Người cao tuổi giữ hồn bản sắc

Người cao tuổi xã Xuân Dương truyền dạy nghề thêu hoa văn truyền thống của dân tộc Dao cho các em học sinh trên địa bàn xã

Trong kho tàng văn hóa của đồng bào Dao, nghệ thuật thêu hoa văn truyền thống không chỉ là kỹ năng thủ công mà còn là nơi gửi gắm tri thức dân gian, quan niệm thẩm mỹ và niềm tự hào dân tộc. Bà Triệu Thị Hai (sinh năm 1955), hội viên Chi hội NCT thôn Hòa Bình, xã Xuân Dương là người nhiều năm tâm huyết gìn giữ và truyền dạy nghề thêu hoa văn truyền thống của dân tộc mình cho thế hệ trẻ.

Bà Hai chia sẻ: Ngay từ nhỏ, tôi đã được mẹ, được bà chỉ dạy cách cầm kim, luồn chỉ, chọn màu, phối hình sao cho hài hòa. Trong nhịp sống hiện đại, nếu lớp trẻ không được tiếp cận sớm, nghề thêu truyền thống rất dễ mai một. Do đó, vào những lúc nông nhàn hay các dịp do nhà trường, địa phương tổ chức, tôi đều tận tình hướng dẫn con cháu, học sinh trong xã cách thêu từng đường kim, mũi chỉ. Nhìn thấy các cháu tự tay thêu được những sản phẩm hoàn chỉnh, tôi rất vui và tin rằng nghề thêu truyền thống của người Dao sẽ tiếp tục được gìn giữ, trao truyền cho các thế hệ sau.

Là một trong những học sinh được bà Hai trực tiếp truyền dạy, em Triệu Tiểu Bình, học sinh lớp 7, Trường Phổ thông DTBT Tiểu học và THCS Ái Quốc cho biết: Ban đầu em thấy thêu rất khó và mất nhiều thời gian nhưng được bà Hai hướng dẫn tận tình, em dần biết cách phối màu, tạo hoa văn. Qua đó, em hiểu hơn về trang phục truyền thống của dân tộc Dao và thấy tự hào khi tự tay làm ra sản phẩm của mình.

Ở lĩnh vực văn hóa phi vật thể, nhiều NCT cũng đang đóng vai trò “giữ lửa” cho những làn điệu dân ca truyền thống. Tại xã Thất Khê, bà Nguyễn Thị Bông (sinh năm 1948) là người dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn dân ca Tày, đặc biệt là hát then, đàn tính, loại hình văn hóa đặc sắc của dân tộc.

Bà Bông chia sẻ: Năm 2015, tôi chủ động tìm hiểu, xin hướng dẫn để thành lập Câu lạc bộ Bảo tồn dân ca Cẩu Pung. Khi đảm nhiệm vai trò chủ nhiệm, tôi còn trực tiếp truyền dạy hát then, đàn tính cho thế hệ trẻ, từ cách lấy hơi, giữ nhịp, đánh đàn đến cách thể hiện cảm xúc trong từng làn điệu. Từ đó đến nay, tôi đã truyền dạy cho hơn 150 học viên, trong đó phần lớn là học sinh, nhiều em đã có thể tham gia biểu diễn tại các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở địa phương, thậm chí nhiều em đã trưởng thành và đi theo con đường nghệ thuật.

Bà Hai, bà Bông chỉ là hai trong rất nhiều NCT trên địa bàn tỉnh đang góp sức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Ông Nông Ngọc Tăng, Chủ tịch Hội NCT tỉnh cho biết: Với hơn 88.200 hội viên, các cấp hội NCT trong tỉnh đã khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác bảo tồn văn hóa truyền thống. Thông qua tuyên truyền, vận động, hội đã khơi dậy tinh thần trách nhiệm, tâm huyết của mỗi hội viên trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc. Những đóng góp này không chỉ xây dựng nếp sống văn minh ở khu dân cư mà còn là “nhịp cầu” kết nối thế hệ trẻ với các giá trị văn hóa quý báu của cha ông.

Không chỉ phát huy vai trò của từng hội viên, các cấp hội NCT trong tỉnh còn chủ động rà soát, tập hợp những NCT am hiểu văn hóa dân gian và tham mưu thành lập, duy trì hiệu quả các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, dân ca, dân vũ tại cơ sở. Đồng thời, phối hợp với ngành văn hóa, giáo dục và chính quyền địa phương tổ chức các lớp truyền dạy, giao lưu, biểu diễn gắn với lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và trường học… Hiện toàn tỉnh có 445 câu lạc bộ NCT với hơn 10.000 người tham gia sinh hoạt thường xuyên; có 5 Nghệ nhân Nhân dân, 29 Nghệ nhân Ưu tú (phần lớn đều là NCT). Bằng sự am hiểu và tình yêu văn hóa sâu sắc, NCT đã trở thành những người thầy thầm lặng, “cầm tay chỉ việc”, truyền dạy từng câu hát, điệu múa, từng đường kim, mũi chỉ… cho thế hệ trẻ ở các thôn, bản. Chính họ là những “sợi dây kết nối” bền chặt, góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống. Qua đó, không chỉ tạo môi trường để NCT phát huy vai trò, sở trường mà còn giúp thế hệ trẻ được tiếp cận, thực hành và nuôi dưỡng tình yêu đối với các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Có thể thấy, trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt, vai trò của NCT càng trở nên quan trọng. Bằng trí tuệ, kinh nghiệm và lòng nhiệt huyết, họ đang lặng lẽ giữ gìn “hồn cốt” văn hóa dân tộc, để những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục lan tỏa, đồng hành cùng sự phát triển của quê hương hôm nay và mai sau.

LƯƠNG THẢO