Nghị sĩ Andy Burnham: Từ vị thị trưởng được yêu mến đến ứng viên Thủ tướng Anh

Quyết định được đưa ra chưa đầy hai năm sau chiến thắng lịch sử của Công đảng trong cuộc tổng tuyển cử, qua đó khởi động quá trình lựa chọn vị thủ tướng thứ bảy của Vương quốc Anh trong vòng 10 năm.

Tân thủ tướng dự kiến sẽ nhậm chức vào giữa tháng 7 nếu ông Burnham là ứng viên duy nhất tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng, hoặc vào cuối tháng 8 nếu đảng phải tổ chức bầu cử để lựa chọn người đứng đầu mới.

Nghị sĩ Anh Andy Burnham. Ảnh chụp màn hình video Reuters

Nghị sĩ - cựu Thị trưởng Greater Manchester Andy Burnham dường như đã sẵn sàng kế nhiệm.

Dự kiến ông Burnham sẽ công bố các chính sách đầu tiên vào tuần tới thông qua một loạt bài phát biểu, nhằm khẳng định cách tiếp cận khác biệt so với chính phủ tiền nhiệm, nhất là về kinh tế và phân quyền.

Mặc dù sẽ tuân thủ cương lĩnh tranh cử của Công đảng, ông Burnham được cho là sẽ xem xét những lĩnh vực có thể hành động táo bạo hơn.

“Mang lại sự khác biệt cho cuộc sống người dân”

Chỉ vài ngày trước, ông Burnham đã giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử bổ sung quan trọng (by-election) tại Makerfield, Tây Bắc nước Anh. Sự kiện được tổ chức nhằm tạo điều kiện để ông có thể tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng với tư cách là một nghị sĩ đương nhiệm.

Chưa đầy hai năm sau khi Công đảng giành chiến thắng vang dội trong cuộc tổng tuyển cử, quyền lực của ông Starmer đã suy giảm nghiêm trọng, trong khi đảng cánh hữu dân túy Cải cách nước Anh (Reform UK) của ông Nigel Farage và đảng Xanh theo khuynh hướng cánh tả dân túy đều nhận được sự ủng hộ gia tăng trong các cuộc thăm dò dư luận. Theo các đồng minh của Burnham, chỉ ông mới có thể ngăn chặn đà suy giảm tín nhiệm của Công đảng - điều mà ông Starmer không thể làm được.

Chiến thắng áp đảo của ông Burnham tại Makerfield - đánh bại toàn diện Đảng Reform UK chỉ vài tuần sau khi Công Đảng thất bại nặng nề trong các cuộc bầu cử địa phương, cũng tạo cho ông động lực chính trị đáng kể.

Trong vài năm qua, ông Burnham đã trở thành một trong những chính trị gia được yêu mến hàng đầu tại Anh.

Sức hút cá nhân giúp ông phần nào làm lu mờ nghịch lý trong hình ảnh chính trị của mình. Dù thường tự nhận là người ngoài cuộc của Westminster, ông thực tế đã gắn bó với trung tâm quyền lực này từ rất sớm, khi trở thành nhà nghiên cứu nghị viện ở tuổi 24, cố vấn đặc biệt khi 28 tuổi và được bầu vào Quốc hội lần đầu khi mới 31 tuổi.

Trong 16 năm làm nghị sĩ, ông từng phục vụ trong chính phủ của ông Tony Blair và ông Gordon Brown, cuối cùng vươn lên giữ chức Bộ trưởng Y tế trước khi hai lần thất bại trong cuộc đua giành quyền lãnh đạo Công đảng vào các năm 2010 và 2015.

Dưới sự lãnh đạo của ông Andy Burnham, kinh tế vùng Greater Manchester tăng trưởng mạnh, cùng với những cải thiện đáng kể về giao thông công cộng và việc triển khai chương trình xây dựng nhà ở quy mô lớn.

Trên truyền thông, hình ảnh ông Burnham còn gắn liền với khái niệm “Manchesterism”, thuật ngữ đề cập đến mô hình quản trị khi làm Thị trưởng Manchester.

Theo đó, “Manchesterism” có nghĩa là “chủ nghĩa xã hội thân thiện với doanh nghiệp”, hoặc “sự chấm dứt của chủ nghĩa tân tự do và kinh tế nhỏ giọt (trickle-down economics) - những mô hình đã bỏ rơi các khu vực như Makerfield”.

Manchesterism chủ yếu về việc giành lại “quyền kiểm soát tốt hơn đối với các dịch vụ thiết yếu như nhà ở, nước, năng lượng và giao thông - những lĩnh vực đã bị thuê ngoài, nới lỏng quản lý và tư nhân hóa một cách có hệ thống”.

Các trụ cột khác của Manchesterism bao gồm việc phân quyền từ Westminster sang các thành phố và thị trấn khác trên khắp nước Anh, đồng thời thúc đẩy một “nền văn hóa ủng hộ doanh nghiệp nhưng theo những điều kiện mang lại lợi ích trực tiếp cho người lao động”.

Chương trình cũng đồng nhất với một số chính sách mà Chính phủ Công Đảng hiện tại đang theo đuổi. Chính phủ đã thành lập Great British Energy - một công ty đầu tư thuộc sở hữu nhà nước nhằm hỗ trợ phát triển năng lượng sạch và Great British Railways nhằm đưa mạng lưới đường sắt trở lại dưới sự kiểm soát lớn hơn của nhà nước.

Công Đảng trong khủng hoảng

Việc ông Burnham trở lại chính trường trung ương dường như đã đẩy nhanh quá trình dẫn đến quyết định từ chức của ông Starmer. Trong nhiều tuần qua, Công đảng đã đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc đua tranh quyền lãnh đạo sau kết quả không mấy khả quan trong các cuộc bầu cử địa phương.

Khi mức độ ủng hộ dành cho Công Đảng giảm sút trong 2 năm cầm quyền cũng như bắt đầu rơi vào tình trạng chia rẽ sâu sắc khi tìm kiếm nguyên nhân và giải pháp cho hàng loạt vấn đề của đất nước. Tăng thêm tính cấp bách là nhu cầu ngăn chặn khả năng đảng Reform UK giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử.

Tuy nhiên, bất kỳ cương lĩnh chính sách nào của ông Burnham cũng sẽ phải đối mặt với những ràng buộc về ngân sách và chính trị tương tự như ông Starmer.

Nếu dịch chuyển quá xa sang cánh hữu trong các vấn đề như nhập cư, ông Burnham có nguy cơ đánh mất sự ủng hộ của nhóm cử tri tiến bộ, có trình độ học vấn cao tại các đô thị lớn vào tay đảng Xanh. Ngược lại, nếu theo đuổi các chính sách quá thiên về cánh tả, ông có thể làm suy giảm sức hấp dẫn đối với tầng lớp cử tri lao động truyền thống – vốn là một trong những nền tảng quan trọng của Công đảng.

Trong suốt chiến dịch, ông Burnham đã rất thận trọng trước những ranh giới nhạy cảm này, điều chỉnh lập trường của mình gần hơn với quan điểm của cử tri lao động tại Makerfield.

Về nhập cư, ông đưa ra quan điểm gần với chính phủ hiện tại, ủng hộ kế hoạch của Bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood nhằm chấm dứt quy chế tị nạn vĩnh viễn và rút lại các lời kêu gọi trước đây cho phép người nhập cư chưa có quy chế cư trú ổn định được nhận trợ cấp.

Tương tự, ông cũng giảm chỉ trích đối với các quy tắc tài khóa, những ràng buộc do chính phủ tự đặt ra nhằm cam kết chi tiêu ít hơn số tiền đi vay, sau khi thị trường tài chính có dấu hiệu lo ngại.

Về Brexit, ông từng khẳng định mong muốn được chứng kiến nước Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu trong quãng đời còn lại của mình.

Trong bối cảnh chiếc ghế ở số 10 Phố Downing cận kề, những động thái của ông Burnham đang được theo dõi sát sao và kỳ vọng sẽ làm nên những điều khác biệt.

Tú Anh