, một chủ thầu xây dựng tại Cà Mau, thẳng thắn chia sẻ.

Không có mỏ tự nhiên và nằm xa các nguồn vật liệu thiết yếu nên mọi vật liệu xây dựng ở Cà Mau phải mua và vận chuyển xa từ nơi khác về, tăng thêm “gánh nặng” vật tư đầu vào.

Từ cái khó của cộng đồng doanh nghiệp và chính quyền cơ sở, vấn đề tháo gỡ điểm nghẽn cho đầu tư công cần sớm được đưa ra phân tích thấu đáo ngay trên nghị trường Quốc hội. Đã đến lúc, Quốc hội cần có những quyết nghị mạnh mẽ nhằm tạo điều kiện để Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành có liên quan khẩn trương rà soát, sửa đổi các nghị định, thông tư liên quan quản lý chi phí đầu tư xây dựng (như Nghị định số 10/2021/NĐ-CP), và hợp đồng xây dựng (Nghị định số 37/2015/NĐ-CP, Nghị định số 50/2021/NĐ-CP).

Nhà thầu thi công tuyến lộ Đồng Trên (xã Tân Thuận, tỉnh Cà Mau) tranh thủ thời tiết thuận lợi, linh hoạt phương án thi công nhằm bù đắp tiến độ trong điều kiện khó khăn.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau Dư Minh Hùng, cơ chế quản lý phải bảo đảm tính linh hoạt, trao quyền chủ động nhiều hơn cho các địa phương trong việc khảo sát, công bố sát sao chỉ số giá và đơn giá vật liệu xây dựng. “Không thể để tình trạng giá quá chênh so mặt bằng thị trường thực tế đang diễn ra, vô tình kìm hãm sự phát triển của các công trình”, vị Giám đốc sở đề xuất.

Các dự án liên quan giao thông tại Cà Mau cần nguồn vật liệu khá lớn, cũng là nhóm công trình chịu nhiều "tổn thương" do biến động giá lớn.

Song song đó, cơ quan ban hành giá cũng cần sâu sát thị trường, công bố giá vật liệu bám sát thực tế giao dịch tại mỏ, tại bến bãi, cộng đúng, tính đủ cước phí vận chuyển đến tận chân công trình. Đồng thời, cần có hành lang pháp lý thông thoáng cho phép chủ đầu tư và nhà thầu linh hoạt chuyển đổi hình thức hợp đồng đối với những vật tư, hạng mục chịu tác động trực tiếp từ biến động bất khả kháng của thị trường toàn cầu. Chỉ khi đơn giá được vận hành theo đúng quy luật thị trường, doanh nghiệp mới có thể trút bỏ gánh nặng thua lỗ, từ đó an tâm dốc toàn lực đẩy nhanh tiến độ thi công.

Việc khơi thông điểm nghẽn về giá vật liệu không chỉ là hành động “cấp cứu” cho các nhà thầu tại Cà Mau và cả nước, mà còn là đòn bẩy chiến lược để giải phóng triệt để nguồn lực đầu tư công.

Đây cũng là tiền đề cốt lõi giúp hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế ngay từ năm tài khóa đầu tiên của nhiệm kỳ mới, đưa đất nước vững bước vượt qua những thách thức của giai đoạn đầy biến động.

HỮU TÙNG