Nhận diện việc lập sổ kế toán che giấu doanh thu, trốn thuế

Hộ kinh doanh tại phường Trảng Bom sử dụng phần mềm kế toán để kiểm soát doanh thu. Ảnh: Ngọc Liên

Để công tác quản lý kê khai, lập sổ kế toán đúng quy định, tránh thất thoát nguồn thu ngân sách nhà nước, ngành thuế đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến NNT, nhằm nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật kế toán, thuế và phòng ngừa hành vi lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên để che giấu doanh thu, trốn thuế.

Những hành vi nghiêm cấm

Nhận định về hành vi sử dụng 2 sổ kế toán (còn gọi là 2 hệ thống sổ), trong các tài liệu tuyên truyền, Cục Thuế nêu rõ: Hành vi sử dụng 2 sổ kế toán là việc một đơn vị lập và vận hành song song từ 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên. Trong đó, một hệ thống có số liệu “thấp” được dùng để kê khai, báo cáo với cơ quan thuế nhằm giảm nghĩa vụ phải nộp; một hệ thống khác phản ánh doanh thu, chi phí, lợi nhuận thực tế được vận hành nội bộ hoặc để phục vụ mục đích khác (vay vốn, chia lợi nhuận…). Bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, che giấu quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi bị nghiêm cấm và là một dạng thức điển hình của gian lận, trốn thuế.

Khuyến cáo các doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm các quy định về sổ kế toán, ông Huỳnh Thiện Duy Phương, Trưởng phòng Nghiệp vụ dự toán pháp chế (Thuế thành phố Đồng Nai) cho rằng: Các doanh nghiệp cần phân biệt hành vi này với việc lập các báo cáo hoặc sổ theo dõi phục vụ quản trị nội bộ. Theo ông Phương, pháp luật cho phép doanh nghiệp xây dựng hệ thống báo cáo quản trị nhằm phục vụ công tác điều hành, phân tích hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, dữ liệu quản trị phải được xây dựng trên cơ sở thống nhất với số liệu kế toán chính thức và không được sử dụng để che giấu doanh thu, chi phí hoặc làm sai lệch nghĩa vụ thuế.

Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát hệ thống kế toán, hóa đơn và thanh toán để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như: doanh thu trên sổ kế toán không phù hợp với doanh thu trên hóa đơn điện tử đã phát hành; doanh thu kê khai không tương ứng với dòng tiền thực nhận qua tài khoản ngân hàng hoặc các phương thức thanh toán khác; dữ liệu giữa phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng, hệ thống quản lý kho và hóa đơn điện tử không đồng nhất, có khi xuất hiện nhiều báo cáo doanh thu khác nhau cho cùng một kỳ kế toán hoặc cùng một hoạt động kinh doanh, hoặc có dấu hiệu ghi nhận doanh thu ngoài sổ sách hoặc sử dụng hệ thống quản lý riêng không kết nối với hệ thống kế toán chính thức. Theo ông Phương, khi phát hiện những dấu hiệu nêu trên, ngành thuế cũng như các cơ quan liên quan sẽ thực hiện các bước thanh tra, kiểm tra để kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm.

Hệ quả pháp lý của vi phạm

Tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế là trách nhiệm của mọi tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp lập từ 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm che giấu doanh thu, giảm số thuế phải nộp. Đây là hành vi vi phạm pháp luật và có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Nhằm khuyến cáo NNT thực hiện nghiêm các quy định về thuế, Trưởng Thuế thành phố Đồng Nai Nguyễn Toàn Thắng khẳng định: Pháp luật về kế toán và thuế quy định doanh nghiệp phải ghi chép, phản ánh trung thực, đầy đủ và chính xác các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Hành vi lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm che giấu doanh thu, trốn thuế có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, truy thu số tiền thuế nộp thiếu và tính tiền chậm nộp. Trường hợp có dấu hiệu cấu thành tội phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Ông Nguyễn Toàn Thắng khẳng định: Việc tuân thủ đúng quy định về kế toán và thuế mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp như: nâng cao uy tín và hình ảnh doanh nghiệp đối với khách hàng, đối tác và nhà đầu tư. Tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng do có hệ thống sổ sách, báo cáo tài chính minh bạch. Giảm thiểu rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự. Nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Ông Thắng chia sẻ: “Mỗi tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về kế toán và thuế. Đồng thời thực hiện quản lý tài chính minh bạch, trung thực, đúng quy định. Việc nói không với hành vi lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên không chỉ giúp phòng ngừa rủi ro pháp lý mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh hiện đại”.

Hành vi vi phạm sử dụng 2 hệ thống sổ kế toán để trốn thuế khi phát hiện sẽ bị xử lý theo các quy định của Luật Quản lý thuế năm 2019; Nghị định số 125/2020/NÐ-CP của Chính phủ và Bộ luật Hình sự năm 2015 với các hình thức như: bị truy thu thuế, tính tiền chậm nộp, xử phạt vi phạm hành chính và bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có tính chất nghiêm trọng hơn.

Ngọc Liên