Nhận diện vũ khí: Hệ sinh thái UAV cảm tử của Iran - Các dòng UAV tầm ngắn

Nhóm UAV cảm từ tầm ngắn được giới chuyên môn định hình với tầm hoạt động dưới 150km. Đây là những vũ khí được thiết kế đặc biệt để phục vụ tác chiến trực tiếp của phân đội bộ binh.

Theo các phân tích chuyên sâu từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), đặc điểm kỹ thuật nổi trội nhất của phân khúc này là tính cơ động cực cao, kích thước được thu gọn tối đa để dễ dàng mang vác bởi từng cá nhân hoặc được phóng đi từ các bệ phóng di động cỡ nhỏ. Mục tiêu chính của chúng không phải là hạ tầng chiến lược, mà là sinh lực đối phương, các ổ đề kháng kiên cố, tháp canh, hoặc các phương tiện đang hiện diện trực tiếp trên tuyến đầu.

Những “gương mặt” ở tầm cực ngắn

Tiêu biểu cho năng lực tác chiến ở tầm bắn dao động khoảng 5km là hai dòng UAV cảm tử Meraj-521 và Sina. Sở hữu thiết kế kích thước nhỏ gọn, đầu đạn nổ xuyên thấu tự định hình (EFP) nặng từ 300g-1kg, những UAV này là một bước tiến lớn trong việc cá nhân hóa hỏa lực dẫn đường.

UAV Meraj-521 của Iran. Ảnh: Tasnim

Dữ liệu từ hãng thông tấn Tasnim của Iran công bố vào cuối năm 2022 cho thấy, UAV Meraj-521 và Sina được thiết kế với các cụm cánh gập. Khi ở trạng thái nghỉ, toàn bộ cánh được xếp gọn ôm sát thân, giúp quả đạn có thể đặt vừa vặn trong những chiếc ống phóng bằng vật liệu composite nhẹ và mang theo bên trong ba lô chiến đấu tiêu chuẩn của lính bộ binh. Khi thực hiện nhiệm vụ, UAV được đẩy ra khỏi ống phóng bằng một liều phóng khí nén lạnh. Ngay khi rời ống, các lò xo cơ học sẽ bung các cánh ra để ổn định quỹ đạo trước khi khối động cơ điện siêu nhỏ gắn ở đuôi được kích hoạt.

Nhờ sử dụng động cơ điện chạy bằng pin lithium, những UAV này triệt tiêu gần như hoàn toàn tiếng ồn và tín hiệu nhiệt. Chúng có thể bay lảng vảng trên không gian chiến trường ở độ cao vài trăm mét trong khoảng 8-15 phút. Hệ thống trinh sát quang điện tử (EO/IR) ở mũi máy bay sẽ truyền hình ảnh trực tiếp về thiết bị điều khiển cầm tay của người điều khiển. Khi mục tiêu bị khóa, nó bổ nhào xuống với tốc độ cao như một mũi tên siêu thanh để đủ sức xé toạc nóc xe bọc thép hoặc dọn sạch một hố chiến đấu cá nhân.

UAV Sina của Iran được trưng bày trong một sự kiện của IRGC. Ảnh: Journal Military

Về mặt hiệu quả thực chiến, những UAV này nhanh chóng chứng minh được giá trị đối với các đơn vị mặt đất của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Theo báo cáo từ chuyên trang quân sự Al-Monitor, trong các chiến dịch truy quét các nhóm vũ trang ly khai ở khu vực biên giới đồi núi hiểm trở giáp ranh với miền Bắc Iraq trong giai đoạn 2022-2023, binh sĩ Iran sử dụng Meraj-521 để dập tắt các ổ bắn tỉa và các nhóm trinh sát cơ động của đối phương. Khả năng truyền hình ảnh trực tiếp và lao xuống chính xác vào các khe đá hay công sự nhỏ đã giúp bộ binh dọn dẹp các “điểm mù hỏa lực” mà không cần gọi pháo binh yểm trợ hay phải mạo hiểm tiến hành các pha đánh cận chiến.

Gần đây, các chuyên trang tình báo nguồn mở (OSINT) cũng ghi nhận sự xuất hiện của dòng UAV cảm tử Zhubin của IRGC. Được thiết kế với hình dáng khí động học thân trụ và cánh bằng (có thể được tháo rời) tương đồng với dòng Warmate của hãng WB Group (Ba Lan), Zhubin sở hữu trọng lượng khoảng 5kg, mang theo các đầu đạn có thể thay thế (đạn nổ mạnh và đạn nhiệt áp), bổ sung thêm một lựa chọn hỏa lực giúp các phân đội bộ binh tập kích ở cự ly dưới 30km. Iran không công bố thông tin chi tiết về Zhubin, song Warmate có trọng lượng cất cánh tối đa 5,7kg, chiều dài 1,2m, sải cánh 1,6m, kết cấu bằng nhựa, trang bị 1 động cơ điện với cánh quạt đẩy cho tốc độ bay hành trình 80km/giờ, trần bay 500m.

Hình ảnh về UAV Zhubin. Ảnh: defapress

Ngoài ra, cũng có thông tin cho rằng Zhubin còn được sử dụng bởi hải quân Iran khi hình ảnh về tàu ngầm Iran phóng một kiểu UAV tương tự từ tàu ngầm và tàu chiến trong một cuộc tập trận vào tháng 7-2022.

Đại diện tiêu biểu ở tầm ngắn

Mở rộng cự ly tác chiến lên mức 100-150km, nền công nghiệp quốc phòng Iran sở hữu UAV Ababil-2. Theo tạp chí quốc phòng Jane’s, chiếc UAV này thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1997. Điều đáng chú ý là Ababil-2 chỉ được chính thức ra mắt công chúng vào năm 1999, vài năm sau khi có thông tin về sự tồn tại của chúng.

Được chế tạo với thân hình trụ, cánh dẫn hướng thẳng đứng đẹp mắt và động cơ đẩy, thiết kế của Ababil-2 mang tính khí động học. Lực đẩy của UAV được cung cấp bởi một cánh quạt 2 lá đơn giản, bổ sung bởi cặp cánh gắn phía sau cùng với cánh mũi phía trước. Sự kết hợp này làm tăng thêm các thuộc tính về độ ổn định và khả năng cơ động của máy bay. Hệ thống phóng dễ dàng lắp ráp hoặc tháo rời để di chuyển. Khi cần thu hồi, một chiếc dù sẽ được sử dụng để đạt được tốc độ hạ cánh ở mức 4m/giây hoặc một số máy bay được trang bị càng đáp.

UAV Ababil-2. Ảnh: ODIN

Các biến thể của dòng UAV cảm tử này trọng lượng khoảng 80kg, được chế tạo bằng kim loại hoàn toàn, ngoại trừ phiên bản Ababil-T sử dụng vật liệu composite. Ababil-2 có thể bay ở độ cao trên 3.000m, tốc độ hơn 300km/giờ, phạm vi hoạt động khoảng 150km. Máy bay cất cánh từ bệ phóng cố định hoặc gắn trên xe tải, mang theo tải trọng khoảng 40kg, có thể trang bị các camera ghi hình hoặc chất nổ; được dẫn đường bởi hệ thống định vị vệ tinh GPS kết hợp với hệ thống dẫn đường quán tính (INS).

Đáng chú ý, các nhóm vũ trang thân Iran là Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen cũng sở hữu UAV cảm tử được phát triển từ Ababil-2 và vận hành dưới tên gọi lần lượt là Mirsad-1 và Qasef-1/2K. Theo báo cáo của Tổ chức Nghiên cứu Vũ khí trong xung đột (CAR), Hezbollah sử dụng Mirsad-1 để trinh sát, tấn công từ năm 2002 và thường sử dụng UAV này tiến hành các cuộc tấn công chính xác vào sâu bên trong lãnh thổ Israel nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhân sự của nhóm.

UAV Mirsad-1 của lực lượng Hezbollah tại Lebanon. Ảnh: Froderamone

Tại chiến trường Yemen, Houthi từng sử dụng Qasef-1/2K như một công cụ chuyên biệt để vô hiệu hóa các hệ thống phòng không đắt tiền của liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu. Thay vì đâm trực diện, họ đã lập trình ngòi nổ vô tuyến cho vũ khí này. Chiến thuật điển hình là cho UAV bay luồn lách theo các khe núi ở độ cao cực thấp để lọt qua sườn các cánh sóng radar cảnh báo sớm, sau đó tiếp cận các đài radar hỏa lực của hệ thống phòng không Patriot PAC-3 và kích nổ khối đầu đạn phân mảnh ở ngay phía trên ăng-ten, từ đó “chọc mù” lá chắn phòng không trị giá hàng tỷ USD trong tích tắc và “mở đường” cho các loạt tên lửa lao tới ngay sau đó.