Sau Thủ tướng Keir Starmer, ai sẽ dẫn dắt nước Anh?

Từ chiến thắng lịch sử đến quyết định từ chức

Tháng 7/2024, ông Starmer bước vào số 10 phố Downing với vị thế của người vừa giúp Công đảng giành chiến thắng lớn nhất trong nhiều thập niên. Sau 14 năm cầm quyền của đảng Bảo thủ, chiến thắng của Công đảng được xem là dấu mốc quan trọng, mở ra kỳ vọng về một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh sau nhiều năm đối mặt với Brexit, COVID-19 và những biến động kinh tế kéo dài.

Thủ tướng Starmer tuyên bố từ chức ngày 22/6. Ảnh: Reuters

Khi đó, ông Starmer được đánh giá là người đã đưa Công đảng trở lại vị trí trung tâm của chính trường Anh. Xuất thân là luật sư, ông xây dựng hình ảnh một chính trị gia thận trọng, đề cao kỷ luật và tính thực dụng. Chính cách tiếp cận này giúp Công đảng thu hút trở lại một bộ phận cử tri trung dung từng rời bỏ đảng trong những năm trước đó.

Tuy nhiên, những kỳ vọng lớn lao sau chiến thắng năm 2024 nhanh chóng nhường chỗ cho các khó khăn trong điều hành đất nước. Kinh tế Anh tiếp tục đối mặt với áp lực tăng trưởng thấp, ngân sách công bị siết chặt, trong khi hệ thống y tế, giao thông và các dịch vụ công vẫn chịu nhiều sức ép.

Theo báo Guardian, trong năm 2025, tỷ lệ tín nhiệm chính phủ của ông Starmer bắt đầu có dấu hiệu suy giảm. Một số quyết định nhân sự của Thủ tướng Starmer cũng gây tranh luận trong nội bộ Công đảng, trong đó có việc bổ nhiệm ông Peter Mandelson làm Đại sứ Anh tại Mỹ. Ông Mandelson sau đó mất chức sau khi xuất hiện bằng chứng cho thấy ông có quan hệ với Jeffrey Epstein.

Những bất đồng âm ỉ trong đảng tiếp tục bộc lộ rõ khi bước sang 2026. Các cuộc bầu cử nghị viện tại Scotland, xứ Wales cùng bầu cử hội đồng địa phương tại nhiều khu vực ở Anh diễn ra trong tháng 5 được xem là cuộc kiểm tra quan trọng đối với uy tín của chính phủ.

Kết quả không như mong đợi khiến nhiều nghị sĩ Công đảng cho rằng đảng đánh mất sự kết nối với cử tri, trong khi đảng cánh hữu Cải cách Anh của chính trị gia Nigel Farage gia tăng ảnh hưởng. Sau bầu cử, Bộ trưởng Y tế Wes Streeting tuyên bố từ chức. Đầu tháng 6, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey tiếp tục rút lui do bất đồng về kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng, làm suy yếu vị thế của ông Starmer.

Nước Anh sẽ có Thủ tướng thứ 5 trong vòng 4 năm sau sự rút lui của ông Starmer. Ảnh: Reuters

Thủ tướng Starmer ban đầu dự định sẽ bảo vệ vị trí lãnh đạo nếu bị các thành viên Công đảng thách thức. Tuy nhiên, theo truyền thông Anh, ngày càng nhiều nghị sĩ và thành viên nội các cho rằng Công đảng cần một gương mặt mới trước khi quá muộn.

Sau nhiều ngày cân nhắc, ngày 22/6, ông Starmer chấp nhận rút lui. Trong bài phát biểu tại số 10 phố Downing, ông thừa nhận mình không còn nhận đủ tín nhiệm. "Câu hỏi mà Công đảng đặt ra lúc này là liệu tôi có phải là người phù hợp dẫn dắt đảng trong cuộc tổng tuyển cử sắp tới hay không. Tôi đã nghe được câu trả lời và tôi chấp nhận nó một cách vui vẻ", Thủ tướng Anh nói.

"Vua phương Bắc" Andy Burnham và bài toán kế nhiệm

Với việc ông Starmer từ chức, nước Anh sẽ sớm có vị Thủ tướng thứ 5 trong vòng 4 năm và là Thủ tướng thứ 7 trong vòng 10 năm. Ở thời điểm Công đảng bước vào quá trình chuyển giao quyền lực, theo Guardian và Reuters, chính trị gia Andy Burnham đang nổi lên là nhân vật có triển vọng lớn nhất trở thành lãnh đạo Công đảng, qua đó nắm giữ chức vụ Thủ tướng Anh.

Chính trị gia Andy Burnham. Ảnh:Reuters

Theo lộ trình được công bố, các ứng viên sẽ có thời gian từ ngày 9 đến 16/7 để hoàn tất thủ tục đề cử. Bất cứ ứng viên nào muốn tham gia cuộc đua vào số 10 phố Downing phải nhận được đề cử từ 20% số nghị sĩ Công đảng. Đảng này hiện nắm giữ 403/650 ghế tại Quốc hội Anh, nghĩa là bất cứ ứng cử viên nào cũng cần sự ủng hộ của ít nhất 81 nghị sĩ.

Ngay trong ngày 22/6, ông Burnham đã xác nhận sẽ tham gia tranh cử, trong khi chính trị gia Wes Streeting, người từng được xem là đối thủ tiềm năng, tuyên bố không ra tranh cử. Đến nay, chưa có gương mặt nào khác cho thấy khả năng tập hợp được sự ủng hộ đủ lớn trong nội bộ Công đảng.

Trong trường hợp có nhiều hơn một ứng viên đủ điều kiện, Công đảng sẽ tổ chức bỏ phiếu trong nội bộ trước khi Quốc hội Anh trở lại làm việc vào ngày 1/9 để tiến hành các thủ tục phê chuẩn. Nếu không có nhân vật nào khác xuất hiện, ông Burnham sẽ trở thành tân lãnh đạo.

Guardian đánh giá ông Burnham là một chính trị gia giàu kinh nghiệm, có khả năng kết nối với cử tri và được kỳ vọng có thể giúp đảng lấy lại động lực sau giai đoạn suy giảm tín nhiệm.

Chiến thắng của ông Burnham trong cuộc bầu cử bổ sung tại Makerfield tuần trước càng củng cố vị thế của ông trong cuộc đua kế nhiệm. Ông giành được 55% số phiếu bầu, bỏ xa ứng viên Robert Kenyon của đảng Cải cách Anh. Kết quả này được đánh giá là vượt xa nhiều dự báo trước đó, khi giới quan sát từng cho rằng cuộc cạnh tranh sẽ diễn ra sít sao hơn.

Sinh năm 1970 tại Liverpool trong một gia đình lao động, Burnham tốt nghiệp Đại học Cambridge trước khi bước vào chính trường với vai trò trợ lý nghiên cứu và cố vấn tại Quốc hội Anh. Ông lần đầu được bầu vào Hạ viện năm 2001 và nhanh chóng thăng tiến trong hàng ngũ Công đảng.

Dưới thời Thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, ông Burnham từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, trong đó có Bộ trưởng Văn hóa và Bộ trưởng Y tế. Ông cũng từng hai lần tham gia cuộc đua lãnh đạo Công đảng vào các năm 2010 và 2015 nhưng đều thất bại.

Năm 2017, Burnham rời Westminster để trở thành Thị trưởng vùng Đại Manchester. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp chính trị của ông. Trong thời gian tại đó, Burnham tập trung vào phát triển giao thông công cộng, chính sách nhà ở và mở rộng quyền tự chủ cho địa phương. Ông nhiều lần kêu gọi chuyển thêm quyền lực từ London cho các vùng của nước Anh.

Tên tuổi của Burnham được biết đến rộng rãi trên phạm vi toàn quốc trong đại dịch COVID-19 năm 2020 khi ông công khai phản đối một số biện pháp hạn chế do chính phủ của Thủ tướng Boris Johnson áp đặt đối với miền Bắc nước Anh. ABCNews cho hay, những nỗ lực đó của Burnham giúp ông được đặt biệt danh "Vua phương Bắc".

Những người ủng hộ cho rằng Burnham có khả năng kết nối với cử tri tốt hơn nhiều chính trị gia cấp quốc gia khác. Kinh nghiệm điều hành một trong những khu vực đô thị lớn nhất nước Anh cũng được xem là lợi thế quan trọng nếu ông trở thành Thủ tướng.

Dù được xem là ứng viên sáng giá, ông Burnham sẽ phải đối mặt với hàng loạt thách thức cả trong nước lẫn đối ngoại nếu tiếp quản quyền lãnh đạo.

Trên trường quốc tế, ông sẽ tiếp nhận một bối cảnh phức tạp khi Anh đang đàm phán thiết lập lại quan hệ với Liên minh châu Âu (EU), trong khi xung đột tại Trung Đông, Ukraine và những bất ổn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương tiếp tục tác động tới môi trường an ninh châu Âu. Một trong những bài toán lớn đối với ông là xác định mức độ gắn kết của Anh với EU trong giai đoạn hậu Brexit, giữa lúc nhiều thành viên Công đảng mong muốn thúc đẩy quan hệ chặt chẽ hơn với khối này.

Ở trong nước, vấn đề chi tiêu quốc phòng được dự báo sẽ là phép thử đầu tiên. Chính phủ Anh đang chịu sức ép tăng ngân sách quân sự trước những cảnh báo về môi trường an ninh ngày càng bất ổn tại châu Âu, trong khi nguồn lực tài chính lại hết sức hạn chế. Bên cạnh đó là bài toán cải cách phúc lợi xã hội, khi nhu cầu cắt giảm chi tiêu công vấp phải sự phản đối từ một bộ phận nghị sĩ Công đảng.

Thái Hà