Nguồn cung lương thực toàn cầu lao đao vì chiến sự Trung Đông

Tiệm bánh Capital Croissant nằm ở phía tây London (Anh). Mỗi tuần, tiệm này làm ra đến 10.000 chiếc bánh sừng bò và bánh sừng bò sô-cô-la đông lạnh, cung cấp cho các khách sạn và quán cà phê sang trọng trên khắp thủ đô nước Anh.

Ông Francois Bonnefoy thành lập công ty này vào tháng 11-2025, tự gọi mình là “chủ sở hữu và đồng sáng lập, nhưng cũng là người giao hàng, người đóng gói – tất cả mọi vai trò”, theo hãng tin Bloomberg.

Những bao tải viện trợ lương thực tại một kho của Chương trình Lương thực Thế giới ở Nam Sudan vào tháng 2. Ảnh: AFP

Vào thời điểm thành lập công ty, có lẽ ông Bonnefoy không nghĩ rằng có một ngày chiến sự Trung Đông lại nổ ra và cũng chắc không nghĩ rằng cuộc chiến cách xa nước Anh như vậy lại có thể ảnh hưởng đến hoạt động công ty của ông.

Và tiệm bánh này chỉ là trường hợp điển hình cho rất nhiều doanh nghiệp, người nông dân, người cung cấp nguyên liệu, người mua hàng lao đao vì chiến sự Trung Đông.

Nhiều cú sốc dồn lại

Tiệm bánh Capital Croissant dường như nằm gần cuối chuỗi cung ứng quốc tế và đang chịu áp lực rất lớn trong vài tháng qua.

Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran vào cuối tháng 2 và việc đóng cửa eo biển Hormuz sau đó đã gây ra những cú sốc cho toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu, năng lượng, phân bón, các sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp khác lên cao.

“Chúng tôi không lường trước được chi phí năng lượng tăng cao và những hậu quả rộng lớn của chiến tranh. Tất cả khách hàng của chúng tôi cũng đang phải chịu thiệt hại” – ông Bonnefoy nói.

Mặc dù Mỹ và Iran hiện đã đạt được thỏa thuận tạm thời và dự kiến eo biển Hormuz được mở lại, nhưng sự gián đoạn vẫn đang lan rộng trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Điều đó làm tăng chi phí ở mọi cấp độ, làm trầm trọng thêm gánh nặng chi phí cho người tiêu dùng.

“Mặc dù eo biển Hormuz hiện dần được mở cửa trở lại, nhưng sẽ mất ít nhất 6 tháng nữa để chuỗi cung ứng bình thường trở lại. Và trong một số trường hợp, chúng ta sẽ cần thời gian lâu hơn để cơ sở hạ tầng năng lượng được sửa chữa” – bà Liliana Danila, nhà kinh tế trưởng tại Liên đoàn Thực phẩm và Đồ uống Anh (FDF), cho biết.

Theo bà Danila, các nhà sản xuất thực phẩm thường có hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp và nhà bán lẻ. Điều này có nghĩa là có thể mất đến một năm để những đợt tăng giá được phản ánh và nhìn thấy trong giá thực phẩm.

“Tuy nhiên, chi phí cao hơn hiện đã được tính vào hệ thống [buôn bán và có thể cảm nhận được]” – bà nói.

Chiến tranh vùng Vịnh là cuộc xung đột thứ hai gây chấn động thị trường toàn cầu trong thập niên này.

Trước đó, cuộc chiến tại Ukraine nổ ra vào năm 2022 đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, vào thời điểm thế giới đang trong giai đoạn dần thoát khỏi tác động của đại dịch COVID-19 và áp lực lạm phát đã ở mức cao. Mức tăng do chiến sự Trung Đông lần này có lẽ không cao bằng hồi đó, nhưng tác động tích lũy của nhiều năm là rất đáng kể.

Theo Bloomberg, các nghiên cứu cho thấy giá lương thực hiếm khi giảm trở lại mức trước khủng hoảng.

“Nhiều năm liền, hết năm này đến năm khác, không có dấu hiệu giảm bớt và giá thực phẩm cũng không có dấu hiệu giảm xuống. Có rất nhiều người mua sắm cảm thấy họ đã làm mọi thứ có thể. Họ đã thực hiện tất cả các bước hợp lý mà họ có thể làm, và giờ họ đang bị dồn vào chân tường” – ông James Walton, nhà kinh tế trưởng tại Viện Phân phối Hàng tạp hóa của Anh, cho biết.

Một người nông dân bón phân trên cánh đồng lúa ở Indonesia. Ảnh: AFP

Nỗi khổ không thể diễn tả bằng lời

Tại châu Á, đầu tháng 5, khi mùa vụ gieo trồng bắt đầu trên các cánh đồng ở Thái Lan, ông Suchart Piamsomboon – lão nông 60 tuổi tại tỉnh Chachoengsao – đến cửa hàng vật tư nông nghiệp địa phương để mua phân bón. Nhưng phân bón vẫn chưa đến.

Và ông được nhiều cửa hàng thông báo rằng có thể phân bón sẽ không đến. Ngay cả khi đến, giá cũng lên tới hơn 1.100 baht (gần 880.000 đồng)/bao – tăng mạnh so với mức giá 800 – 900 baht (khoảng 640.000 đồng – 720.000 đồng)/bao cách đó 1 tháng.

Khi ông Piamsomboon về đến nhà, ông còn nghe thêm tin đồn rằng giá phân bón thậm chí có thể lên tới 1.200 baht (gần 960.000 đồng)/bao.

"Tôi đã quyết định không gieo trồng nữa. Làm nông chỉ dẫn đến thua lỗ. Tôi thà làm công nhật kiếm 100 – 200 baht (khoảng 80.000 đồng – 160.000 đồng)/ngày để sống qua ngày. Chi phí không giảm, nhưng thu nhập thì cứ giảm dần" – ông nói.

Xung đột Trung Đông cũng là nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng giá phân bón này.

Nhiều quốc gia nhập khẩu một lượng lớn phân bón từ khu vực Vịnh Ba Tư. Khi xung đột nổ ra, một số nhà cung cấp phân bón lớn của thế giới cũng giảm nguồn cung.

Theo đài BBC, chỉ trong vài tuần sau khi chiến tranh bắt đầu, giá ure – loại phân bón đạm phổ biến nhất thế giới – đã tăng hơn 40%.

Nhưng hậu quả của tất cả những điều này sẽ không thể hiện rõ trong giá lương thực tuần này, hoặc thậm chí là tháng tới. BBC cho rằng hậu quả của nó sẽ được thể hiện rõ vào cuối năm, khi các vụ thu hoạch đáng lẽ phải được gieo trồng vào mùa xuân này lại cho năng suất thấp hơn dự kiến, hoặc thậm chí là không có.

Ghe chở lúa vừa thu hoạch ở Đồng Tháp. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Theo ông Svein Tore Holsether – giám đốc điều hành của công ty sản xuất phân bón Yara, việc gián đoạn nguồn cung phân bón và các nguyên liệu chính do chiến sự Trung Đông có thể gây ảnh hưởng tới 10 tỉ bữa ăn/tuần trên toàn cầu và sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất đến các nước nghèo.

Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc ước tính rằng hậu quả tổng hợp từ cuộc chiến ở Trung Đông có thể đẩy thêm 45 triệu người vào tình trạng đói trầm trọng vào năm 2026. Tại châu Á –Thái Bình Dương, tình trạng mất an ninh lương thực dự kiến tăng 24%.

“Nỗi khổ này không thể diễn tả bằng lời” – ông Pratheuang Piamsomboon (48 tuổi), một nông dân trồng lúa ở Bangkok, nói.

KHOA ĐIỀM