Vì sao Anh có 7 Thủ tướng trong 10 năm?

Tòa nhà số 10 phố Downing ở London là biểu tượng cho quyền lực trong chính trường Anh. Tuy nhiên, trong 10 năm qua, các nhà lãnh đạo Anh dường như chưa kịp ổn định công việc tại đây đã phải nhường chỗ cho người kế nhiệm. Kể từ năm 2016, đã có 6 Thủ tướng Anh chuyển đến rồi chuyển đi khỏi nơi này. Số 10 phố Downing cũng sắp có chủ mới.

Tại Anh, cử tri không trực tiếp bầu Thủ tướng. Thay vào đó, họ bỏ phiếu bầu các nghị sĩ Hạ viện đại diện cho từng khu vực bầu cử. Lãnh đạo của đảng giành đa số ghế tại Hạ viện sẽ trở thành Thủ tướng Anh.

Các chính đảng có thể thay lãnh đạo bất cứ lúc nào thông qua bầu cử nội bộ. Cơ chế này cho phép Anh thay Thủ tướng mà không cần tổ chức tổng tuyển cử, trong khi đảng cầm quyền sẽ vẫn tiếp tục điều hành chính phủ cho đến kỳ bầu cử tiếp theo.

Mọi chuyện bắt đầu từ Brexit...

Mọi biến động trên chính trường Anh bắt đầu từ Brexit - “cuộc chia tay sóng gió” của Anh với Liên minh Châu Âu.

Năm 2015, trong chiến dịch tái tranh cử, Thủ tướng Anh David Cameron cam kết sẽ tổ chức trưng cầu dân ý về tư cách thành viên EU của Anh, nếu tiếp tục nắm quyền.

Đảng Bảo thủ thắng, ông Cameron tiếp tục làm Thủ tướng. Tuy nhiên, kết quả cuộc trưng cầu đi ngược kỳ vọng của ông.

Cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 chứng kiến đa số sít sao cử tri Anh lựa chọn rời EU. Kết quả này khiến ông Cameron từ chức vào tháng 7/2016.

Mọi biến động trên chính trường Anh bắt đầu từ Brexit. Ảnh: Reuters.

Sau Brexit, người dân Anh đặt nhiều kỳ vọng nhưng tăng trưởng kinh tế vẫn trì trệ. Đó là nguyên nhân khiến Thủ tướng Anh Theresa May, người gánh trách nhiệm thực hiện Brexit, từ chức hồi tháng 7/2019.

Người kế nhiệm bà May là ông Boris Johnson, với khẩu hiệu tranh cử nổi tiếng "Hoàn tất Brexit”. Ông Johnson cam kết sẽ giảm nhập cư sau Brexit, nhưng số người nhập cư vào Anh dưới thời ông lại đạt mức cao kỷ lục. Điều này làm suy giảm lòng tin của cử tri đối với Đảng Bảo thủ. Cuối cùng, ông Johnson mất chức hồi tháng 9/2022.

Người kế nhiệm tiếp theo là bà Liz Truss. Bà Truss hiện giữ kỷ lục là Thủ tướng có thời gian tại nhiệm ngắn nhất trong lịch sử Anh. Bà đề xuất cắt giảm thuế quy mô lớn nhưng không có nguồn tài chính bù đắp, khiến thị trường tài chính chao đảo. Bà từ chức chỉ sau 45 ngày cầm quyền, trong tháng 10/2022.

Sau bà Truss là ông Rishi Sunak, ông Sunak giữ chức khoảng hai năm nhưng không thể giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, vốn trở nên trầm trọng hơn sau đại dịch Covid-19.

Sau 14 năm liên tục cầm quyền của Đảng Bảo thủ, Công đảng Anh giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử tháng 7/2024. Lãnh đạo của đảng này là ông Keir Starmer trở thành Thủ tướng Anh. Tuy nhiên, ông Starmer đã tuyên bố từ chức trong ngày 22/6.

Theo CBS, kết quả các cuộc bầu cử địa phương có lẽ là yếu tố quyết định đối với sự ra đi của ông Starmer. Công đảng chứng kiến kết quả rất đáng lo ngại trong các cuộc bầu cử hội đồng địa phương. Những cuộc bầu cử này vốn được xem là thước đo dư luận.

Điều gì đang xảy ra ở Anh?

Vì sao Anh thay Thủ tướng liên tục trong 10 năm qua? Có phải nước Anh đang trở nên khó điều hành hơn? Với ông Starmer, câu trả lời rất rõ ràng.

Ông Keir Starmer tuyên bố từ chức Thủ tướng Anh trong ngày 22/6. Ảnh: Reuters.

Tại một cuộc họp báo trong tuần này, ông nói: "Không, tôi không nghĩ nước Anh là một quốc gia không thể điều hành". Lãnh đạo phe đối lập, ông Kemi Badenoch, cũng đồng tình khi phát biểu tại Hạ viện: "Nước Anh không phải là quốc gia không thể điều hành”.

Tuy nhiên, cả hai ông đều đang lãnh đạo những nhóm nghị sĩ mà trong những năm gần đây, các nhóm này đều đã nhiều lần “miễn nhiệm" các lãnh đạo đảng của họ.

Các Thủ tướng Anh cũng phải điều hành đất nước trong hệ thống hành chính ngày càng phức tạp, khiến việc triển khai chính sách trở nên khó khăn hơn.

Đồng thời, họ phải đáp ứng kỳ vọng của cử tri ngày càng thiếu kiên nhẫn, muốn thấy kết quả nhanh và ít chấp nhận những đánh đổi vốn là điều không thể tránh khỏi trong chính trị.

Liệu đây chỉ là một giai đoạn đặc biệt nhiều biến động của chính trường Anh, hay còn phản ánh các vấn đề mang tính hệ thống?

Anh sắp có Thủ tướng thứ 7 trong vòng 10 năm. Ảnh: BBC.

Trước hết, theo The Guardian, thời điểm hiện nay đặc biệt khó khăn đối với giới chính trị gia. Lãnh đạo nào cũng sẽ gặp nhiều thử thách khi phải đối mặt với hệ quả từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, Brexit, đại dịch Covid-19, chiến sự Ukraine, cú sốc năng lượng từ chiến sự Iran và những biến động từ chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Đây không phải những thách thức riêng của Anh mà nhiều quốc gia khác cũng đang phải đối mặt. Nhiều chính phủ chịu sức ép vì tăng trưởng kinh tế chậm, còn cử tri ngày càng sốt ruột.

Bà Hannah White, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chính phủ, đánh giá: "Nước Anh không phải quốc gia không thể điều hành. Nhưng các chính đảng đã liên tiếp đưa những Thủ tướng chưa đủ kỹ năng lãnh đạo lên nắm quyền, đúng vào thời điểm khó khăn, khủng hoảng xảy ra dồn dập. Những điều này khiến việc điều hành đất nước càng trở nên khó khăn hơn".

Nếu các Thủ tướng Anh hiện nay có ít kinh nghiệm hơn, thì lỗi cũng không hoàn toàn nằm ở họ. Chính bộ máy công vụ cũng không hỗ trợ họ hiệu quả.

Bà Camilla Cavendish, cựu lãnh đạo nhóm hoạch định chính sách của Thủ tướng David Cameron, nhận xét: "Mọi chính phủ khi lên nắm quyền đều ngạc nhiên vì mọi việc sao khó thực hiện đến vậy. Nhiều bộ trưởng Công đảng từng nói với tôi rằng nền công vụ cần được cải tổ”.

Thủ tướng Keir Starmer từng nhận xét: "Trải nghiệm của tôi trên cương vị Thủ tướng là cảm giác thất vọng vì mỗi lần tôi định tác động vào một chính sách, thì lại có hàng loạt quy định, quy trình tham vấn và các cơ quan độc lập khiến khoảng cách từ quyết định đến thực thi kéo dài hơn nhiều so với tôi nghĩ”.

Thời đại của mạng xã hội đang khiến các chính trị gia Anh có ít thời gian hơn để tiến hành các chính sách mà họ theo đuổi. Ảnh: The Week.

Một số chuyên gia cho rằng mạng xã hội cũng đẩy nhanh nhịp độ chính trị. Ông Theo Bertram, cựu cố vấn của các Thủ tướng Anh Tony Blair và Gordon Brown, cho biết: "Đất nước cần khoảng 10 năm để giải quyết những vấn đề lớn. Nhưng Thủ tướng Anh hiện nay khó có được 10 năm. Trong thời đại mạng xã hội, mọi thứ đều bị cuốn vào tư duy ngắn hạn”.

Ông Bertram còn cho rằng các Thủ tướng những năm gần đây thiếu khả năng thuyết phục chính các nghị sĩ trong đảng, cũng như cử tri, chấp nhận những quyết định khó khăn. Chẳng hạn như sự cần thiết phải cắt giảm chi tiêu an sinh, tăng ngân sách quốc phòng, cải tổ Dịch vụ Y tế Quốc gia... Tất cả những việc này đều đòi hỏi hy sinh trong ngắn hạn.

Nếu trước đây, các Thủ tướng sẵn sàng trình bày và kêu gọi người dân chấp nhận hy sinh trước mắt, để đạt lợi ích lâu dài thì hiện nay, các chính trị gia thường đưa ra những lời hứa mang tính tức thời, dù biết là khó thực hiện.

Trong bối cảnh tăng trưởng thấp, nợ công cao, thu nhập tăng chậm, khủng hoảng chi phí sinh hoạt kéo dài, những lời hứa của lãnh đạo hai đảng đều chưa mang lại kết quả như kỳ vọng.

Ông Andy Burnham được xem là ứng viên sáng giá nhất cho vị trí Thủ tướng Anh hiện nay. Ảnh: Reuters.

Ông Lord Hill, cựu thư ký chính trị của Thủ tướng John Major, cho rằng nhiều chính trị gia Anh quên mất bản chất của chính trị là xây dựng quan điểm, bảo vệ quan điểm và thuyết phục cử tri.

Còn cử tri ngày càng thiếu kiên nhẫn. Trong thời đại mọi món hàng đều có thể được đặt mua trực tuyến và giao hỏa tốc, nhiều người cũng kỳ vọng chính phủ phải mang lại kết quả nhanh.

Ông Lord Wood, cựu cố vấn của Thủ tướng Gordon Brown, cho rằng các nhà lãnh đạo cần sẵn sàng nói sự thật với người dân về thực trạng tài chính công, vấn đề quốc phòng và an ninh; đồng thời xây dựng một chương trình hành động rõ ràng để đoàn kết nội bộ và lấy lại niềm tin của cử tri.

Cựu Thủ tướng John Major nhận xét: "Mọi người đều muốn có những câu trả lời nhanh chóng và đơn giản cho các vấn đề phức tạp. Đó là điều không thể. Các chính phủ dường như đã đánh mất khả năng nói không. Trong khi đó, một phần quan trọng của chính trị chính là biết nói không".

Ông Major cũng kêu gọi các chính trị gia Anh hãy thẳng thắn hơn. Ông tin người dân Anh sẵn sàng lắng nghe nếu chính trị gia giải thích rõ những khó khăn đất nước đang đối mặt, cũng như các biện pháp cần thực hiện để vượt qua.

Tuy nhiên, điều đó cũng đòi hỏi cử tri chấp nhận những đánh đổi, đồng thời trao cho các chính trị gia đủ thời gian để thực hiện những gì họ cam kết. Quan trọng hơn cả là nước Anh cần những nhà lãnh đạo có đủ năng lực và có đủ thời gian tại vị để biến lời hứa thành hiện thực.

An Hòa