Người Co giữ nghề xâu cườm, giữ nét độc đáo trang phục truyền thống

Giữa nhịp sống hiện đại, đồng bào Co nơi những ngôi làng ở vùng cao Bắc Trà My, thành phố Đà Nẵng vẫn nỗ lực giữ gìn nghề xâu cườm, không chỉ giữ lại các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng mà còn là cách để tạo thêm nhiều sản phẩm du lịch-dịch vụ, hàng lưu niệm, tạo sinh kế, góp phần phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Giữ nghề truyền thống

Đồng bào Co sinh sống chủ yếu ở vùng đất Trường Sơn-Tây Nguyên, tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam trước đây. Sau sắp xếp, sáp nhập, vùng đất này hiện gồm 5 xã: Trà Liên, Trà Giáp, Trà Đốc, Trà Tân, Trà My thuộc thành phố Đà Nẵng.

Bất kỳ cô gái Co nào cũng được bà, mẹ dạy cách xâu cườm từ lúc còn nhỏ. Trong các dịp đặc biệt như cưới xin, lễ hội, người Co tự hào khoác lên bộ trang phục truyền thống cùng đồ trang sức là những chuỗi cườm tự tay kết đầy màu sắc.

Chiều xuống, lúc rảnh rỗi, phụ nữ trong làng lại cùng tụ họp, tỉ mẩn ngồi kết, xâu những hạt đá li ti, đủ màu sắc thành những món trang sức như vòng đeo tay, đeo chân, hoa tai, dây chuyền đeo cổ, phụ kiện cho những bộ áo quần thêm màu sắc, tươi tắn…

Những hạt cườm li ti, đầy màu sắc sẽ được xâu kết thành những chuỗi trang sức độc đáo của người Co

Để hoàn thiện một bộ chuỗi cườm, người xâu phải lựa từng hạt cườm, xâu thành từng sợi, kết hợp nhiều màu sắc khác nhau, tạo thành dải dài rồi kết lại thành bộ chuỗi đa sắc.

Một sản phẩm đơn giản như chiếc nhẫn nhỏ đeo tay, xâu xong mất ít nhất 30 phút. Có những món đồ đặc biệt, từ khâu chọn nguyên liệu, nhuộm màu, xâu kết có khi mất cả tháng trời.

Cứ lúc nào khi nào rảnh rỗi, mọi người sẽ tranh thủ xâu để đeo vào những dịp lễ hội của làng, hoặc để tặng con cháu, bạn bè.

Những ngày lễ hội, thiếu nữ Co mặc trang phục truyền thống của đồng bào Ca Dong, đeo các món trang sức cườm tự tay làm một năm qua

Chị Hồ Thị Leng - một phụ nữ Co ở làng Cao Sơn, xã Trà My, Đà Nẵng cho biết: Những bộ trang sức tự tay kết cườm đầy màu sắc như vòng đeo tay, đeo chân, hoa tai, dây chuyền đeo cổ… sẽ là phụ kiện đi cùng bộ trang phục truyền thống được đồng bào Co mặc vào những dịp lễ hội.

Người nào có đủ bộ gồm chuỗi đeo đầu, vai, hông rất tự hào, đó không chỉ là trang sức mà còn những kỷ vật được nhiều thế hệ bà, mẹ trao tặng lại.

Giữ nét văn hóa độc đáo trong trang phục

Sinh sống chủ yếu ở vùng đất Trường Sơn-Tây Nguyên, địa bàn huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, đồng bào Co đã góp vào kho tàng văn hóa vật thể - phi vật thể cộng đồng các dân tộc Việt Nam những nét văn hóa riêng, đặc sắc.

Trong đó, trang phục truyền thống của đồng bào Co có những đặc sắc riêng, hàm chứa giá trị sáng tạo, giá trị thẩm mĩ. Điểm nhấn để làm nên vẻ đẹp của trang phục chính là những món đồ trang sức cườm được xâu thủ công một cách khéo léo, kỳ công, tinh xảo.

Trang phục truyền thống kết hợp chuỗi cườm của thiếu nữ Co

Trang phục dành cho phụ nữ Co có váy thổ cẩm màu chàm đen, tùy vào lứa tuổi mà phần chân váy được thêu thêm nhiều tua màu sặc sỡ. Cùng với váy là áo màu trắng với những đường viền hoa văn dọc áo. Trang phục đàn ông có khố, dệt trên nền thổ cẩm chàm đen cùng với những dãy hoa văn dọc theo thân khố, chân khố.

Những chuỗi cườm đầy màu sắc là điểm nhấn độc đáo trong trang phục thiếu nữ Co

Điểm nổi bật, thể hiện tính thẩm mĩ, sáng tạo trong trang phục của người Co chính là trang sức bằng cườm đi kèm, được đính vào tua đầu dài của khố hoặc được xâu thành chuỗi vòng quấn quanh qua trán, cổ tay, cổ chân, hông…

Ngoài bộ cườm trang phục nữ, cườm đá đeo cổ cho nam giới, người Co còn có chuỗi cườm cúng đặc biệt, gắn vòng đồng và lục lạc của các gia đình có địa vị trong làng, thầy cúng.

Trên mâm cúng ông bà tổ tiên, nghi thức cưới xin, trong lễ hội, cúng thần linh luôn chuỗi cườm. Khi cúng, thầy mo dùng chuỗi cườm làm phép, lắc tạo âm thanh linh thiêng hòa với tiếng hú mời gọi thần linh về chứng giám.

Giữ văn hóa truyền thống, phát triển du lịch

Giữa nhịp sống hiện đại, đồng bào Co ở vùng cao thành phố Đà Nẵng vẫn bền bỉ, nỗ lực giữ gìn văn hóa riêng đặc sắc trong lễ hội, nghệ thuật dân gian, nghề truyền thống, trang phục…

Qua đó góp phần quảng bá, phát huy các nghề truyền thống, tạo thêm nhiều sản phẩm du lịch-dịch vụ, hàng lưu niệm, tạo sinh kế, góp phần phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Nhiều đồng bào ở các làng du lịch trên địa bàn xã Trà My cũng học nghề xâu cườm, làm sản phẩm lưu niệm bán cho du khách

Trong mỗi dịp lễ hội, những bộ trang phục cùng trang sức cườm truyền thống của đồng bào Co luôn khiến du khách trầm trồ và thích thú khi được tận mắt chứng kiến các thiếu nữ Co trình diễn xâu cườm, tự tay hướng dẫn cho khách các xâu cườm, phối màu sắc để tạo ra những bộ trang sức cườm độc đáo.

Đặc biệt, các bạn trẻ chịu khó tìm tòi, sáng tạo mẫu mã để chế tác nên những sản phẩm thủ công đẹp làm quà lưu niệm bán, có thêm thu nhập. Những người lớn tuổi, tay nghề khéo léo luôn sẵn lòng truyền nghề cho người trẻ.

Các thiếu nữ Co trong trang phục truyền thống trình diễn điệu múa cồng chiêng

Được biết, từ nguồn kinh phí của Đề án bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến 2030 và chương trình mục tiêu quốc gia, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam trước đây cũng đã hỗ trợ mua sắm trang phục, trống chiêng và chuỗi cườm cho người Co tại các xã Trà Kót, Trà Nú (nay là xã Trà Liên, thành phố Đà Nẵng) để phục vụ cho các hoạt động sinh hoạt văn hóa tại địa phương.

Bên cạnh đó, địa phương chú trọng mở các lớp tập huấn, truyền dạy nghề, tạo ra sản phẩm quà lưu niệm, góp phần tạo thêm thu nhập từ đó đồng bào có thêm động lực để giữ gìn các nghề truyền thống. Truyền dạy cho thiếu nhi tại địa phương học tập cách xâu cườm, làm các bộ hạt cườm theo đúng bản sắc văn hóa của đồng bào mình.

THU HOÀI