Nhận diện và áp dụng tình tiết 'phạm tội có tổ chức' đối với tội 'Tổ chức đánh bạc'

Điều 322 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về tội “Tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc”, Trong khi điểm a khoản 1 Điều 52 Bộ luật này quy định "phạm tội có tổ chức" là một trong các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự chung.

Từ thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự hiện nay cho thấy, việc xác định có hay không áp dụng tình tiết tăng nặng "phạm tội có tổ chức" đối với người phạm tội “Tổ chức đánh bạc” vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Sự chưa thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật có thể dẫn đến cách đánh giá không đồng nhất khi ban hành bản án hoặc các quyết định tố tụng.

Về mặt lý luận, theo khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự và khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30/9/2025, phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ và phân công, sắp đặt vai trò giữa những người cùng thực hiện tội phạm. Sự câu kết chặt chẽ thường thể hiện ở việc bàn bạc, thống nhất kế hoạch; phân công nhiệm vụ; có người cầm đầu, điều hành; phối hợp thực hiện và cùng hướng tới mục đích phạm tội.

 Nhóm đối tượng “đánh bạc” bằng hình thức lắc bầu cua. (Ảnh Bá Kiên)

Ví dụ trong một đường dây cá độ bóng đá qua mạng Internet, A tổ chức đường dây cá độ bóng đá; B quản lý tài khoản; C nhận, chuyển tiền; D lôi kéo người chơi. Các đối tượng cùng bàn bạc, phân công và lôi kéo người chơi để cùng chia lợi ích.

Thực tiễn áp dụng pháp luật đang tồn tại hai luồng quan điểm trái chiều rằng: Quan điểm thứ nhất, tội “Tổ chức đánh bạc” có áp dụng tình tiết tăng nặng "phạm tội có tổ chức" theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự, ý kiến này lập luận rằng các đối tượng trong đường dây thể hiện rõ sự phân công vai trò, nhiệm vụ và phối hợp với nhau chặt chẽ.

Mặt khác Điều 322 Bộ luật Hình sự không quy định tình tiết "phạm tội có tổ chức" là dấu hiệu định tội hay tình tiết định khung tăng nặng, nên việc áp dụng điểm a khoản 1 Điều 52 làm căn cứ tăng nặng trách nhiệm hình sự là hoàn toàn đúng quy định pháp luật và bảo đảm tính răn đe. 

Ngược lại, quan điểm thứ hai cho rằng không nên áp dụng tình tiết tăng nặng này, bởi hành vi "tổ chức đánh bạc" đã bao hàm các hoạt động mang tính chất tập hợp, điều hành, phân công nhiệm vụ hoặc tạo điều kiện vật chất, kỹ thuật cho hoạt động đánh bạc diễn ra.

Nếu tiếp tục sử dụng chính các yếu tố phân công công việc như quản lý tài khoản, thu chi tiền hay lôi kéo người chơi vốn là dấu hiệu làm nên bản chất của hành vi tổ chức để vừa làm căn cứ định tội, vừa làm căn cứ tăng nặng trách nhiệm hình sự thì sẽ vi phạm nguyên tắc được quy định tại khoản 2 Điều 52 Bộ luật Hình sự, đó là các tình tiết đã được quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.

Quan điểm tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai, Tội tổ chức đánh bạc có bản chất là hành vi tổ chức, điều hành hoặc tạo điều kiện cho người khác đánh bạc trái phép. Vì vậy, các dấu hiệu như tập hợp người chơi, phân công người nhận tiền, quản lý tài khoản, canh gác, phục vụ, bố trí địa điểm hoặc điều hành đường dây thường đã được phản ánh trong hành vi tổ chức đánh bạc để xác định trách nhiệm hình sự theo Điều 322.

Việc áp dụng thêm tình tiết “phạm tội có tổ chức” trong những trường hợp này dễ dẫn đến đánh giá trùng lặp về cùng một mức độ nguy hiểm của hành vi. Đặc biệt, điểm d khoản 1 Điều 322 đã trực tiếp quy định trường hợp có tổ chức nơi cầm cố tài sản, lắp đặt trang thiết bị, phân công người canh gác, người phục vụ, sắp đặt lối thoát hoặc sử dụng phương tiện trợ giúp cho việc đánh bạc. Đây là những biểu hiện điển hình của sự liên kết, phân công trong hoạt động tổ chức đánh bạc.

Do đó, khi truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tổ chức đánh bạc, cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá đầy đủ tính chất, quy mô, phương thức tổ chức, số người tham gia, số tiền dùng đánh bạc, khoản thu lợi bất chính và vai trò từng bị can.

Không nên theo cảm tính về “có sự cấu kết chặt chẽ” để áp dụng tình tiết tăng nặng “phạm tội có tổ chức” trong vụ án “Tổ chức đánh bạc” vì một hành vi tổ chức của người phạm tội không vừa dùng làm tình tiết định tội, vừa dùng làm tình tiết tăng nặng, còn việc mức độ “cấu kết chặt chẽ” thì Cơ quan tố tụng sẽ làm căn cứ để lượng hình cho người phạm tội. Cách hiểu này bảo đảm phù hợp nguyên tắc có lợi cho người phạm tội, nguyên tắc xử lý công bằng, cá thể hóa vai trò, trách nhiệm hình sự trong vụ án và thể hiện sự khoan hồng của pháp luật.

Bá Kiên - Huyền Trang