Giá vật liệu xây dựng 'lệch pha' thị trường: Nhà thầu chật vật, dự án chậm tiến độ

Khi giá thị trường liên tục tăng cao nhưng giá công bố của cơ quan chức năng không theo kịp, khoảng cách ngày càng lớn đã đẩy doanh nghiệp (DN) vào thế khó, làm đình trệ nhiều công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Nhà thầu, doanh nghiệp “kẹt giữa hai giá”

Theo phản ánh của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Gia Lai, giá vật liệu xây dựng (VLXD) được công bố tăng 10-30%, chi phí vận chuyển, nhân công tăng. Tuy nhiên, mức giá này thấp hơn thực tế rất nhiều.

Điển hình như giá cát xây dựng hiện công bố dưới 100 nghìn đồng/m³, trong khi giá mua thực tế phổ biến từ 600-800 nghìn đồng/m³, thậm chí cao hơn tùy khu vực và cự ly vận chuyển.

Sự chênh lệch quá lớn khiến nhà thầu rơi vào nghịch lý: Mua đúng giá thị trường, có đầy đủ hóa đơn hợp pháp nhưng không được thanh toán theo chi phí thực tế do bị ràng buộc bởi đơn giá công bố.

Ông Võ Văn Hai - Giám đốc Công ty TNHH Nhật Minh (phường Quy Nhơn) cho biết: “Chúng tôi mua đúng giá, có hóa đơn đầy đủ, nhưng giá công bố quá thấp, càng làm càng lỗ. Nếu cơ quan quản lý cần chứng minh thì chúng tôi sẵn sàng cung cấp chứng từ để xác định giá thực tế”.

Không chỉ gây thiệt hại kinh tế, tình trạng này còn kéo theo rủi ro pháp lý. Khi thanh tra, kiểm tra đối chiếu giữa giá công bố và chi phí thực tế, nhà thầu dễ rơi vào thế bị động.

Trong khi đó, chủ đầu tư vẫn buộc phải áp dụng đơn giá công bố, khiến chi phí thực tế không được ghi nhận đầy đủ, làm méo mó bức tranh đầu tư xây dựng.

Hội nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến hoạt động xây dựng và tình hình biến động giá vật liệu xây dựng trên địa bàn đã chỉ ra nhiều bất cập trong công tác quản lý. Ảnh: H.Y

Hậu quả là nhiều gói thầu phải thi công cầm chừng, chờ điều chỉnh. Ông Trần Huy Hùng - Phó Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh - cho hay: “Theo cập nhật mới, giá VLXD tăng từ 33-142% tùy loại, khiến nhiều dự án có nguy cơ vượt tổng mức đầu tư.

Điển hình như dự án đường Lê Thánh Tôn (phường Pleiku) dự kiến tăng khoảng 13 tỷ đồng; dự án kè chống sạt lở suối Hội Phú (phường Hội Phú và phường Diên Hồng) tăng khoảng 24 tỷ đồng”.

Một nghịch lý khác cũng được chỉ ra: Trong khi cát xây dựng và cát tô thiếu nghiêm trọng thì đá xây dựng lại dư thừa, thậm chí được vận chuyển đi các tỉnh khác tiêu thụ. Sự mất cân đối cung - cầu kéo dài khiến giá biến động bất thường, làm gia tăng rủi ro cho các dự án.

Ông Tô Tấn Thi - Giám đốc Ban Quản lý dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh - cảnh báo: “Hiện nay, nguồn vật liệu hợp pháp khan hiếm, thủ tục cấp phép khai thác mỏ chậm. Nếu không tháo gỡ kịp thời, nhà thầu có thể buộc phải sử dụng vật liệu không rõ nguồn gốc để đảm bảo tiến độ, kéo theo rủi ro lớn về pháp lý và chất lượng công trình”.

Lộ rõ “lỗ hổng” quản lý

Tại hội nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến hoạt động xây dựng và tình hình biến động giá VLXD trên địa bàn tổ chức ngày 8-4, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tự Công Hoàng đã chỉ ra hàng loạt bất cập trong công tác quản lý. Theo ông, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở biến động thị trường mà ở sự thiếu chủ động, thiếu trách nhiệm của các cơ quan chức năng.

“Không thể báo cáo chung chung. VLXD thiếu bao nhiêu, giá tăng thế nào, hợp lý hay không phải có số liệu rõ ràng. Lãnh đạo Sở Xây dựng chưa làm tròn vai trò khi công bố giá không bám sát thị trường, còn phụ thuộc vào số liệu do DN cung cấp” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh.

Trạm bê tông tươi sử dụng vật liệu từ các mỏ ở xã Hoài Ân của Ban Điều hành Trường Sơn 5 (Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn). Ảnh: H.Y

Đối với Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan quản lý nguồn vật liệu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh thẳng thắn phê bình việc không nắm rõ cung - cầu, trữ lượng, công suất từng loại vật liệu.

“Quản lý mà không biết địa bàn có gì, nhu cầu ra sao thì điều hành kiểu gì?” - ông đặt vấn đề.

Thực tế cho thấy, nhiều mỏ đã được cấp phép nhưng chậm đưa vào khai thác, trong khi nhu cầu tăng cao dẫn đến mất cân đối cung - cầu, đẩy giá tăng bất hợp lý. Trong khi đó, giá công bố và giá thực tế chênh lệch lớn nhưng chưa được phân tích nguyên nhân, chưa có giải pháp điều tiết hiệu quả.

Ông Nguyễn Văn Toàn - Giám đốc Ban điều hành Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn - kiến nghị: “Sở Xây dựng cần thay đổi phương thức điều hành giá theo hướng linh hoạt hơn; cập nhật giá VLXD hằng tháng thay vì theo quý; áp dụng cơ chế bù trừ trực tiếp; đồng thời thanh toán và điều chỉnh giá theo tháng để nhà thầu kịp thời bù chi phí, duy trì tiến độ thi công”.

Đại diện Hiệp hội Nhà thầu xây dựng tỉnh cũng đề xuất điều chỉnh cơ chế theo hướng sát thị trường, tiếp cận thông lệ chung, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để DN yên tâm hoạt động, tránh tình trạng “giá công bố một đằng, thực tế một nẻo”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tự Công Hoàng nhấn mạnh: Mặc dù tỉnh đã nhiều lần chỉ đạo xây dựng giá theo cơ chế thị trường nhưng việc triển khai còn chậm, thiếu quyết liệt.

Từ thực trạng đó, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các sở, ngành phải chủ động rà soát toàn bộ nguồn vật liệu, xác định rõ cung - cầu, trữ lượng, công suất từng mỏ; công bố giá sát thực tế và điều chỉnh kịp thời theo thị trường.

Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra việc kê khai, niêm yết và bán đúng giá; xử lý nghiêm hành vi găm hàng, đầu cơ, thậm chí xem xét xử lý hình sự nếu vi phạm nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, cần quan tâm giải quyết thủ tục cấp phép mỏ, nâng công suất khai thác, phát triển nguồn cung hợp pháp và nghiên cứu vật liệu thay thế nhằm giảm áp lực thị trường.

HẢI YẾN