Nhật Bản thử trồng cà phê ở vùng lạnh thích ứng biến đổi khí hậu

Nhà kính thử nghiệm trồng cây cà phê tại tỉnh Yamagata. Ảnh: The Yomiuri Shimbum

Cà phê vốn phát triển tốt trong khu vực “vành đai cà phê” – dải khí hậu nhiệt đới quanh xích đạo trải dài qua Trung và Nam Mỹ, châu Phi và Đông Nam Á. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng bản đồ canh tác loại cây này có thể thay đổi trong vài thập kỷ tới khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Nông nghiệp Quốc tế Nhật Bản (JIRCAS), biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của cây cà phê trên phạm vi toàn cầu. Bà Iiyama Miyuki cho biết: “Khi nhiệt độ tăng lên, một số khu vực trước đây được xem là quá lạnh đối với cây cà phê có thể trở nên phù hợp hơn trong tương lai”.

JIRCAS cũng cảnh báo nếu không có biện pháp thích ứng hiệu quả, diện tích đất phù hợp trồng cà phê trên thế giới có thể giảm tới khoảng một nửa vào năm 2050.

Một số nghiên cứu khác được trích dẫn trong ngành cho thấy khoảng 20% diện tích trồng Arabica hiện nay có thể không còn phù hợp vào giữa thế kỷ.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia, trong đó có Nhật Bản, đang thử nghiệm đưa cây cà phê lên các khu vực có vĩ độ cao hơn hoặc khí hậu lạnh hơn. Các mô hình chủ yếu tập trung ở phía bắc Nhật Bản như đảo Hokkaido và vùng Tohoku, thông qua hệ thống nhà kính nhằm kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.

Tại tỉnh Yamagata (Tohuku), khoảng 40 cây cà phê trồng trong nhà kính đã đạt chiều cao khoảng 2 mét và bắt đầu ra quả. Ông Hiroyuki Akatsuka (55 tuổi), cán bộ công ty Bankoku Coffee – đơn vị quản lý dự án thử nghiệm trồng cà phê trong nhà kính – cho biết: “Vẫn chưa đủ để chế biến thành hạt cà phê, nhưng năng suất đã tốt hơn năm ngoái. Chúng tôi đang tiến từng bước”.

Dự án bắt đầu từ năm 2020 với khoảng 150 cây giống. Giai đoạn đầu gặp khó khăn khi một nửa số cây bị chết. Sau khi điều chỉnh điều kiện nhà kính, đặc biệt là tăng nhiệt độ vào mùa đông, vụ thu hoạch đầu tiên đã đạt được vào năm 2024.

“Chúng tôi đang tiến từng bước để cải thiện sản lượng," ông Akatsuka cho biết.

Trong một buổi thử nếm, ông nhận xét: “Cà phê có vị mượt, cân bằng và có vị chua nhẹ giống cam”. Ông cũng kỳ vọng có thể phát triển không gian trải nghiệm tại trang trại trong tương lai.

Tại Hokkaido, anh Masatoshi Yuasa (47 tuổi) thuộc trang trại Yuumu, thị trấn Shintoku, cho biết các thử nghiệm trồng cà phê trong nhà kính đang tận dụng nhiệt dư từ sản xuất khí sinh học để hỗ trợ cây trong mùa đông.

“Điều này mở ra khả năng phát triển các sản phẩm mới từ cà phê và sữa của trang trại. Dù còn nhiều khó khăn, nhưng rất đáng để thử,” anh Masatoshi Yuasa nói.

Trong khi đó, tại tỉnh Fukushima, ông Hirofumi Nakatsu (68 tuổi), đại diện Công ty xúc tiến Thị trấn Hirono, đang thử nghiệm trồng cà phê từ năm 2020.

Ông cho biết nhiều cây bị chết nhưng dự án vẫn tiếp tục bằng cách điều chỉnh lượng và tần suất tưới nước, với mục tiêu góp phần phục hồi địa phương sau thảm họa động đất – sóng thần năm 2011.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, nhu cầu cà phê toàn cầu tiếp tục tăng trong khi sản lượng tại nhiều khu vực truyền thống chịu rủi ro bởi thời tiết cực đoan. Một số dự báo cho thấy nhu cầu thế giới có thể đạt hơn 10 triệu tấn vào năm 2025, tăng mạnh so với một thập kỷ trước.

Trước bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp tại Nhật Bản từ Kanto đến Okinawa đã tham gia trồng thử cà phê, đồng thời mở rộng nhu cầu về giống cây và kỹ thuật lên các vùng phía bắc.

Các nghiên cứu tại Hokkaido cũng đang đánh giá khả năng trồng cà phê trong điều kiện lạnh hơn, với sự hợp tác của các cơ sở nghiên cứu địa phương. Một số thử nghiệm sử dụng nhiệt dư từ sản xuất năng lượng sinh học để hỗ trợ cây giống trong mùa đông, giúp cây phát triển trong điều kiện nhà kính.

Dù vậy, các mô hình hiện nay vẫn chủ yếu mang tính thử nghiệm và chưa hướng tới sản xuất thương mại quy mô lớn. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc trồng cà phê ở vùng khí hậu lạnh vẫn còn nhiều thách thức về chi phí, kỹ thuật và tính ổn định lâu dài.

Trong bối cảnh nhu cầu cà phê toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao và thời tiết cực đoan ngày càng ảnh hưởng tới các nước sản xuất lớn như Brazil, Colombia và Việt Nam, việc tìm kiếm vùng canh tác mới được xem là một hướng đi nhằm đảm bảo nguồn cung trong tương lai.

Đỗ Hương - Quỳnh Trang