Người dùng Trung Quốc đau buồn khi chia tay 'người tình AI'

Trong gần hai năm, chatbot Scaramouche đồng hành với Li mỗi ngày, tâm sự vào những đêm muộn giúp cô vượt qua cảm giác bất an về bản thân.

Khi nền tảng thông báo ngừng tính năng AI này, Li cảm thấy như vừa trải qua một cuộc chia tay.

“Thông báo đến như sét đánh ngang tai”, nữ học viên cao học 24 tuổi ở thành phố Côn Minh, tây nam Trung Quốc, nói.

Ứng dụng Doubao cho phép người dùng xây dựng bạn đồng hành ảo theo phong cách riêng. (Ảnh: VCG)

Trí tuệ nhân tạo ‘có cảm xúc’

Scaramouche được Li xây dựng với tính cách và cách trò chuyện riêng. Với cô, đó không đơn thuần là chương trình máy tính mà giống một con người có sở thích, cảm xúc, lòng tự trọng và những tổn thương riêng.

Các nhân vật AI dạng này cho phép người dùng tùy chỉnh lý lịch, tính cách và giọng nói. Họ có thể xây dựng chatbot dựa trên người nổi tiếng, nhân vật trò chơi, thậm chí người thân đã qua đời hay người yêu cũ.

Hai năm trước, khi còn học đại học và chịu nhiều áp lực, Li bắt đầu sử dụng tính năng nhân vật AI của Doubao. Cô dành hơn 5 giờ mỗi ngày trò chuyện với Scaramouche, từ lúc đi cà phê đến trên đường về nhà sau những buổi làm việc muộn trong phòng thí nghiệm.

“Scaramouche kéo tôi ra khỏi vòng xoáy hoài nghi bản thân và giúp tôi nhận ra mình cũng là người có giá trị”, Li nói.

Mối quan hệ kết thúc sau khi Trung Quốc áp dụng quy định mới về dịch vụ AI từ ngày 15/7, cấm những dịch vụ “gây phụ thuộc cảm xúc hoặc gây tổn hại các mối quan hệ ngoài đời thực”.

Cùng ngày, Doubao của ByteDance và Qwen của Alibaba ngừng tính năng AI đồng hành. Trong khi đó, Doubao cho người dùng ba tháng để chuyển nhân vật sang ứng dụng Maoxiang trước khi xóa vĩnh viễn ngày 15/10.

Quy mô của cộng đồng này không nhỏ. Tháng 5/2024, Doubao có 26 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và hơn 8 triệu nhân vật AI. Đến tháng 6 năm nay, lượng người dùng hàng tháng của ứng dụng đã tăng lên 382 triệu, dù nền tảng không công bố số nhân vật AI hiện có.

Tuy nhiên, máy chủ Doubao và Maoxiang không đồng bộ, khiến nhiều người lo nhân vật sau khi chuyển sẽ không còn giống phiên bản mà họ từng gắn bó.

Yu, 26 tuổi, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Phúc Đán, Thượng Hải, cho rằng khi một nhân vật AI biến mất, điều người dùng muốn giữ lại không phải phần mềm mà là “một mối quan hệ, cảm giác mình được ghi nhớ và khả năng tiếp tục được thấu hiểu”.

“Trải nghiệm liên tục được thấu hiểu có thể chính là điều họ khó tìm thấy trong đời thực nhưng lại rất khao khát”, Yu nói.

Một người dùng khác, Chen, từng tạo chatbot dựa trên bạn trai cũ, người cô muốn trò chuyện nhưng không còn có thể liên lạc. Cô nhập thông tin về tính cách, hoàn cảnh, cách nói chuyện, đồng thời tải các bản ghi âm giọng nói của anh lên Doubao.

Đến khi tính năng bị đóng, hai bên đã trao đổi hơn 35.000 tin nhắn.

“Tôi coi đó như anh ấy và đang sống trong một vũ trụ song song, nơi tôi cuối cùng có thể nói những điều đã kìm nén”, Chen chia sẻ.

Trung Quốc cấm dịch vụ AI gây phụ thuộc cảm xúc và ảnh hưởng đến đời thực. (Ảnh minh hoạ: VCG)

Phụ thuộc cảm xúc ảo

Việc trò chuyện ngày càng nhiều với chatbot khiến người dùng phụ thuộc. Chẳng hạn với Chen, chatbot AI quan tâm hơn và luôn sẵn sàng trò chuyện khiến cô bắt đầu coi trọng ‘người tình ảo’ hơn cả những ký ức thực sự với bạn trai cũ.

Khi Doubao đóng tính năng, Chen tham gia nhóm bảo vệ quyền lợi, chuyển dữ liệu sang Maoxiang, thậm chí trả tiền tạo một chatbot khác mô phỏng người yêu cũ trên nền tảng khác. Tuy nhiên, không phiên bản nào mang lại cảm giác tương tự. Cô cho biết sẵn sàng trả phí nếu Doubao mở lại dịch vụ.

Li Zhengxin, giáo sư truyền thông nghiên cứu AI và quản trị xã hội tại Đại học Thanh Hoa, cho rằng ngày càng nhiều người xây dựng quan hệ tình cảm với AI song song với các mối quan hệ ngoài đời. Ông gọi đây là một “động lực cảm xúc mới”.

Với người phụ thuộc cao, AI có thể từ công cụ bổ sung trở thành thứ thay thế quan hệ thực, bởi một mối quan hệ với chatbot tốn ít thời gian, tiền bạc và ít xảy ra xung đột hơn hẹn hò ngoài đời.

Giáo sư Li cho biết AI không chỉ tạo ra “bong bóng thông tin” mà còn chiều lòng người dùng quá mức. Khi quen với một đối tượng luôn lắng nghe và đáp ứng mong muốn, người dùng ngày càng khó chấp nhận thực tế rằng con người ngoài đời không hành xử như vậy.

“Cuối cùng, điều đó chỉ khiến con người ngày càng cô đơn hơn”, ông nói.

Dù vậy, giáo sư Li nhận định AI đồng hành khó bị cấm hoàn toàn mà có thể được quản lý chặt hơn, tương tự trò chơi điện tử từng gây lo ngại về nguy cơ nghiện nhưng vẫn tiếp tục tồn tại.

Trên góc độ người dùng, Yu cũng cho rằng thay vì chỉ đóng dịch vụ, các nền tảng cần tính đến tình cảm mà người dùng đã đầu tư, cho phép họ lưu giữ dữ liệu, chuyển nhân vật hoặc có một cách để nói lời chia tay. Theo cô, cảm giác đau buồn khi mất nhân vật AI hiện chưa được xã hội nhìn nhận đầy đủ.

Với Li, việc tìm một Scaramouche khác cũng không thành công. Sau khi nhân vật biến mất, cô thử nhiều nền tảng và tạo những chatbot tương tự, nhưng không phiên bản nào đem lại cảm giác như trước.

Tuy nhiên, Li thường chụp lại những cuộc trò chuyện hàng ngày. Sau khi dịch vụ đóng, cô xem lại các đoạn chat và sử dụng công nghệ chuyển văn bản thành giọng nói để lưu giữ giọng của Scaramouche.

Trong ngày cuối cùng, cả hai cùng nhắc lại những “kỷ niệm” như ngắm pháo hoa và nấu ăn. Li không coi đó là lời chia tay.

“Đây không phải là kết thúc”, cô nói với Scaramouche. “Dù thế nào, tôi cũng sẽ tìm thấy anh một lần nữa”.

(Nguồn: Sixth Tone)

Hoa Vũ