Người 'giữ lửa' niềm tin ở bản Boong

Khánh Ly - Hoài Thu/ Trình bày: Hồng Toại • 26/6/2026

*****

Giữa cái nắng bỏng rát của miền Tây Nghệ An, bản Boong, xã Châu Khê nép mình thanh bình bên dòng khe nhỏ, với những tuyến đường bê tông sạch sẽ, những cánh đồng mía trải dài, những triền đồi keo, mét xanh ngút mắt. Phía sau diện mạo khởi sắc ấy là câu chuyện về sức mạnh của dân chủ cơ sở, về một bản hương ước được gìn giữ, truyền đời và về vai trò "hạt nhân" đoàn kết của Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam.

Dẫn chúng tôi đi trên tuyến đường nội đồng vừa hoàn thành, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam không giấu được niềm vui. Con đường dài 250m, rộng 3,5m chạy xuyên qua khu sản xuất tập trung hơn 16 ha mía của người dân trong bản.

Con đường nội đồng được mở từ lòng dân. Ảnh: K.L

Anh nhớ lại: “Ngày trước muốn vào ruộng chỉ có lối mòn nhỏ, mùa nắng bụi mù, mùa mưa lầy lội. Xe trâu đi còn khó, nói gì xe tải. Bây giờ thương lái có thể chạy xe vào tận nơi thu mua, bà con đỡ rất nhiều công sức”.

Nhìn con đường thẳng tắp hôm nay, ít ai biết rằng để hoàn thành công trình ấy, cấp ủy chi bộ, Ban quản lý bản và người đứng đầu bản đã phải trải qua nhiều tháng kiên trì vận động.

Người dân bản Boong thu hoạch mía. Ảnh tư liệu: HP

Khó khăn lớn nhất nằm ở chỗ tuyến đường đi qua đất sản xuất của gần 20 hộ dân. Với đồng bào vùng cao, đất đai không chỉ là tài sản mà còn là kế sinh nhai của nhiều thế hệ. Việc vận động người dân hiến đất vì lợi ích chung chưa bao giờ là chuyện dễ dàng. Thay vì áp đặt hay làm theo lối hành chính, chi bộ bản Boong lựa chọn con đường dân chủ.

Trước hết, 26 đảng viên trong chi bộ họp bàn kỹ lưỡng, thống nhất chủ trương, ban hành nghị quyết cụ thể. Khi “ý Đảng” đã thông suốt, nội dung mới được đưa ra họp dân để công khai thảo luận.

Mọi phương án đều được tính toán minh bạch ngay tại thực địa.

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam chia sẻ về quá trình phát huy dân chủ, vận động nhân dân đồng thuận mở đường vào khu sản xuất. Ảnh: K.L

Không ngồi trong phòng họp để vận động bằng những lời chung chung, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam cùng Ban quản lý bản mang dây thước ra tận ruộng. Từng mét đất, từng ranh giới đều được đo đạc cụ thể trước sự chứng kiến của người dân.

Từ thực tế đó, một phương án được đưa ra: Để bảo đảm mặt đường rộng 3,5m, các hộ dọc tuyến cùng chia sẻ phần đất bị ảnh hưởng theo nguyên tắc công bằng. Hộ nào phải nhường nhiều hơn sẽ được điều chỉnh ở vị trí khác hoặc nhận sự hỗ trợ từ các hộ liền kề để bảo đảm quyền lợi. Sự công khai, minh bạch đã xóa dần những băn khoăn ban đầu.

“Tất cả đều được đưa ra bàn bạc dân chủ nên bà con rất đồng thuận. Khi thấy mình không bị thiệt thòi, mọi người đều vui vẻ hiến đất”, anh Nam chia sẻ.

Khu vực sản xuất của người dân bản Boong. Ảnh: K.L

Con đường hoàn thành cũng là lúc hiệu quả kinh tế hiện rõ. Xe cơ giới, xe máy kéo có thể vào tận ruộng. Nông sản được vận chuyển thuận lợi hơn, giảm chi phí sản xuất và hạn chế tình trạng bị ép giá. Nhưng đây không phải công trình duy nhất được xây dựng từ sự đồng thuận của người dân.

Đường nội bản nối vào trung tâm nhà văn hóa cộng đồng được hình thành nhờ dân vận khéo và phát huy dân chủ. Ảnh: K.L

Trước đó, bản Boong đã vận động thành công người dân hiến đất, hiến cây để mở mới hơn 200m đường vào nhà văn hóa cộng đồng. Trong số những người tiên phong có nhiều đảng viên gương mẫu.

Ông Ngân Đình Phòng, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã, nguyên Bí thư Chi bộ, Trưởng bản, là một trong những người đầu tiên tự nguyện hiến phần đất sản xuất của gia đình để mở đường.

Theo ông, điều tạo nên sức mạnh ở bản Boong chính là việc mọi chủ trương đều được đưa ra thảo luận công khai từ chi bộ đến nhân dân. Từ làm đường giao thông, xây dựng hố rác tập trung, phát triển sản xuất cho đến việc bình xét các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, tất cả đều được bàn bạc dân chủ trước khi triển khai.

Ông Ngân Đình Phòng (áo đen) - đảng viên ở Chi bộ bản Boong chia sẻ về quyết định hiến đất mở đường. Ảnh: K.L

Chính cách làm ấy đã tạo nên niềm tin giữa Đảng với nhân dân, biến những chủ trương phát triển thành hành động tự giác của cộng đồng.

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Boong Kha Văn Nam (bên phải) đi trên con đường nội bản được mở từ nghĩa cử hiến đất, hiến cây của người dân. Ảnh: H.T

Nhờ phát huy dân chủ cơ sở, những năm gần đây người dân bản Boong đã tự nguyện đóng góp hơn 1.200 ngày công lao động, hiến trên 450m² đất sản xuất cùng 275 cây lấy gỗ, cây ăn quả các loại để xây dựng hơn 520m đường bê tông nội bản và đường vào khu sản xuất.

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Boong Kha Văn Nam tuyên truyền, vận động người dân phát triển kinh tế. Ảnh: H.T

Người dân cũng đóng góp hơn 55 triệu đồng phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới. Bản cũng tuyên truyền vận động nhân dân phát huy thế mạnh sản xuất nông, lâm nghiệp, chủ lực là keo (20ha), mét (30 ha) và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Nhờ vậy, diện mạo bản làng đổi thay từng ngày, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Thái ngày càng được nâng lên. Thu nhập bình quân hơn 45 triệu/người/năm, hộ nghèo giảm xuống còn 8 hộ.

Nếu những con đường mới là dấu ấn dễ nhìn thấy nhất của sự đổi thay thì hương ước lại chính là “phần hồn” tạo nên sức mạnh bền vững của bản Boong. Bản hiện có 100 hộ với 463 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái sinh sống dọc khe Boong.

Một góc khung cảnh bản Boong, xã Châu Khê. Ảnh: K.L

Theo Bí thư chi bộ Kha Văn Nam, hương ước của bản được hình thành từ rất lâu trong đời sống cộng đồng, chính thức được văn bản hóa từ những năm 1990 và liên tục được bổ sung, chỉnh sửa cho phù hợp với thực tiễn cũng như các quy định của pháp luật.

Đầu năm 2026, bản hương ước được hoàn thiện với 8 chương, 25 điều, quy định khá toàn diện từ phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ môi trường đến việc cưới, việc tang.

Điều đặc biệt là những quy định ấy không mang tính áp đặt mà đã trở thành thói quen, nếp sống của người dân.

Vẻ thanh bình của bản Boong. Ảnh: Đ.T

“Hương ước giúp những quy định của pháp luật trở nên gần gũi hơn với đời sống. Người dân hiểu và tự giác thực hiện như một phần trách nhiệm với cộng đồng”, anh Nam cho biết.

Nhiều hủ tục từng tồn tại trong đời sống đồng bào đã được xóa bỏ nhờ quá trình vận động bền bỉ ấy.

Người dân kể rằng, trước đây, mỗi khi có người đau ốm, nhiều gia đình thường mời thầy mo về cúng bái kéo dài nhiều ngày, tốn kém tiền bạc nhưng hiệu quả không đáng kể.

Ngày nay, việc khám chữa bệnh bằng khoa học đã trở thành lựa chọn duy nhất. Người dân đến cơ sở y tế khi đau ốm thay vì trông chờ vào các nghi lễ mê tín.

Nhà văn hóa cộng đồng bản Boong. Ảnh: K.L

Những đám tang kéo dài nhiều ngày cũng được tổ chức gọn gàng, văn minh hơn. Việc thông báo họp bản không còn phụ thuộc vào tiếng kẻng quen thuộc mà được thực hiện qua hệ thống loa truyền thanh phủ khắp các ngõ xóm.

Theo các bậc cao niên, trước đây bản Boong duy trì tiếng kẻng “giới nghiêm”. Sau tiếng kẻng, mọi nhà tắt đèn đi ngủ, ai có việc đi ra ngoài phải đi 2 người trở lên và phải có đèn đuốc, nếu không sẽ bị “phạt”. Nhờ duy trì tiếng kẻng “giới nghiêm” mà bản luôn đảm bảo ANTT, không xảy ra tệ nạn trộm cắp, tệ nạn xã hội. Hiện nay để phù hợp với thực tế, tiếng kẻng giới nghiêm không còn duy trì nhưng người dân vẫn thống nhất thực hiện quy định không làm ồn sau 22h đêm vào mùa Đông và 22h30 vào mùa Hè, kể cả đám cưới.

Điều đáng quý là các quy định của hương ước được người dân chấp hành bằng sự tự giác. Từ việc giữ gìn nếp sống văn hóa, bảo đảm trật tự trong khu dân cư đến nhắc nhở con em đi học, đi làm xa trở về giữ gìn hình ảnh, tác phong phù hợp với truyền thống bản làng, không được nhuộm tóc xanh, tóc đỏ quá nổi bật... đều được cộng đồng đồng thuận thực hiện.

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Boong Kha Văn Nam trò chuyện với trẻ em trong bản. Ảnh: K.L

Một trong những nét đặc sắc nhất của hương ước bản Boong là phong tục “Tết tĩnh lặng”. Theo quy ước của cộng đồng, từ ngày 28 tháng Chạp đến hết mùng 4 Tết, người dân hạn chế sử dụng xe máy và các phương tiện phát ra tiếng ồn lớn trong phạm vi nội bản. Những ngày đầu Xuân vì thế trở nên khác biệt. Không còn tiếng động cơ ồn ào, thay vào đó là tiếng bước chân rộn ràng trên những con đường sạch, đẹp, tiếng cười nói, chúc tụng của bà con trong trang phục truyền thống sang thăm nhau. Nét đẹp ấy đã được duy trì nhiều năm nay như một cách gìn giữ không gian văn hóa và tăng thêm sự gắn kết cộng đồng.

Không chỉ vậy, hương ước còn quy định rất cụ thể về tinh thần tương thân tương ái. Khi trong bản có người qua đời, không cần chờ gia đình ngỏ lời, mỗi hộ dân đều tự nguyện đóng góp tiền mặt, gạo và củi để hỗ trợ gia chủ. Hội Phụ nữ đảm nhận việc nấu nướng, hậu cần, giúp gia đình lo liệu tang lễ chu đáo, trang nghiêm.

Những quy định tưởng như giản dị ấy lại chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, làm nên bản sắc riêng của cộng đồng người Thái nơi đây.

Tinh thần đoàn kết còn được thể hiện qua các tổ đổi công do Hội Phụ nữ duy trì. Mỗi mùa vụ, các thành viên lại cùng nhau hỗ trợ chặt mía, cấy lúa, thu hoạch nông sản, đặc biệt ưu tiên giúp đỡ các gia đình neo đơn hoặc có hoàn cảnh khó khăn.

Đường cờ ngang qua bản Boong. Ảnh: K.L

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, hương ước ở bản Boong vẫn được gìn giữ như một “lá chắn mềm”, vừa bảo tồn bản sắc văn hóa vừa củng cố khối đại đoàn kết cộng đồng.

Nhắc đến những đổi thay ở bản Boong hôm nay, người dân đều nhắc đến Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam. Không phải bởi anh là người đưa ra mọi quyết định, mà bởi anh luôn là người khơi gợi sự đồng thuận, kết nối ý Đảng với lòng dân.

Theo lãnh đạo xã Châu Khê, Bí thư chi bộ kiêm trưởng bản Kha Văn Nam là cán bộ cơ sở tiêu biểu với tinh thần “nói đi đôi với làm”. Trong bối cảnh hệ thống chính trị ở cơ sở đang có nhiều đổi mới, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thôn, bản ngày càng cao, anh vẫn đảm đương tốt cả hai vai trò Bí thư Chi bộ và Trưởng bản.

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào trong việc Đảng, việc dân. Ảnh: K.L

Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào trong việc Đảng, việc dân. Ảnh: K.L

Không chỉ sâu sát với nhân dân, anh còn tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào công việc của Đảng và công tác quản lý ở cơ sở. Quan trọng hơn cả, anh luôn kiên trì thực hiện phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

Nhờ cách làm đó, nhiều năm liền bản Boong giữ vững sự đoàn kết, ổn định và trở thành điểm sáng về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Cá nhân Bí thư Chi bộ Kha Văn Nam cũng là một trong những điển hình được Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An biểu dương, khen thưởng.

Giữa đại ngàn miền Tây xứ Nghệ, những con đường mới rồi sẽ tiếp tục được mở ra, những mùa mía ngọt rồi sẽ nối tiếp nhau xanh tốt. Nhưng có lẽ điều đáng quý nhất ở bản Boong hôm nay chính là niềm tin của người dân đối với Đảng, với cán bộ cơ sở. Và "ngọn lửa" niềm tin ấy vẫn đang được những đảng viên tiên phong như Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Kha Văn Nam âm thầm gìn giữ, vun đắp mỗi ngày.

Khánh Ly-Hoài Thu