Nghị quyết 57: Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Triển khai Nghị quyết 57, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam luôn chú trọng đào tạo nhân lực cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ. (Ảnh: Diệu Thúy/TTXVN)

Nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc đầu tư hạ tầng nghiên cứu quốc gia cho các công nghệ chiến lược đang được đẩy mạnh, qua đó từng bước đưa những mục tiêu của Nghị quyết trở thành động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững.

Giải quyết các bài toán thực tiễn

Ngày 28/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định 2815/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay.

Theo chương trình này, 6 sản phẩm công nghệ chiến lược đã được lựa chọn thực hiện tiên phong gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; AI Camera xử lý tại biên; robot di động tự hành; hệ thống và thiết bị mạng di động 5G; hạ tầng mạng blockchain và các lớp ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hóa; thiết bị bay không người lái (UAV).

Đây được xem là những sản phẩm mở đường cho 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế-xã hội (gồm: Trí tuệ nhân tạo (AI); bán dẫn và vi mạch; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học; công nghệ vật liệu tiên tiến; công nghệ năng lượng mới và năng lượng tái tạo; công nghệ hàng không-vũ trụ; công nghệ dữ liệu lớn và điện toán đám mây; công nghệ blockchain; công nghệ mạng di động thế hệ mới (5G/6G); công nghệ thiết bị bay không người lái (UAV)).

Đồng thời, 6 nhóm công nghệ chiến lược tiên phong này cũng phục vụ nhu cầu lớn, cấp thiết của thị trường và giải quyết các bài toán thực tiễn trong quản lý nhà nước, sản xuất và đời sống.

Chip bán dẫn trên một bản mạch máy tính. (Ảnh: Reuters/TTXVN)

Các sản phẩm từ 6 nhóm này được kỳ vọng có khả năng thay thế nhập khẩu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 làm chủ tối thiểu 80% công nghệ lõi, đạt tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa tối thiểu 60% trong giá bán sản phẩm và 40% trong giá thành sản phẩm; đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu thị trường trong nước và có sản phẩm xuất khẩu ra nước ngoài.

Những chỉ tiêu này thể hiện quyết tâm chuyển từ mô hình gia công công nghệ sang làm chủ và sáng tạo các sản phẩm có hàm lượng khoa học-công nghệ cao.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Bộ đã xây dựng các chương trình công nghệ chiến lược theo hướng chuẩn hóa từng công nghệ, sản phẩm chiến lược thành các trụ cột nền tảng gồm công nghệ lõi, hạ tầng, nhân lực.

Cùng với đó, mỗi trụ cột được chuyển thành các nhiệm vụ được chuẩn hóa, bao gồm bối cảnh và mục tiêu; phạm vi và phương pháp tiếp cận, tổ chức thực hiện; sản phẩm, thời gian và tiến độ; ngân sách và nguồn lực, tiêu chí đánh giá kết quả.

Ngoài ra, từ nhiệm vụ sẽ hình thành các dự án đề tài để mời gọi doanh nghiệp, viện, trường, bộ, ngành, địa phương tham gia thực hiện. Cuối cùng, dựa trên việc thực hiện công nghệ, sản phẩm chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng thực tế của cơ quan nhà nước, địa phương và thị trường.

Đồng thời, Bộ thúc đẩy hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, bảo đảm sự tham gia xuyên suốt của các chủ thể từ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm đến sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.

Cách tiếp cận này được xem là giải pháp quan trọng nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, bảo đảm các sản phẩm công nghệ chiến lược không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm mà sớm được ứng dụng vào thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội.

Hình thành hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia cho 11 công nghệ chiến lược

Song song với phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, việc củng cố và nâng cấp hạ tầng nghiên cứu quốc gia được xác định là điều kiện nền tảng để nâng cao năng lực khoa học và công nghệ của đất nước.

Hiện nay, cả nước có 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia đã được đầu tư trong các giai đoạn trước, tập trung vào 7 lĩnh vực ưu tiên gồm: công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu, cơ khí-tự động hóa, hóa dầu, năng lượng và một số lĩnh vực khoa học-công nghệ khác.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc phát lệnh khởi công Nhà máy chế tạo Chip bán dẫn công nghệ cao. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý, phần lớn cơ sở vật chất và trang thiết bị của các phòng thí nghiệm này đã lạc hậu so với trình độ quốc tế, đặt ra yêu cầu cần có chiến lược đầu tư nâng cấp và phát triển mới để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển tiếp theo.

Giai đoạn 2026-2030, trọng tâm cốt lõi của phát triển hạ tầng khoa học công nghệ quốc gia là đầu tư xây dựng, nâng cấp và vận hành hiệu quả hệ thống gồm 9 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 3 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung phục vụ các công nghệ chiến lược.

Nội dung này đã được Bộ Khoa học và Công nghệ trình Thủ tướng Chính phủ nhằm cụ thể hóa các định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo định hướng này, 12 đơn vị hạt nhân gồm 9 phòng thí nghiệm trọng điểm và 3 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung sẽ được lựa chọn làm trọng tâm để tập trung nguồn lực đầu tư đồng bộ cho 11 công nghệ chiến lược quốc gia.

Các đơn vị hạt nhân này dự kiến sẽ được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, bảo đảm 100% kinh phí chi thường xuyên trong 5 năm đầu vận hành. Cùng với đó, chương trình đặt mục tiêu hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và đào tạo 1.000 tiến sỹ gắn với các đề án đầu tư trọng điểm.

Việc đầu tư đồng bộ, dài hạn cho hạ tầng nghiên cứu được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm chứng công nghệ đạt chuẩn quốc tế, qua đó tạo bước đột phá về năng lực công nghệ nội sinh của quốc gia.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp chủ chốt, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ công nghệ của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gia tăng trên thế giới.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang xây dựng Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm quốc gia cho các công nghệ chiến lược, tạo nền tảng hạ tầng cho giai đoạn tăng tốc đổi mới sáng tạo từ năm 2026.

Đồng thời, Bộ sẽ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình công nghệ và công nghiệp chiến lược đối với tổng thể 11 nhóm công nghệ chiến lược. Chương trình sẽ tạo khuôn khổ đồng bộ để tổ chức triển khai, huy động nguồn lực và phát triển năng lực công nghệ nội sinh của quốc gia trong trung và dài hạn.

Trước đó, Bộ đã hoàn thiện hồ sơ Đề án Chiến lược quốc gia về phát triển và ứng dụng UAV đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trình Bộ Chính trị xem xét.

Cùng với các chương trình và đề án này, việc đầu tư cho hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia và các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ hơn.

Những hoạt động này góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu, hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu trong những năm tới./.

(TTXVN/Vietnam+)