Ngừng bắn tại Liban: Giai đoạn thử nghiệm

Binh sĩ Israel trong chiến dịch quân sự tại miền Nam Liban. Ảnh: IDF

Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ, văn bản này được cả hai chính phủ đồng thuận, mở ra triển vọng cho các cuộc đàm phán sâu hơn nhằm hướng tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Theo các điều khoản được công bố, lệnh ngừng bắn có thể được gia hạn nếu Liban chứng minh được khả năng thực thi chủ quyền hiệu quả. Đáng chú ý, Beirut cam kết, với sự hỗ trợ quốc tế, sẽ triển khai các bước đi “có ý nghĩa” nhằm ngăn chặn lực lượng Hezbollah và các nhóm vũ trang ngoài nhà nước khác tiến hành tấn công Israel. Đồng thời, hai bên đều thừa nhận rằng chỉ lực lượng an ninh Liban mới có quyền hợp pháp mang vũ khí và bảo vệ chủ quyền quốc gia, qua đó hàm ý mục tiêu lâu dài là kiềm chế và từng bước làm suy yếu Hezbollah.

Về phía Israel, nước này đồng ý không tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Liban, bao gồm cả mục tiêu dân sự và quân sự, ngoại trừ trong trường hợp tự vệ. Tuy nhiên, Israel vẫn giữ quyền thực hiện “mọi biện pháp cần thiết” để đối phó với các mối đe dọa tức thời hoặc đang diễn ra. Điều này cho thấy lệnh ngừng bắn mang tính điều kiện, chưa phải là một cam kết chấm dứt xung đột hoàn toàn.

Một điểm nổi bật khác là vai trò ngày càng chủ động của Mỹ trong tiến trình này. Washington không chỉ đóng vai trò trung gian mà còn cam kết dẫn dắt các nỗ lực quốc tế nhằm hỗ trợ Liban ổn định tình hình. Theo các nguồn tin từ Israel, chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẵn sàng sử dụng nguồn lực để thúc đẩy việc giải giáp Hezbollah - một bước đi nếu thành hiện thực sẽ làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực tại khu vực.

Giới chức Israel đánh giá các điều khoản hiện tại “tốt hơn đáng kể” so với thỏa thuận hồi tháng 11/2024. Lý do chính là Hezbollah đã chịu tổn thất lớn cả về nhân lực lẫn năng lực tác chiến, trong khi quân đội Israel vẫn duy trì sự hiện diện trên thực địa ở miền Nam Liban. Thêm vào đó, Iran cũng hạn chế khả năng hỗ trợ đồng minh phục hồi lực lượng.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là: tại sao lệnh ngừng bắn chỉ kéo dài 10 ngày? Liệu đây đơn thuần là một bước giảm nhiệt tạm thời hay là một tính toán chiến thuật phục vụ các mục tiêu rộng lớn hơn, đặc biệt là các cuộc đàm phán Mỹ - Iran?

Trên thực tế, nhiều dấu hiệu cho thấy yếu tố Iran đóng vai trò then chốt. Các nguồn tin tiết lộ rằng Tehran đã gây sức ép buộc Washington phải thúc đẩy ngừng bắn tại Liban, coi đây là điều kiện tiên quyết để nối lại hoặc đạt tiến triển trong các cuộc đàm phán song phương. Thậm chí, các kênh trung gian đã truyền đạt thông điệp rõ ràng: nếu xung đột tại Liban không được hạ nhiệt, khả năng đạt đột phá trong đối thoại Mỹ - Iran gần như bằng không.

Dù Thủ tưởng Israel Benjamin Netanyahu và ông Trump công khai khẳng định hai tiến trình này không liên quan, nhưng thực tế ngoại giao cho thấy sự liên kết là khó phủ nhận.

Bên cạnh đó, việc lệnh ngừng bắn có thời hạn ngắn cũng tạo ra áp lực đáng kể đối với Liban. Hàng trăm nghìn người dân vẫn chưa thể trở về nhà, trong khi chính phủ phải chứng minh năng lực kiểm soát an ninh và kiềm chế Hezbollah. Điều này khiến Beirut buộc phải hành động nhanh chóng nếu muốn gia hạn thỏa thuận.

Từ góc nhìn chiến thuật, khoảng thời gian 10 ngày có thể được xem là “giai đoạn thử nghiệm” - đủ ngắn để duy trì sức ép quân sự, nhưng cũng đủ dài để tạo không gian cho ngoại giao vận hành. Nó cho phép các bên đánh giá thiện chí của nhau, đồng thời giữ đòn bẩy trong tay trước khi bước vào các vòng đàm phán sâu hơn.

Lệnh ngừng bắn Israel - Liban không chỉ là một biện pháp giảm căng thẳng tạm thời mà còn phản ánh sự tính toán phức tạp của nhiều bên liên quan. Dù được trình bày như một bước tiến hướng tới hòa bình, thỏa thuận này nhiều khả năng còn là một quân bài chiến lược, phục vụ cho các mục tiêu lớn hơn - trong đó có tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran. Việc nó có được gia hạn hay không sẽ phụ thuộc không chỉ vào tình hình thực địa, mà còn vào những chuyển động phía sau hậu trường ngoại giao quốc tế.

Thanh Bình (P/v TTXVN tại Trung Đông)