Những 'con đường thi ca' đặc biệt trên thế giới

Năm 2026 đánh dấu kỷ niệm 40 năm dự án Poems on the Underground (Những bài thơ dưới lòng đất) đồng hành cùng những người sử dụng tàu điện ngầm ở London. Dự án được Judith Chernaik (năm nay 91 tuổi), vốn là một người New York, đề xướng vào năm 1986 với khát khao giới thiệu thế giới ngôn từ "có thể giúp hành khách hoàn toàn quên mình đang phải di chuyển". Ba lần mỗi năm, bà cùng hai nhà thơ George Szirtes và Imtiaz Dharker chọn ra 5-6 tác phẩm để Công ty Vận tải London đặt ở 2.000 điểm trong các khoang tàu, trong thời gian tối thiểu là 4 tuần. Ảnh: NYT.

Chernaik chia sẻ những tiêu chí chọn lựa: độ dài ngắn, vừa khớp để in trên không gian thường dành cho quảng cáo; đủ gần gũi và lay động - không quá khó hiểu, hàn lâm; và ít nhất phải có 2-3 tác giả còn sống. Những bài thơ được chọn lập tức được giới thi sĩ lẫn hành khách yêu mến. Nhà thơ người Ireland Seamus Heaney đã có thơ được chọn trong dự án này trước cả khi ông nhận giải Nobel năm 1995. Ông viết thư cảm ơn Chernaik đã mang "cuộc đời thi ca đáng sống tới nhiều người". Ảnh: NYT.

Poems on the Underground đã truyền cảm hứng cho nhiều dự án tương tự, bao gồm Poetry in Motion (Thi ca chuyển động) khởi động vào năm 1992 tại những điểm trung chuyển giao thông công cộng ở New York và sau đó là hơn 30 thành phố khác trên nước Mỹ như Angeles, Nashville, Providence, and San Francisco... Ảnh: NYT.

Các bài thơ thường được trình bày kết hợp với tác phẩm nghệ thuật. Dự án thường ưu tiên chọn thơ ngắn hơn 12 dòng mà bất kỳ ai cũng dễ dàng cảm thụ, đồng thời có chiều sâu. Giám đốc Poetry Society of America (Hiệp hội Thi ca Mỹ) Matt Brogan nói mục đích là mang lại trải nghiệm tươi sáng và khoảng dừng trong một môi trường mà hành khách thường cảm thấy vội vã hay phân tâm. Ảnh: NYT.

Tháng 10/2024, hệ thống tàu sắt đô thị (MRT) ở Singapore triển khai dự án Poems on the MRT (Những bài thơ trên tàu) kéo dài một năm, do tổ chức phi lợi nhuận Sing Lit Station khởi xướng, giới thiệu hơn 100 bài thơ của tác giả nước này bằng tiếng Anh, tiếng Hoa, tiếng Malay và tiếng Tamil qua các hình thức in ấn, video của nghệ sĩ địa phương, video phỏng vấn các nhà thơ. Dự án mong muốn mang đến trải nghiệm văn chương đa ngôn ngữ nhằm quảng bá đa dạng văn hóa của đất nước. Ảnh: dei.com.sg.

Sau khi mùa 1 khép lại, tháng 10/2025 dự án thông báo khởi động mùa tiếp theo với hy vọng tìm kiếm những bài thơ mới từ tác giả trong nước, đồng thời triển khai cuộc thi sáng tác thơ để đóng góp vào bản đồ thơ trực tuyến, cũng như cuộc bình chọn bài thơ hay sẽ được ban tổ chức trao giải thưởng. Ảnh: Sing Lit Station.

Ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc, thơ dường như xuất hiện khắp nơi: phòng khách sạn, sửa sổ nhà hàng, bảng quảng cáo và đặc biệt là ở cửa sổ tàu điện. Từ năm 2008, một đội ngũ thuộc cơ quan Nghệ thuật & Văn hóa Hàn Quốc đã chọn lựa và giới thiệu hàng nghìn bài thơ của cả tác giả chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư trên cửa của hơn 300 ga tàu. "Chúng tôi muốn tìm cách đưa thơ vào nhịp sống thường ngày. Không bằng cách này, tôi e là chẳng mấy ai còn chủ động tìm đọc thơ nữa", Ham Young-Woo, một thành viên đội ngũ, chia sẻ. Ảnh: lareviewofbooks.

Phong Khang