Nhân tài thời đại mới: Không chỉ giỏi sách vở, học sinh phải 'đa trí tuệ'

Cần chương trình phát hiện, bồi dưỡng nhân tài dài hạn

Sáng 8/4, Hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng” do Bộ GD&ĐT phối hợp với Báo Tiền Phong và nhiều trường đại học tổ chức đã diễn ra tại Đại học Quốc gia Hà Nội, quy tụ đông đảo nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ sở giáo dục.

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là đề xuất xây dựng chương trình phát hiện và đào tạo nhân tài mang tính hệ thống, xuyên suốt.

Theo các chuyên gia, cần hình thành các chương trình đào tạo “tinh hoa” từ bậc phổ thông đến sau đại học, bảo đảm tính liên thông và cá thể hóa. Việc gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và nhu cầu thực tiễn được xem là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

GS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT).

Bên cạnh đó, việc đầu tư cho các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm hiện đại và môi trường học thuật cởi mở sẽ giúp tạo điều kiện để nhân tài phát huy năng lực.

Nhân tài thời mới: Không chỉ giỏi sách vở, học sinh phải "đa trí tuệ"

Theo bà Trần Thùy Dương - Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt: Từ học sinh thuần túy giỏi môn học sang thế hệ có năng lực đa dạng, được nhìn nhận và nuôi dưỡng theo nhiều hướng khác nhau.

Tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cách nhìn về nhân tài đang thay đổi theo nhịp phát triển của thời đại.

Nếu trước đây, học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong các môn như Toán, Văn, thì nay, bức tranh đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế, mà còn có thể tỏa sáng ở những lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.

Theo bà Trần Thùy Dương, điều quan trọng là thầy cô đã nhìn học sinh bằng “lăng kính mới” - không còn một chuẩn mực duy nhất, mà là sự ghi nhận đa dạng năng lực. Nhờ đó, mỗi học sinh đều có cơ hội được xem là “tài năng” theo cách riêng.

Một điểm nhấn khác trong hành trình nuôi dưỡng nhân tài là hệ sinh thái câu lạc bộ. Đây là nơi học sinh được “cháy” với đam mê, phát triển năng lực mà không bị áp lực điểm số chi phối. Với nhiều thế hệ học sinh, chính hoạt động ngoại khóa mới là dấu ấn sâu đậm nhất khi nhắc về mái trường.

Tuy nhiên, để nuôi dưỡng những “hạt giống tốt”, nhà trường cần nhiều hơn đội ngũ giáo viên giỏi. Cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm STEM, đang trở thành yếu tố then chốt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ. Trong thời gian tới, nhà trường kỳ vọng tiếp tục nhận được sự đầu tư để hoàn thiện hạ tầng học tập, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện - đúng với tinh thần đào tạo nhân tài trong kỷ nguyên mới.

Đột phá chính sách để giữ chân người tài

Các đại biểu nhấn mạnh, giữ chân nhân tài không thể chỉ dừng ở chủ trương mà cần những cơ chế cụ thể và đủ sức cạnh tranh.

TS Đặng Văn Huấn - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học.

Trong đó, cần xây dựng chính sách đãi ngộ tương xứng với năng lực và đóng góp; tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, tài chính; đồng thời xây dựng môi trường làm việc minh bạch, khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Việc thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong phát biểu tại Hội thảo.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhấn mạnh vai trò quyết định của nhân tài trong cạnh tranh toàn cầu: Lợi thế không còn nằm ở tài nguyên mà ở năng lực phát hiện, đào tạo và sử dụng con người. Trong bối cảnh tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, nhân tài không chỉ là nguồn lực mà còn là lợi thế cạnh tranh cấp thiết của mỗi quốc gia. Thực tiễn đặt ra nhiều câu hỏi: làm sao phát hiện đúng người tài, đào tạo hiệu quả trong môi trường biến động nhanh, và xây dựng cơ chế đủ minh bạch, công bằng để thu hút, giữ chân nhân tài.

Thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài

Hội thảo cũng đề cập đến việc thu hút đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Theo các chuyên gia, nhiều người sẵn sàng trở về cống hiến nếu có môi trường làm việc phù hợp và cơ chế rõ ràng. Do đó, việc xây dựng chính sách đặc thù để thu hút và phát huy nguồn lực này là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, bài toán nhân tài không chỉ là phát hiện mà còn là giữ chân và sử dụng hiệu quả.

Nếu không có những giải pháp kịp thời và mang tính đột phá, nguy cơ “chảy máu chất xám” sẽ tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của đất nước.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng Việt Nam không thiếu nhân tài, song việc phát hiện, đào tạo và sử dụng vẫn còn nhiều hạn chế. Hệ thống chính sách chưa đồng bộ; sự liên kết giữa đào tạo - nghiên cứu - sử dụng còn lỏng lẻo; môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh là những nguyên nhân chính khiến một bộ phận người giỏi lựa chọn làm việc ở nước ngoài hoặc khu vực tư nhân.

Linh Lê