Người trẻ Singapore ngại nghề 'bẩn, nặng'

Anh em Benetton (trái) và Royston Chan đồng sáng lập công ty sửa chữa Sparkflow. Ảnh: JASON QUAH.

Từ khi còn học trung học, hai anh em Benetton và Royston Chan thường dành cuối tuần theo cha đi sửa điện, nước. Họ học cách lắp quạt trần, đèn, bồn rửa hay máy nước nóng, rồi thành lập công ty dịch vụ sửa chữa Sparkflow vào năm 2013, khi mới 19 và 23 tuổi.

Cha họ, ông William Chan (70 tuổi), vui vì cuối cùng cũng có người trong gia đình tiếp nối nghề và chăm sóc nhóm khách hàng ông gây dựng nhiều năm. Tuy nhiên, trường hợp của gia đình Chan ngày càng hiếm tại Singapore, theo The Straits Times.

Nghề ‘kém hấp dẫn’

Theo Bộ Nhân lực Singapore (MOM), năm 2025 có khoảng 51.600 cư dân làm thợ thủ công và các nghề liên quan, giảm từ 53.000 người năm 2023. Độ tuổi trung vị của nhóm này khi đó là 56. Trong khi đó, khoảng 133.000 lao động nước ngoài đang làm việc trong lĩnh vực.

MOM thừa nhận ngành đối mặt với lực lượng lao động già hóa, ít người trẻ địa phương gia nhập và sự cạnh tranh nhân lực giữa các ngành.

Riêng Singapore hiện có khoảng 3.700 thợ điện được cấp phép, hơn 1/3 đã trên 60 tuổi, theo ông Somchai Virabhak, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu điện và Thợ điện được cấp phép Singapore.

Richard Tock (65 tuổi), thợ sửa ống nước và kỹ thuật viên gas với hơn 40 năm kinh nghiệm, lo ngại thiếu thế hệ kế cận. “Tôi không muốn mang kỹ năng và kiến thức của mình xuống mồ”, ông nói.

Theo Tock, xã hội Singapore lâu nay có xu hướng đánh giá thành công dựa trên bằng cấp và công việc văn phòng. Những nghề kỹ thuật vẫn thường bị xem là bẩn, nặng nhọc hoặc có địa vị thấp hơn.

Ernest Tan (40 tuổi), nhà sáng lập Singapore Carpentry, từng gặp định kiến tương tự. Dù có hai bằng đại học về máy tính và kinh tế tại Đại học Quốc gia Singapore, ông vẫn chọn mở công ty mộc năm 2013.

Ratheesh Kumar (44 tuổi) kỹ thuật viên của KONE Singapore, cho rằng nghề kỹ thuật viên thang máy khó bị AI thay thế. Ảnh: KONE Singapore.

Trong các buổi họp mặt gia đình, họ hàng từng hỏi liệu ông học hành không tốt hoặc không tốt nghiệp nên mới chọn nghề này. Cha mẹ cũng khuyên Tan tìm một “công việc đàng hoàng” khác.

Tâm lý này vẫn tồn tại ở thế hệ trẻ. Yeo Kai Xun (23 tuổi) tốt nghiệp ngành kiến trúc nhưng chọn học sửa ống nước. Cha anh muốn con tiếp tục học đại học và tìm công việc văn phòng có điều hòa. Yeo cho biết anh thích công việc thực hành hơn ngồi bàn giấy, nhưng cho rằng thu nhập phải cao hơn để thu hút người trẻ.

“Bạn bè tôi nghĩ công việc tay chân vừa mệt vừa trả lương thấp”, anh nói.

Việc thiếu lao động địa phương khiến nhiều doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào người nước ngoài. Singapore Carpentry hiện có 9 thợ mộc tại Singapore, tất cả đến từ Trung Quốc và Malaysia. Sparkflow cũng có 7 nhân viên địa phương ở các vị trí như marketing, công nghệ thông tin, trong khi 7 kỹ thuật viên trực tiếp đều là lao động Bangladesh.

Geraldine Goh (32 tuổi) thợ sửa ống nước được cấp phép và chủ doanh nghiệp Agraffe, cho biết bà ưu tiên tuyển người Singapore, thậm chí sẵn sàng trả cao hơn, nhưng rất ít ứng viên.

Mức lương khởi điểm bà đưa ra khoảng 1.800 SGD (khoảng 1.400 USD)/tháng cho người tốt nghiệp ITE và 2.000 SGD (khoảng 1.580 USD) cho sinh viên bách khoa chưa có kinh nghiệm.

Tăng lương thôi chưa đủ

Theo các chuyên gia, mức lương thấp chỉ là một phần vấn đề. Tock cho rằng dịch vụ kỹ thuật thường bị định giá dựa trên báo giá thấp nhất thay vì tay nghề, chứng chỉ, trách nhiệm và chất lượng lâu dài. Điều này khiến nghề khó tạo ra lộ trình thu nhập hấp dẫn.

Singapore đang tìm cách thay đổi tình trạng này. Trong cuộc rà soát chiến lược kinh tế quốc gia Economic Strategy Review, giới chức đề xuất mở rộng khái niệm “việc làm tốt” để bao gồm cả nghề kỹ thuật, chăm sóc và dịch vụ xã hội.

MOM cũng phối hợp với Specialists Trade Alliance of Singapore (STAS) xây dựng lộ trình nghề nghiệp rõ ràng hơn, trước mắt trong ngành điện, gồm đào tạo, học nghề tại doanh nghiệp và khung kỹ năng.

Theo Eddy Lau, Giám đốc điều hành STAS, người trẻ chỉ coi đây là lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc nếu nhìn thấy mức lương cạnh tranh, chứng chỉ được công nhận và cơ hội thăng tiến trong 5-20 năm.

Một số dấu hiệu cho thấy sự quan tâm đang tăng trở lại. Tại Viện Giáo dục Kỹ thuật Singapore (ITE), số sinh viên nhập học chương trình Higher Nitec về quản lý cơ sở vật chất và kỹ thuật tăng từ 130 người năm 2023 lên 400 người năm 2026.

Hai thợ sửa ống nước Geraldine Goh và Yeo Kai Xun cho biết họ yêu thích những công việc mang tính thực hành và giải quyết vấn đề. Ảnh: AZMI ATHNI.

Lương khởi điểm của sinh viên tốt nghiệp chương trình này cũng tăng từ 2.297 SGD (khoảng 1.800 USD)/tháng năm 2023 lên khoảng 2.600 SGD (khoảng 2.050 USD) năm 2025.

Công nghệ được kỳ vọng giúp nghề kỹ thuật hấp dẫn hơn. Các lĩnh vực như sửa ống nước, thang máy hay xây dựng ngày càng sử dụng cảm biến, bản vẽ kỹ thuật số, thiết bị chẩn đoán và công cụ hỗ trợ bởi AI.

Nhiều doanh nghiệp cũng xây dựng lộ trình để người lao động có thể đi từ học việc lên chuyên gia, giám sát, quản lý hoặc tự mở công ty.

Trong bối cảnh AI có thể tác động mạnh đến nhiều công việc văn phòng, các nghề đòi hỏi thao tác thực tế được xem là tương đối khó tự động hóa hoàn toàn.

Như Phương