Thứ trưởng Y tế chỉ ra 4 bài toán lớn với dân số Việt Nam

Khi mức sinh giảm sâu và dân số già hóa nhanh, y học giới tính được kỳ vọng không chỉ chữa bệnh mà còn góp phần nâng chất lượng cuộc sống. Ảnh: Magnific.

Mức sinh thấp, mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và yêu cầu nâng cao chất lượng dân số đang đặt Việt Nam trước những bài toán đan xen. Trong bối cảnh đó, y học giới tính được kỳ vọng không chỉ giải quyết các vấn đề sinh sản, tình dục mà còn góp phần chăm sóc sức khỏe con người trong suốt vòng đời.

Phát biểu tại Đại hội đại biểu nhiệm kỳ IV (2026-2031), Hội thảo khoa học 2026 của Hội Y học Giới tính Việt Nam chiều 25/7 ở Hà Nội, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết một trong những thách thức lớn hiện nay là mức sinh của Việt Nam tiếp tục giảm.

Mức sinh chạm đáy

Tổng tỷ suất sinh (TFR) năm 2024 xuống 1,91 con/phụ nữ, mức thấp nhất được ghi nhận, sau khi giảm từ 1,96 con/phụ nữ vào năm 2023. Năm 2025, chỉ số này nhích nhẹ lên 1,93 con/phụ nữ nhưng vẫn thấp hơn đáng kể mức sinh thay thế.

Mức sinh thay thế là ngưỡng cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định trong dài hạn nếu các yếu tố khác không thay đổi. Việc mức sinh duy trì dưới ngưỡng này trong thời gian dài có thể tạo ra những tác động đáng kể đến cơ cấu dân số trong tương lai.

Bên cạnh mức sinh thấp, Việt Nam còn phải giải quyết đồng thời tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh và yêu cầu nâng cao chất lượng dân số.

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại đại hội. Ảnh: Thế Lương.

“Y học giới tính không chỉ góp phần nâng cao chất lượng điều trị mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số của Việt Nam”, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng Luật Dân số vừa được ban hành cùng các nghị quyết quan trọng của Trung ương đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác dân số và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh cơ cấu dân số thay đổi nhanh, công tác dân số hiện tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn: duy trì mức sinh thay thế; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số.

Trong đó, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số có mối liên hệ trực tiếp với y học giới tính.

Việt Nam đã có những chuyển biến trong kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, song tỷ lệ này vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên. Cùng lúc, nước ta đang thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới.

Những thay đổi này buộc hệ thống y tế phải chuẩn bị cho một nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác trước, trong đó sức khỏe giới tính ngày càng được nhìn nhận trong mối liên hệ với sức khỏe tổng thể và chất lượng sống.

Giải bài toán mất cân bằng giới tính

PGS.TS Nguyễn Quang, Chủ tịch Hội Y học Giới tính Việt Nam, cho biết các định hướng chuyên môn hiện tập trung vào điều trị vô sinh nam, nội tiết sinh sản, di truyền học và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đáng chú ý, việc nâng cao năng lực nghiên cứu và làm chủ các kỹ thuật chuyên sâu giúp đội ngũ bác sĩ Việt Nam từng bước tiệm cận xu hướng quốc tế, chuẩn hóa thực hành lâm sàng dựa trên bằng chứng.

Theo các chuyên gia, sự phát triển của y học giới tính đang mở ra giai đoạn mới với các phương pháp điều trị cá thể hóa. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc khắc phục một rối loạn hay điều trị bệnh lý, mà hướng tới bảo tồn khả năng sinh sản, nâng cao sức khỏe tâm thần và chất lượng cuộc sống.

Đánh giá cao vai trò của chuyên ngành, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Hội Y học Giới tính Việt Nam tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế trong công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm góp phần kéo giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Cùng với đó là đẩy mạnh tuyên truyền về bình đẳng giới, nâng cao vị thế của phụ nữ và thực hiện nghiêm quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, đây là nhiệm vụ trọng tâm để triển khai hiệu quả Luật Dân số, hướng tới sự phát triển cân bằng và bền vững cho dân số Việt Nam trong dài hạn.

Phương Anh