Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Cơn sóng ngầm từ một sự trở lại

Không phải lần đầu tiên ông Andy Burnham bước lên sân khấu chính trị quốc gia, nhưng đây là lần đầu tiên cả nước Anh cùng theo dõi hành trình ấy.

Tối 19/6, khi kết quả kiểm phiếu tại khu vực bầu cử Makerfield được công bố, ông Burnham đã có một chiến thắng áp đảo, vượt ứng viên về nhì từ đảng Cải cách Anh (Reform UK) hơn 9.000 phiếu, giành nhiều phiếu hơn tổng số của tất cả đối thủ cộng lại trong cuộc bầu cử bổ sung một ghế vào Hạ viện, tức Quốc hội Anh.

Ngay cả những người ủng hộ lạc quan nhất của ông cũng không tưởng tượng được kết quả này, bởi chỉ vài tuần trước, trong cuộc bầu cử địa phương, Reform UK - đảng dân túy cực hữu của “kiến trúc sư” Brexit Nigel Farage - đã thắng áp đảo tại gần như toàn bộ các khu vực của Makerfield.

Trong khi đó, ông Burnham vào cuộc bầu cử với những yếu tố bất lợi từ chính đảng của mình. Gần 2 năm sau nắm quyền, chính phủ Công đảng của Thủ tướng Keir Starmer vẫn chưa tạo được sự ổn định như kỳ vọng. Từ những tranh cãi liên quan đến nhân sự cấp cao cho đến kết quả không như mong muốn tại các cuộc bầu cử địa phương và khu vực hồi tháng 5, Công đảng đang phải đối mặt với những câu hỏi ngày càng lớn về khả năng duy trì sự ủng hộ của cử tri.

Andy Burnham tại khu vực bầu cử Makerfield, nơi ông vừa thắng áp đảo ứng viên từ đảng Cải cách Anh

Theo khảo sát của YouGov, mức độ tín nhiệm dành cho ông Starmer đã giảm đáng kể trong thời gian qua, có lúc xuống tới 19%. Trong khi đó, đảng Cải cách Anh (Reform UK) của ông Nigel Farage tiếp tục gia tăng ảnh hưởng ở nhiều khu vực vốn từng là thành trì của Công đảng.

Trong nhiều tháng, ông Starmer vẫn khẳng định sẽ tiếp tục lãnh đạo và sẵn sàng đối mặt với bất kỳ cuộc thách thức nào trong đảng. Nhưng, chiến thắng áp đảo của ông Burnham tại Makerfield hôm 19/6 đã tạo ra một xung lực mới, đẩy nhanh những biến động tại Công đảng.

Ngoại trưởng Yvette Cooper và nhiều bộ trưởng cấp cao khác lần lượt lên tiếng kêu gọi ông rút lui. Nghị sĩ Patrick Hurley, người trước đây được xem là đồng minh của ông Starmer, thậm chí còn đẩy sức ép lên một nấc mới. "Với mọi thứ đều có thời của nó. Tôi nghĩ lúc này chúng ta cần một sự chuyển giao", ông Hurley nhấn mạnh.

Những sức ép ấy cuối cùng đã dẫn tới bước ngoặt lớn nhất của chính trường Anh trong năm 2026. Ngày 22/6, ông Starmer tuyên bố từ chức lãnh đạo Công đảng. Trong bài phát biểu tạm biệt, ông cho biết sẽ ở lại làm thủ tướng tạm quyền cho đến khi Công đảng bầu xong lãnh đạo mới, người cũng sẽ kế nhiệm ông đứng đầu Chính phủ Anh.

Ngày 22/6, Thủ tướng Keir Starmer thông báo quyết định từ chức

“Vua phương Bắc”

Trong ngày Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố từ chức, ông Andy Burnham cũng tuyên thệ chức nghị sĩ khu vực Makerfield. Và, bản thân chính trị gia 56 tuổi, khi đề cập đến việc ông Starmer từ chức, đã xác nhận sẽ ra tranh cử lãnh đạo Công đảng.

“Keir Starmer đã cống hiến rất nhiều cho đất nước và tôi muốn cảm ơn ông ấy vì sự lãnh đạo và tận tâm trong giai đoạn đầy thách thức này”, ông Burnham nói. “Quyết định của ông ấy đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình chuyển đổi và điều quan trọng là quá trình này phải được tiến hành một cách có trật tự và có trách nhiệm. Tôi sẽ tự ứng cử mình như một phần của quá trình này”.

Phát biểu của ông Burnham được nhiều nghị sĩ và cựu thành viên nội các hưởng ứng nhiệt tình. Có lẽ, để hiểu vì sao nhiều nhân vật hàng đầu tại Công đảng kỳ vọng vào ông Burnham như thế, cần phải nhìn lại hành trình gần 4 thập niên của ông - một hành trình đầy thăng trầm nhưng cũng cho thấy khả năng thích nghi xuất sắc.

Sinh ra ở ngoại ô Liverpool, con của một kỹ sư viễn thông và một nhân viên lễ tân, ông Burnham theo học Đại học Cambridge rồi thử sức với nghề báo trước khi dấn thân vào chính trường. Ông bước vào Hạ viện dưới thời cựu Thủ tướng Tony Blair, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong chính phủ cựu Thủ tướng Gordon Brown, bao gồm Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Văn hóa và Bộ trưởng Y tế.

Ông từng 2 lần tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng vào các năm 2010 và 2015 nhưng đều thất bại. Năm 2017, thay vì tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại Westminster, ông quyết định rời London để tranh cử chức Thị trưởng Greater Manchester. Khi đó, nhiều người xem đây là một bước lùi trong sự nghiệp chính trị của ông. Nhưng, thực tế cho thấy, quyết định ấy lại mở ra chương quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông.

Trong thời gian ông giữ cương vị thị trưởng, Greater Manchester tiếp tục duy trì đà tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất nước Anh. Khu vực này ngày càng được nhắc đến như một hình mẫu cho nỗ lực tái thiết các vùng hậu công nghiệp từng chịu ảnh hưởng nặng nề của quá trình chuyển đổi kinh tế.

Khi là Thị trưởng Greater Manchester, ông Burnham nỗ lực đưa hệ thống xe buýt trở lại dưới sự điều phối của chính quyền địa phương

Một trong những chính sách nổi bật nhất của ông Burnham là đưa hệ thống xe buýt tại Greater Manchester trở lại dưới sự điều phối của chính quyền địa phương, đồng thời áp dụng cơ chế kiểm soát giá vé nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người dân.

Đối với những người ủng hộ ông, đây là minh chứng cho thấy nhà nước vẫn có thể đóng vai trò tích cực trong việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu mà không nhất thiết phải phó mặc hoàn toàn cho thị trường.

Chính trong giai đoạn này, Burnham cũng bắt đầu được truyền thông Anh gọi bằng biệt danh “Vua phương Bắc”. Danh xưng ấy không chỉ phản ánh vị thế chính trị của ông tại miền Bắc nước Anh mà còn thể hiện hình ảnh một chính trị gia sẵn sàng bảo vệ lợi ích của các địa phương trước những quyết định được cho là quá tập trung vào London.

Trong đại dịch COVID-19, ông Burnham nhiều lần công khai chỉ trích chính phủ trung ương vì áp đặt các biện pháp phong tỏa nhưng không đi kèm các gói hỗ trợ tài chính tương xứng. Những cuộc đối đầu với chính quyền của Thủ tướng Boris Johnson giúp ông giành được sự chú ý trên toàn quốc.

Đó cũng là thời điểm Burnham vượt khỏi phạm vi Manchester để trở thành một nhân vật chính trị mang tầm ảnh hưởng quốc gia.

Một hướng đi khác cho Công đảng

Sự nổi lên của Burnham cũng phản ánh những cuộc tranh luận đang diễn ra bên trong Công đảng về con đường phát triển trong tương lai.

Trong nhiều năm qua, chính đảng này liên tục phải đối mặt với câu hỏi: nên tiếp tục duy trì đường lối trung dung nhằm mở rộng tập cử tri hay quay trở lại với những giá trị truyền thống gắn liền với tầng lớp lao động.

Ông Burnham thường được xem là người tìm cách dung hòa 2 hướng tiếp cận đó. Không theo đuổi những chương trình cải cách mang tính đối đầu mạnh mẽ với khu vực doanh nghiệp, tuy nhiên, ông cũng cho rằng nhà nước cần đóng vai trò chủ động hơn trong việc điều tiết nền kinh tế, đầu tư hạ tầng và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Sau nhiều lần đối đầu với chính quyền trung ương về một số chính sách, ông Burnham được ví là “Vua phương Bắc”

Một trong những khái niệm thường gắn với ông Burnham là “Manchesterism”. Theo cách lý giải của ông, quyền lực và nguồn lực kinh tế cần được phân bổ nhiều hơn cho các địa phương thay vì tập trung quá mức tại London. Mục tiêu là tạo điều kiện để các thành phố và khu vực bên ngoài thủ đô có thể chủ động xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với nhu cầu riêng của mình.

Cách tiếp cận này cũng hướng tới việc thu hẹp khoảng cách giữa miền Nam giàu có với những khu vực hậu công nghiệp ở miền Bắc nước Anh - nơi từng là nền tảng cử tri quan trọng của Công đảng. Trong bối cảnh nhiều cử tri lao động truyền thống chuyển sang ủng hộ các lực lượng dân túy hoặc phản kháng hệ thống, những thông điệp như vậy đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn.

Ông Burnham cũng thường xuyên nhấn mạnh rằng chính trị cần quay trở lại với những vấn đề gần gũi nhất đối với người dân, từ chi phí sinh hoạt, giá điện, giao thông công cộng cho đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Cách tiếp cận này giúp ông xây dựng hình ảnh một chính trị gia thực dụng, chú trọng kết quả cụ thể hơn là các cuộc tranh luận ý thức hệ.

Một trong những lý do nữa khiến Burnham khác biệt là ông sở hữu hồ sơ quản lý thực tế để chứng minh cho các quan điểm của mình. Trong mắt những người ủng hộ, thành công của Greater Manchester trong nhiều năm qua cho thấy các địa phương hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng nếu được trao thêm quyền hạn và nguồn lực.

Bên cạnh đó, ông Burnham còn sở hữu một lợi thế khác: khả năng kết nối với cử tri. Ông thường xuất hiện với phong cách giản dị, gần gũi, sẵn sàng nói về bóng đá, âm nhạc hay các vấn đề đời sống thường ngày. Điều này tạo nên sự tương phản đáng kể với hình ảnh vốn bị đánh giá là khô khan của giới tinh hoa chính trị tại Westminster.

Trong bối cảnh niềm tin đối với các đảng phái truyền thống đang suy giảm, khả năng tạo dựng sự đồng cảm với cử tri trở thành một tài sản chính trị quan trọng. Đó cũng là lý do ngày càng nhiều người trong Công đảng coi ông Burnham là câu trả lời cho những khó khăn mà đảng này đang đối mặt.

Tất nhiên, việc những ý tưởng của ông có giúp Công đảng lấy lại động lực và vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Nhưng, một cánh cửa đã mở. Và, người Anh sẽ không phải đợi lâu: lịch trình bầu lãnh đạo mới cho Công đảng dự kiến sẽ hoàn tất trước tháng 9.

Nguyễn Khánh