Chiến sự Iran và đòn thuế quan mới đẩy kinh tế Mỹ vào phép thử kép

Người dân chờ xe bus trên một tuyến phố ở trung tâm thủ đô Washington DC. Ảnh: Ngọc Quang - PV TTXVN tại Mỹ

Chỉ vài tuần trước, nền kinh tế Mỹ dường như đang bước vào giai đoạn "dễ thở" hơn. Xung đột với Iran có dấu hiệu lắng dịu, thị trường năng lượng bắt đầu ổn định, giá xăng giảm và lạm phát trên diện rộng có xu hướng hạ nhiệt.

Đó được xem là khoảng thời gian quý giá đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ sau hơn một năm liên tiếp chịu tác động từ cuộc chiến thương mại toàn cầu do Tổng thống Donald Trump khởi xướng. Tuy nhiên, sự ổn định đó không kéo dài.

Tuần này, xung đột quân sự với Iran bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn, khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo và giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng tại nhiều khu vực đã vượt 4 USD/gallon.

Cùng lúc, Nhà Trắng chính thức áp đặt loạt thuế quan mới đối với hàng hóa từ hàng chục quốc gia, bao gồm nhiều đối tác thương mại lớn như Liên minh châu Âu (EU). Giới chuyên gia dự báo đây mới chỉ là đợt đầu tiên trong một chuỗi biện pháp thuế quan mới.

Do thuế quan là khoản thu đánh vào hàng hóa nhập khẩu, các biện pháp này có nguy cơ làm gia tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ.

Hai yếu tố trên khiến triển vọng kinh tế Mỹ tiếp tục trở nên bất định. Trước đó, nhiều nhà kinh tế cho rằng nếu xung đột Trung Đông hạ nhiệt, lạm phát sẽ dần quay về quỹ đạo bình thường. Tuy nhiên, diễn biến mới đã khiến những kỳ vọng đó bị lung lay.

"Nếu chiến sự tiếp diễn với cường độ hiện nay càng lâu thì người tiêu dùng càng chịu nhiều thiệt hại", ông Olu Sonola, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế Mỹ của Fitch Ratings, nhận định.

Sức ép kinh tế cũng đặt ra thách thức lớn với Tổng thống Trump khi chỉ còn chưa đầy bốn tháng nữa là tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tại cuộc vận động ở bang Georgia hôm 22/7, ông Trump vẫn tỏ ra lạc quan, khẳng định lạm phát đã giảm mạnh trong tháng 6 và cho rằng giá năng lượng sẽ sớm hạ xuống, thậm chí thấp hơn trước khi xung đột với Iran bùng phát.

"Tôi chỉ cần thêm một chút thời gian", nhà lãnh đạo Mỹ nói.

Tuyên bố của ông Trump phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với chính quyền và đảng Cộng hòa, trong bối cảnh nhiều cử tri bày tỏ lo ngại về triển vọng kinh tế cũng như cuộc chiến với Iran.

Ngay từ đầu, Tổng thống Trump luôn bảo vệ quyết định can dự vào Iran với lập luận đây là biện pháp cần thiết để ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, thông điệp kinh tế của ông nhiều lần thay đổi, khi lúc giảm nhẹ tác động của cuộc chiến, lúc thừa nhận rủi ro, rồi lại bày tỏ tin tưởng nền kinh tế Mỹ đủ sức chống chịu.

Thực tế, kinh tế Mỹ vẫn cho thấy khả năng chống chịu khá tốt. Oxford Economics dự báo tăng trưởng GDP năm nay đạt khoảng 2,3%, trong khi thị trường lao động tiếp tục duy trì đà tạo việc làm ổn định.

Tuy nhiên, lạm phát vẫn là gánh nặng lớn. Dù chỉ số giá tiêu dùng tháng 6 ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong sáu năm, giá cả vẫn cao hơn 3,5% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Đúng thời điểm số liệu lạm phát tích cực được công bố, Mỹ và Iran lại nối lại các hoạt động quân sự, làm dấy lên lo ngại rằng những cải thiện này sẽ không kéo dài.

Việc lưu thông qua eo biển Hormuz chậm lại khiến giá dầu và khí đốt tăng nhanh, xóa nhòa những tín hiệu tích cực trước đó. Theo Goldman Sachs, trước khi xung đột leo thang trở lại, giá xăng bán lẻ tại Mỹ đã giảm 15%, còn nhiên liệu máy bay giảm 35% so với mức đỉnh hồi mùa Xuân.

Ngân hàng này cảnh báo nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng, áp lực lạm phát có thể lan sang nhiều nhóm hàng hóa khác ngoài năng lượng và thực phẩm.

Theo bà Atsi Sheth, Giám đốc tín dụng của Moody's Ratings, "biến động và khó lường đã trở thành trạng thái bình thường mới".

Bà cho rằng trước khi chiến sự bùng phát trở lại, các nhà kinh tế kỳ vọng lạm phát sẽ giảm dần về khoảng 3%. Tuy nhiên, việc giao tranh tái diễn khiến quá trình này có nguy cơ bị gián đoạn.

Nếu chiến sự kéo dài, những người thu nhập thấp sẽ chịu tác động nặng nề nhất do phải dành tỷ trọng lớn thu nhập cho năng lượng.

Hiệp hội Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng Quốc gia Mỹ (NEADA) ước tính, nếu dầu thô duy trì quanh 100 USD/thùng, chi phí sưởi ấm bằng dầu trong mùa Đông tới có thể tăng lên khoảng 1.700 USD/hộ, so với khoảng 1.100 USD của mùa Đông năm ngoái.

Những diễn biến địa chính trị mới cũng làm tăng áp lực đối với Fed trước cuộc họp chính sách tuần tới.

Ngay cả trước khi chiến sự leo thang, Fed đã phải xử lý hàng loạt thách thức từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng như tác động của cuộc chiến thương mại do ông Trump phát động.

Trong tuần này, chính quyền Mỹ tiếp tục mở rộng chính sách thuế quan khi hoàn tất danh sách các mức thuế mới áp lên hàng nhập khẩu từ hơn 80 quốc gia, trong đó có Canada, Mexico và EU.

Từ ngày 24/7, nhiều mặt hàng nhập khẩu từ các nước này sẽ chịu mức thuế 10% hoặc 12,5%, theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Washington cho biết biện pháp này nhằm xử lý các hành vi thương mại không công bằng, đặc biệt là những lo ngại liên quan đến lao động cưỡng bức.

Ông Trump cũng dự định áp thêm thuế với nhiều quốc gia ở châu Âu và châu Á vì tình trạng sản xuất dư thừa một số mặt hàng.

Riêng Canada, ông đã công bố mức thuế 50% đối với nhiều sản phẩm như rượu vang, gậy khúc côn cầu và giấy với lý do Ottawa phân biệt đối xử với ngành công nghiệp Mỹ.

Theo phân tích của Yale Budget Lab, các chính sách mới có thể nâng mức thuế nhập khẩu bình quân của Mỹ lên 12,8% vào cuối năm, thay vì khoảng 9,8% nếu các mức thuế hiện hành hết hiệu lực.

Viện nghiên cứu này cũng ước tính mỗi hộ gia đình Mỹ có thể phải chi thêm khoảng 1.100 USD mỗi năm nếu toàn bộ các chính sách thuế quan mới được thực thi, cao gấp đôi mức khoảng 550 USD theo quy định hiện hành.

Làn sóng thuế quan mới gợi nhớ giai đoạn đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, khi các quyết định điều chỉnh thuế liên tục gây biến động thị trường và khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc lập kế hoạch.

Mặc dù Tòa án Tối cao từng bác bỏ một số nỗ lực áp thuế của Nhà Trắng hồi đầu năm, giới chuyên gia cho rằng nguy cơ xuất hiện thêm các mức thuế mới vẫn chưa kết thúc.

"Nếu cuối cùng chúng ta lại phải đối mặt với các mức thuế cao hơn nhiều so với dự kiến, điều đó sẽ càng khiến tình hình trở nên khó khăn hơn", chuyên gia Olu Sonola nhận định.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (tổng hợp)