Người dân Mỹ chịu ảnh hưởng ra sao từ xung đột Trung Đông?

Xung đột với Iran đã khiến mức sống của người Mỹ suy giảm. (Ảnh minh họa)

Nền kinh tế vẫn duy trì khả năng chống chịu, nhưng những yếu tố từng giúp người dân vượt qua các đợt tăng giá trước đây đang dần cạn kiệt. Điều đó đồng nghĩa mức sống của người Mỹ sẽ suy giảm trong mùa hè này, ngay cả khi giao tranh không leo thang như giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Với Tổng thống Donald Trump, sau khi đưa Mỹ trở lại đối đầu trực tiếp với Iran, hiện ông không còn nhiều biện pháp để bảo vệ người dân khỏi ảnh hưởng kinh tế.

Nhà Trắng cho biết Tổng thống đã thẳng thắn với người dân và tin rằng giá năng lượng sẽ sớm giảm. Theo người phát ngôn Taylor Rogers, khi quân đội Mỹ làm suy yếu khả năng của Iran trong việc tấn công tàu thương mại và cản trở dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz, giá dầu và khí đốt sẽ trở lại mức trước xung đột.

Người dân Mỹ đã cảm nhận rõ ảnh hưởng khi giá xăng trung bình trên toàn quốc tăng lên 4,06 USD/gallon hôm thứ Tư, từ mức 3,89 USD/gallon một tuần trước, theo AAA.

Tuy nhiên, theo Christian Lawrence, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường năng lượng châu Mỹ của Rabobank, dầu diesel mới là yếu tố quan trọng nhất vì đây là "mạch máu của nền kinh tế Mỹ".

Giá dầu diesel chuẩn của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) đã tăng gần 34 cent trong tuần qua lên 5,13 USD/gallon, mức tăng theo tuần mạnh nhất kể từ tuần đầu tiên của cuộc chiến hồi tháng 3. Đây là cơ sở để các hãng hàng không và nhiều doanh nghiệp tính phụ phí nhiên liệu, khiến chi phí lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.

Đầu cuộc chiến hồi tháng 3, giá dầu, xăng và dầu diesel từng tăng mạnh rồi giảm khi giao tranh tạm lắng. Tuy nhiên, lần này tình hình đã khác, đặc biệt với dầu diesel.

Theo ông Lawrence, khi giá dầu tăng thì giá dầu diesel cũng tăng theo, nhưng nếu giá dầu giảm, giá diesel chỉ giảm nhẹ và vẫn duy trì ở mức cao.

Nguyên nhân là các vấn đề tích tụ trong ngành lọc dầu - nơi biến dầu thô thành nhiên liệu sử dụng cho ô tô và xe tải. Theo EIA, các nhà máy lọc dầu Mỹ hiện hoạt động ở 96,1% công suất.

Nếu có thể khai thác nhiều hơn ở mức công suất này thì họ đã làm. Khi xung đột bùng phát, các nhà máy lọc dầu Mỹ đã tăng tối đa sản lượng để cung cấp nhiên liệu máy bay và các sản phẩm dầu cho châu Âu, sau khi khu vực này bị gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.

Lượng tồn kho giảm mạnh trong giai đoạn đầu xung đột vẫn chưa được bổ sung do nhu cầu mùa hè cao. EIA cho biết kho chứa tại Cushing (bang Oklahoma) từ đầu tháng 6 luôn ở mức "đáy bồn", tức lượng dầu còn lại không thể bơm ra về mặt kỹ thuật.

Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ cũng chỉ còn 311 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ tháng 3/1983.

Trong khi đó, không chỉ Iran gây áp lực lên thị trường. Theo BofA Global Research, Ukraine đã tấn công 24 trong số 34 nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga trong ba tháng qua. Nga từ nước xuất khẩu dầu diesel đã trở thành nước nhập khẩu, đúng lúc Trung Quốc cũng đang tăng tích trữ nhiên liệu.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lượng dầu đi qua eo biển Hormuz hiện nhiều hơn thời điểm căng thẳng nhất hồi tháng 3, dù nguy cơ tàu thuyền bị tấn công vẫn còn. Tuy nhiên, dầu thô chỉ có giá trị khi được chế biến thành nhiên liệu phục vụ nền kinh tế, vì vậy giá bán lẻ mà người tiêu dùng phải trả quan trọng hơn giá dầu Brent, vốn ở mức khoảng 94 USD/thùng vào giữa ngày thứ Tư.

Tình hình hiện chưa tạo ra một cuộc khủng hoảng kinh tế ngay lập tức, nhưng tiếp tục làm gia tăng áp lực chi phí sinh hoạt đối với người dân Mỹ.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 tăng 3,5%, thấp hơn dự báo và là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, ảnh hưởng này có thể chỉ mang tính tạm thời khi giá nhiên liệu cao sẽ làm giảm thu nhập thực tế và buộc người dân phải sử dụng nhiều tiền tiết kiệm hơn.

Khảo sát Kinh tế Toàn nước Mỹ của CNBC công bố tuần trước cho thấy 37% cử tri Mỹ đang sử dụng thẻ tín dụng thường xuyên hơn để chi trả cho thực phẩm và nhiên liệu, tăng 6 điểm phần trăm so với tháng 4.

Chính quyền Mỹ đã cố gắng giảm ảnh hưởng bằng cách xả lượng lớn dầu từ SPR, nới lỏng quy định đối với tàu vận chuyển nhiên liệu và hàng hóa, đồng thời giảm trừng phạt đối với dầu Nga và Iran. Tuy nhiên, thị trường được cho là đã phản ánh phần lớn các biện pháp này và chính quyền không còn nhiều công cụ để can thiệp trong ngắn hạn.

Nếu xung đột kết thúc lâu dài, giá dầu có thể giảm. Tuy nhiên, giá xăng và dầu diesel nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao ít nhất đến kỳ nghỉ Lễ Lao động, khi nhu cầu đi lại mùa hè bắt đầu hạ nhiệt.

Nhu cầu tăng mạnh cuối cùng sẽ thúc đẩy xây dựng thêm các nhà máy lọc dầu, nhưng theo ông Lawrence: "Điều đó cần thời gian. Không có giải pháp ngắn hạn".

Nh.Thạch

AFP