Giáo sư kinh tế phát biểu gây sốc về nghề shipper, lao động tự do

Khái niệm “việc làm linh hoạt” đang lan truyền mạnh trên mạng xã hội Trung Quốc sau phát biểu của một giáo sư kinh tế, trong bối cảnh ngày càng nhiều người làm các công việc không có hợp đồng toàn thời gian ổn định.

“Làm việc theo đơn hàng, tự do về thời gian là một dạng ‘phúc lợi’”, bà Zhang Dandan, giáo sư kinh tế, Phó hiệu trưởng Trường Phát triển thuộc Đại học Bắc Kinh, nhận xét trong một chương trình tài chính - kinh tế phát sóng tuần trước. Tại chương trình này, bà thảo luận về chính sách an sinh xã hội dành cho lao động linh hoạt.

Theo bà Zhang, xét từ góc độ kinh tế học lao động, “sự linh hoạt tự nó đã là một dạng phúc lợi”.

“Linh hoạt” có thực sự là một dạng phúc lợi?

Bà Zhang cho rằng người lao động có hợp đồng chính thức phải đánh đổi một phần sự chủ động về thời gian để nhận lương hưu và các chế độ phúc lợi khác. Trong khi đó, người làm việc linh hoạt có thể chủ động hơn về thời gian nhưng phải chấp nhận mức độ bảo đảm an sinh xã hội thấp hơn.

Phát biểu này nhanh chóng vấp phải phản ứng dữ dội trên mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người cho rằng nữ giáo sư đã xem nhẹ những khó khăn mà người lao động làm việc theo đơn hàng hoặc qua các nền tảng trực tuyến đang phải đối mặt.

Nhân viên giao hàng và những người làm việc theo đơn hàng chịu nhiều áp lực. Ảnh: VCG

Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, khiến việc tìm kiếm một công việc toàn thời gian, ổn định trở nên khó khăn hơn, theo Taipei Times.

Theo Trung tâm Nghiên cứu các hình thức việc làm mới Trung Quốc, số người làm việc linh hoạt - tức những người không có hợp đồng lao động toàn thời gian dài hạn - dự kiến tăng từ 280 triệu người năm ngoái lên 320 triệu người trong năm nay.

Con số này tương đương khoảng 44% lực lượng lao động đô thị Trung Quốc.

Hàng trăm triệu người không có hợp đồng lao động dài hạn

Sự phát triển của các công việc theo đơn hàng tại Trung Quốc cũng làm gia tăng những lo ngại về an sinh xã hội trong dài hạn. Một số chuyên gia trong ngành cho rằng việc doanh nghiệp không bắt buộc phải đóng bảo hiểm xã hội cho nhóm lao động này có thể tạo thêm áp lực lên hệ thống an sinh và lương hưu vốn đã chịu nhiều sức ép.

Bình luận của bà Zhang khiến nhiều người nổi tiếng tại Trung Quốc lên tiếng.

Hu Xijin, cựu Tổng biên tập Global Times và một nhà bình luận dân tộc chủ nghĩa nổi tiếng, gọi phát biểu này là “gây sốc” và “không thể chấp nhận”.

Trên Weibo, ông cho rằng bà Zhang cần đối diện với phản ứng của dư luận, giải thích những điểm cần làm rõ và xin lỗi nếu cần thiết.

Tuy nhiên, một số người cũng chỉ ra rằng trong sự nghiệp nghiên cứu, bà Zhang từng dành nhiều sự quan tâm đến những khó khăn của lao động làm việc theo đơn hàng và ủng hộ việc cải thiện an sinh xã hội cho nhóm này.

Năm ngoái, bà Zhang cho biết lao động được thuê theo nhu cầu chiếm khoảng 31% lực lượng lao động trong ngành sản xuất Trung Quốc.

Tại những thời điểm cao điểm, tỷ lệ này có thể lên tới 80% ở các doanh nghiệp sản xuất lớn có hơn 10.000 nhân viên, bà cho biết.

Dù vậy, cách bà Zhang mô tả “sự linh hoạt” như một lợi ích vẫn bị cho là thiếu nhạy cảm với thực tế.

Một người dùng Weibo viết rằng những phát biểu như vậy từ các chuyên gia chẳng khác nào “xát muối vào vết thương của những người không có việc làm ổn định”.

Một người khác nhắc đến áp lực mà các tài xế giao hàng và nhân viên chuyển phát phải chịu mỗi ngày. Họ phải chạy đua với thuật toán của các nền tảng, gần như không có thời gian nghỉ ngơi.

Theo người này, “làm việc linh hoạt” trong trường hợp đó không phải lựa chọn được ưu tiên, mà là lựa chọn gần như không thể tránh khỏi.

Hoàng Linh