Khi phụ nữ tạo ra thay đổi - Bài cuối: Cần một hệ sinh thái làm 'đòn bẩy' cho phụ nữ

Phụ nữ có thể đi xa hơn khi được trao cơ hội. Ảnh minh họa

Phát hiện năng lực từ giảng đường

PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội, cho rằng phát hiện tài năng không chỉ là tìm những sinh viên có thành tích nổi bật. Qua quá trình giảng dạy, giảng viên có thể nhận ra những người có sự tò mò, biết đặt câu hỏi, khả năng giải quyết vấn đề, tư duy sâu và sự kiên trì.

PGS.TS Trần Thành Nam

Có những sinh viên không quá nổi bật trong lớp nhưng khi làm việc lại thể hiện năng lực tư duy rất tốt. Với sinh viên nữ, việc tạo môi trường để các em tự tin thể hiện quan điểm càng quan trọng.

Theo ông Nam, nhà trường cần tạo cơ hội để sinh viên thử sức thông qua mentoring, nhóm nghiên cứu, cuộc thi, dự án khởi nghiệp hay hoạt động đổi mới sáng tạo.

"Nhà trường không nhất thiết lúc nào cũng phải có những chính sách ưu tiên được tuyên bố bằng văn bản, mà quan trọng là tạo ra cơ chế để sinh viên nữ có cơ hội tiếp cận nhiều đề tài, dự án và nhóm nghiên cứu", ông Nam nói.

Việc học cũng không chỉ nằm trong giảng đường. Hoạt động Đoàn, Hội, câu lạc bộ hay ngoại khóa giúp sinh viên rèn khả năng làm việc nhóm, giao tiếp, tổ chức và giải quyết vấn đề.

Nếu được kết nối sớm với doanh nghiệp, sinh viên cũng có cơ hội hiểu hơn về nghề nghiệp và yêu cầu thực tế của thị trường lao động.

Doanh nghiệp cần trao cơ hội

Doanh nghiệp là một trong những nơi quyết định khá rõ phụ nữ có thể đi xa đến đâu trong nghề nghiệp. Từ cách tuyển dụng, đào tạo đến việc trao cơ hội quản lý, mỗi lựa chọn đều có thể mở thêm hoặc thu hẹp một cánh cửa.

Ông Trần Duy Hưng

Ông Trần Duy Hưng, Giám đốc Phát triển nguồn nhân lực, Công ty CP Cung ứng nhân lực Tâm Đức - Chi nhánh Hà Nội, cho rằng doanh nghiệp có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn nhân lực nữ có trình độ, năng lực và tinh thần trách nhiệm.

Tuy nhiên, sau khi lập gia đình, có con nhỏ, một bộ phận phụ nữ khó tham gia đầy đủ các chương trình đào tạo hoặc những công việc đòi hỏi nhiều thời gian. Quan niệm phụ nữ khó đảm nhận vị trí quản lý hay công việc áp lực cao vẫn tồn tại ở một số nơi.

Theo ông Hưng, giải pháp không phải hạ thấp yêu cầu mà là tạo điều kiện công bằng để phụ nữ chứng minh năng lực. Doanh nghiệp cần có lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, tạo cơ hội đào tạo chuyên môn, kỹ năng quản lý, lãnh đạo và chính sách đủ linh hoạt để người lao động có con nhỏ vẫn có thể gắn bó với công việc. "Quan trọng nhất, doanh nghiệp cần trao cơ hội, trao quyền và tin tưởng vào năng lực của phụ nữ", ông Hưng nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, chị Nguyễn Thị Hạnh, CEO Công ty Cổ phần Faster Việt Nam, cho rằng phụ nữ không thiếu năng lực nhưng nhiều khi thiếu một cơ hội đủ lớn để thử sức và một môi trường đủ tin tưởng để bước lên.

Chị Nguyễn Thị Hạnh, CEO Công ty Cổ phần Faster Việt Nam

Theo chị, trong các lĩnh vực công nghệ, sản phẩm hay kỹ thuật, phụ nữ cần được tham gia từ nghiên cứu, phát triển sản phẩm, quản lý chất lượng đến vận hành và hoạch định chiến lược.

"Có năng lực thì hãy cho họ cơ hội được thử sức, quyền được quyết định và cả quyền được mắc sai lầm để trưởng thành. Trong thời đại AI, tự động hóa và công nghệ thay đổi từng ngày, điều quyết định một người có thể đi xa không nằm ở giới tính, mà ở khả năng học hỏi, thích nghi và tạo ra giá trị", chị Hạnh chia sẻ.

Không thể yêu cầu phụ nữ tự vượt qua rào cản

TS. Trần Thị Thu Hiền, Phó Trưởng khoa Giới và Phát triển, Học viện Phụ nữ Việt Nam, cho rằng định kiến giới vẫn là một rào cản khiến phụ nữ khó phát huy hết năng lực trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Phụ nữ thường được mặc định gắn với việc chăm sóc gia đình, trong khi những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu, thời gian dài hay vị trí lãnh đạo lại dễ được xem là phù hợp với nam giới hơn.

Rào cản đôi khi xuất hiện rất âm thầm. Phụ nữ nuôi con nhỏ có thể ngại nhận cơ hội đào tạo xa, tham gia dự án dài ngày; trong khi một số đơn vị tuyển dụng cũng có thể e ngại họ khó sắp xếp công việc vì gia đình. “Bình đẳng giới không phải là một chương trình chỉ dành cho phụ nữ hay việc ưu tiên phụ nữ. Đây là nền tảng để sử dụng tốt hơn nguồn nhân lực của xã hội”, bà Hiền nói.

Tiến sĩ Trần Thị Thu Hiền

Theo bà, để phụ nữ đi xa hơn với nghề, trách nhiệm không thể đặt lên vai riêng họ. Gia đình cần chia sẻ việc chăm sóc, nơi làm việc cần chính sách phù hợp, đồng thời mở rộng các mạng lưới cố vấn, kết nối nghề nghiệp và nghiên cứu, đặc biệt cho phụ nữ trẻ.

Từ nhà trường đến doanh nghiệp, gia đình và xã hội, mỗi nơi đều có thể trở thành một điểm tựa.

Nhà trường giúp phát hiện và khuyến khích tài năng. Doanh nghiệp tạo cơ hội để năng lực được thử thách trong môi trường thực tế. Gia đình chia sẻ trách nhiệm để phụ nữ có thêm thời gian theo đuổi công việc. Còn xã hội cần giảm những định kiến khiến một người phải tự giới hạn mình trước khi được trao cơ hội.

Trao cơ hội cho phụ nữ vì thế không chỉ là câu chuyện bình đẳng giới. Đó còn là cách xã hội khai thác tốt hơn một nguồn lực đang có.

Một ý tưởng chỉ trở thành sản phẩm khi có người tạo điều kiện để nó được thử nghiệm. Một tài năng chỉ có thể đi xa khi có môi trường để phát triển. Và một người phụ nữ chỉ có thể phát huy trọn vẹn năng lực khi trách nhiệm gia đình, cơ hội nghề nghiệp và quyền được thử sức không còn là những cánh cửa đối nghịch nhau.

Điều cần làm không phải là làm thay phụ nữ, mà là tạo đủ cơ hội, nguồn lực và niềm tin để họ được thử sức, trưởng thành và được ghi nhận bằng chính năng lực của mình.

An Khê - Ảnh: NVCC